1
دانشجوی دکتری گروه حقوق عمومی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
2
استادیار گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
3
استاد گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
چکیده
«حقوق عامه» در یک تعبیر به کلیه حقوقی اطلاق میشود که در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به منظور تضمین و حمایت از آحاد مردم و در راستای تحقق منفعت عمومی مد نظر قانون گذار قرار گرفته است. در قانون اساسی نظارت بر اجرای این حقوق بر عهده قوه قضاییه گذاشته شده است. از سوی دیگر، در منظومه فکری و فقهی امام خمینی، علی غم اینکه ایشان قانون اساسی را تنفیذ نمود، این اصطلاح به صورت صریح بیان نشده است. اکنون سخن بر آن است که قلمرو، دامنه و نحوه اجرایی شدن ماهیت حقوق عامه در مکتب فکری امام خمینی1 چگونه تبیین شده است. با رجوع به فرمان هشت مادهای امام1 در سال ۱۳۶۱، می توان ابعادی از این حقوق را شناسایی نمود. از مهمترین این موارد، رعایت اصل بنیادین « حاکمیت قانون » است. بر این اساس، نه تنها اصل حاکمیت قانون، خود یکی از مصادیق « حقوق عامه » است، بلکه اجرای این اصل تضمینی برای سایر مصادیق حقوق عامه تلقی میشود. به عنوان مهمترین یافته باید گفت تعابیری همچون « حقوق شهروندی »، حقوق ملت و حقوق بشر، با آنچه که در مکتب امام تحت عنوان « حقوق عامه » قابل شناسایی است، متفاوت میباشند. قانون اساسی نیز حقوق عامه را از حقوق ملت، حقوق جمعی و آزادی های مشروع تفکیک کرده است. یافته دیگر مقاله آن است که در نگاه امام1، ماهیت حقوق عامه به اصطلاح فقهی « حق الناس » نزدیکتر است. روش نگارش این مقاله بهصورت توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای میباشد.
1.امام خمینی، سیدروحالله، صحیفه امام، ج3، 4، 5و10، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1374.
2.امام خمینی، سیدروحالله، صحیفه امام؛ مجموعه آثار خمینی1،(بیانات، پیامها، مصاحبهها، احکام، اجازات شرعی و نامهها)، ج4، 7، 8، 12، 14و17، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1389.
3.امام خمینی، سیدروحالله، حکومت اسلامی و ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1389.
4.بیگلری، احمد، «نشانه شناسی حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی1»، فصلنامه سیاست متعالیه، سال هفتم، ش25، تابستان 1398.
5.دباغ، نازیلا و کرمی، امید، «صیانت و احیای حقوق عامه»، همایش ملی استاد کاتوزیان و اندیشههای حقوق عمومی، بوشهر، 1401.
6.درویشی، فرهاد، «ابعاد امنیت در اندیشه و آرای امام خمینی»، فصلنامة مطالعات راهبردی، سال13، ش3، پائیز1389.
7.زارعی، محمدحسین، «حاکمیت قانون و دموکراسی: سازگاری یا تعارض»، تحقیقات حقوقی، ش48، پاییز و زمستان 1387.
8.فاضلی، عبدالعزیز، «تأملی بر جایگاه حقوق بشر در اندیشه امام خمینی1»، نخستین همایش ملی علوم اسلامی حقوق و مدیریت، قم، 1395.
9.کمیته علمی همایش بینالمللی حقوق مردم و حکومت دینی در اندیشه امام خمینی، ویژهنامه همایش بین المللی حقوق مردم و حکومت دینی در اندیشه امام خمینی1(مصاحبههای علمی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1395.
10.محمدی، رضا، «انواع حق الناس و راه اداء آن»،مرجع فراگیر مجلات علمی و تخصصی ایرانی، روزنامه کیهان، ش22709، 26/11/1399.
12.منصوریان، مصطفی، «حقوق عامه بهمثابه حقوق فرافردی: تاملی معناشناسانه در بند 2 اصل156 قانون اساسی»، پژوهشگاه قوه قضائیه، دوره 1، ش2، پائیز و زمستان 1403.
13.موسوی بجنوردی، سیدمحمد و مهریزی ثانی، محمد، «حقوق شهروندی از نگاه امام خمینی1»، پژوهشنامه متین، سال پانزدهم، ش61، زمستان 1392.
14.مولودی، محمد؛ حاجی عزیزی، بیژن و صفری، ناهید، «مطالعه فرافردی مبنایی برای دعاوی جمعی»، تحقیقات حقوقی، ش75، 1395.
16. Carozza, Paulo G., "human rights, the common good and the justification of religious freedom," Harvard journal of Law and public policy, vol .30, 2007.
هدایتی چرمهینی، رحیم، عطریان، فرامرز و راعی، مسعود. (1404). حقوق عامه در مکتب امام خمینی با تأکید بر اصل حاکمیت قانون. فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 30(4)، 165–186.
MLA
هدایتی چرمهینی، رحیم، عطریان، فرامرز، و راعی، مسعود. "حقوق عامه در مکتب امام خمینی با تأکید بر اصل حاکمیت قانون"، فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 30، 4، 1404، 165–186.
HARVARD
هدایتی چرمهینی، رحیم، عطریان، فرامرز، و راعی، مسعود. (1404). 'حقوق عامه در مکتب امام خمینی با تأکید بر اصل حاکمیت قانون'، فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 30(4), pp. 165–186.
CHICAGO
هدایتی چرمهینی، رحیم، عطریان، فرامرز و راعی، مسعود، "حقوق عامه در مکتب امام خمینی با تأکید بر اصل حاکمیت قانون." فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 30 4 (1404): 165–186,
VANCOUVER
هدایتی چرمهینی رحیم، عطریان فرامرز، راعی مسعود. حقوق عامه در مکتب امام خمینی با تأکید بر اصل حاکمیت قانون. حکومت اسلامی. 1404;30(4):165–186.