دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

تحلیل چالش‌های اصلی پیاده‌سازی سیاست‌های جمعیتی در ایران با تأکید بر انسجام خط‌مشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری خط مشی گذاری و سیاست گذاری عمومی. دانشگاه سمنان
2 گروه مدیریت دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان
چکیده
تحولات جمعیتی ایران در دهه‌های اخیر؛ به‌ویژه کاهش نرخ باروری و تغییر ساختار سنی جمعیت، چالش‌های متعددی را در حوزه سیاست‌گذاری عمومی پدید آورده است. علی‌رغم تدوین سیاست‌های مختلف برای افزایش نرخ باروری، نبود انسجام در خط‌مشی‌ها و ناهماهنگی میان نهادهای متولی، مانع تحقق اهداف جمعیتی کشور شده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌های پیاده‌سازی سیاست‌های جمعیتی ایران با تأکید بر انسجام خط‌مشی انجام شد. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از خبرگان و متخصصان حوزه جمعیت و سیاست‌گذاری جمع‌آوری گردید. نمونه‌گیری به‌صورت هدف مند انجام شد و داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نتایج نشان داد که ضعف هماهنگی نهادی، ناپایداری تصمیمات، غلبه نگاه بخشی و کم‌توجهی به بسترهای اقتصادی – اجتماعی از مهم‌ترین عوامل تضعیف انسجام خط‌مشی‌های جمعیتی در ایران است. یافته‌های پژوهش می‌تواند در تدوین راهکارهای بهبود سیاست‌گذاری جمعیتی و تقویت انسجام نهادی در این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

         1.     آقازاده، هاشم و همکاران، «تحلیل سیاست‌های جمعیتی ایران در دوره‌های مختلف»، مجله جمعیت و توسعه، ش14، 1400.
         2.     اجاق، سیده زهرا و عباسی‌شوازی، محمدجلال، «تحلیل گفتمانی سیاست‌های جمعیتی: ارائه استراتژی ترویج»، ژورنال جمعیت‌شناسی ایران، ش25، 1400.
         3.     افشاری، نسترن؛ افشار اسبکی، کبرا؛ پرپینچی، میتراسادات و عامری، مهدی، «بررسی چگونگی افزایش و کاهش جمعیت»، مجله روانشناسی و علوم رفتاری ایران،  ش42، 1404.
         4.     التیامی نیا، رضا، «چالش­های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کاهش جمعیت در جمهوری اسلامی ایران»، مجله جامعه شناسی سیاسی ایران، ش21، 1401.
         5.     خوشنویس، مژده، «بررسی روندهای جمعیتی ایران و چالش‌های پیش‌رو»، مجله علوم اجتماعی ایران، ش12، 1400.
         6.     دهسرخی، روح الله؛ جعفری هرندی، محمد و ابوترابی، علی، «تحلیل منطقی رویکردهای عمده جمعیتی»، مجله مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش22، 1404.
         7.     رستمی بوراچالو، عالیه، «تاثیر جمعیت در گفتمان سازی انقلاب اسلامی»، مجله معارف اسلامی و علوم انسانی، ش13، 1402.
         8.     سازمان ثبت احوال کشور، گزارش تحولات جمعیتی ایران، تهران: معاونت آمار و اطلاعات، 1399.
         9.     عباسی، طیبه و بیگی، وحید، «تبیین چالش های اجرای خط مشی های عمومی در حوزه علوم، تحقیقات و فناوری»، فصلنامه سیاست علم و فناوری، ش3، 1395.
     10.     عارفی، مهدی و همکاران، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر نرخ باروری در ایران»، مجله تحقیقات اجتماعی، ش10، 1400.
     11.     محبی، لیلی، «علل کاهش فرزند آوری در خانواده»، مجله پژوهش­های مطالعات اسلامی معاصر، ش3، 1402.
     12.     مرکز آمار ایران، تحلیل روندهای جمعیتی و پیامدهای سیاست‌های جمعیتی، تهران: معاونت برنامه‌ریزی و آمار، 1395.
     13.     مرکز آمار ایران، تحلیل روندهای جمعیتی ایران و پیامدهای سیاست‌های جمعیتی، تهران: معاونت برنامه‌ریزی و آمار، 1400.
 
14.     Braun, V. and Clarke, V. "Using thematic analysis in psychology". Qualitative Research in Psychology, 3(2), 2006.
15.     Bryson, J. M., Crosby, B. C., & Bloomberg, L. "Public value governance: Moving beyond traditional public administration and the new public management", Public Administration Review, 78(1), 2018.
16.     Candel, J. J. L., & Biesbroek, R. "Toward a processual understanding of policy integration", Policy Sciences, 49(3), 2016.
17.     Creswell, J.W., Research Design: Qualitative, Quantitative And Mixed Methods, Thousand Oaks, Ca: Sage Publications, 2003
18.     Grinnell, Jr. R.M., Social Work Research and Evaluation: Quantitative And Qualitative Approaches, Saline, Mi: Mc Naughton And Gunn, 2010.
19.     Hall, P.A., "Policy Paradigms, Social Learning, and the State: The case of Economic Policymaking in Britain," Comparative Politics, 25(3), 1993.
20.     Howlett, M., & Ramesh, M. Studying public policy: Policy cycles and policy subsystems, Oxford University Press, 2003.
21.     Howlett. M. Policy "Paradigms and Policy Change: Lessons From The Old And New Canadian Policies Towards Aboriginal Pegles," Policy Studies Journal, 22 (4). 1994.
22.     Kingdon, J. W., Agendas, Alternatives, and Public Policies, (2nd Ed.). New York: Harper Collins, 1995.
23.     Marshall, C., And Rossman, G.B. (1999), Designing Qualitative Researvh, Thousand Oaks, Ca: Sage Publications.1999,
24.     Merriam, S. B., Qualitative research and case study applications in education, San Francisco: Jossey-Bass Publishers, 1998.
25.     Patton, M. Q., Qualitative evaluation and research methods, Newbury Park: Sage, 1990.
26.     Sabatier, P. A., Fostering the development of policy theory, In P. A., Sabatier (Ed.), Theories of the policy process, Boulder: Westview Press, 1999.
27.     Wilson, R. The Politics of Demography: Understanding Population Policies and their Impact, Routledge, 2015.