دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

سازوکارهای مهار قدرت سیاسی در اندیشه قرآنی مقام معظم رهبری(حفظه الله)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
چکیده
مسئله مهار قدرت سیاسی و پیش گیری از فساد، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی در اندیشه سیاسی اسلام بوده است. این مقاله با بررسی دقیق دیدگاه‌های مقام معظم رهبری، به تبیین الگوی نظری مهار قدرت در دو محور می‌پردازد که بر پایه آموزه‌های قرآنی، قادر به کنترل قدرت و تضمین حکمرانی صالح است. بر این اساس، از چارچوب مفهومی مدل دوگانه مهار قدرت(مهار درونی و مهار بیرونی) و از روش تحلیل مضمون با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که از منظر ایشان، مهار قدرت یک پدیده سیستمی و غیرخطی است که نمی‌تواند تنها با اتکا به یک عامل تحقق یابد. این سازوکارها در دو سطح اصلی و به‌هم ‌پیوسته عمل می‌کنند: نخست، سطح اخلاقی(رکن درونی) که به بُعد فردی و شخصیتی حاکم باز می‌گردد. دوم، سطح سیاسی(رکن بیرونی) که به بعد اجتماعی و نظارت عمومی مربوط می‌شود. نتیجه این مقاله آن است که رویکرد مقام معظم رهبری به مهار قدرت، یک نظریه‌ سیستمی و دو محوری است که حکمرانی صالح و پایدار را در گرو تعادل پویا و تعامل ساختاری میان اخلاق فردی حاکم و نظارت جمعی مردم می‌داند و این تبیین، سهم اصلی پژوهش در تئوریزه‌کردن اندیشه‌ ایشان است.
کلیدواژه‌ها

*   قرآن کریم.

*   نهج البلاغه.

         1.     ابن­مسکویه، احمدبن­محمد، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، بیروت: طلیعة النور، 1398ق.

         2.     ابن­منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، ج3، بیروت: دار الجیل، 1988م.

         3.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در جمع دانشجویان و دانش‌آموزان، 1382.

         4.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، 1378و1383.

         5.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری، 1389.

         6.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1387.

         7.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با اعضای هیئت دولت، 1385.

         8.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با طلاب و فضلای حوزه‌های علمیه، 1378.

         9.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام، 1385، 1389و1394.

     10.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار دانشجویان،‌ 1380،‌ 1381و1395.

     11.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار مردم قم، 1388.

     12.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار مسئولان نظام، 1377و1379.

     13.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، تفسیر سوره تغابن، ج8، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1373.

     14.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، تفسیر سوره جمعه، ج۱۰، تهران: دفتر نشر آثار مقام معظم رهبری، 1377.

     15.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، تفسیر سوره مجادله، ج7و11، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1375.

     16.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، تفسیر سوره ممتحنه، ج۹، تهران: دفتر نشر آثار مقام معظم رهبری، 1374.

     17.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، تفسیر سوره برائت(توبه)، ج6، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1372.

     18.     امین اصفهانی،‌ سیده نصرت،‌ مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج4، تهران: نهضت زنان مسلمان، 1361.

     19.     امینی، پرویز، مهار قدرت در مردم سالاری دینی براساس دیدگاه‌های امام خمینی; و قانون اساسی، تهران: آفتاب توسعه، 1388.

     20.     راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد، المفردات فی غریب القرآن، لبنان: دار الشامیة، 1412ق.

     21.     سیدباقری، سیدکاظم و طالبی‌چاهوکی، محمدجواد، الگوی مهار قدرت سیاسی در اندیشه امام خمینی و رهبر معظم انقلاب اسلامی با تاکید بر ظرفیت‌های تقوا و عدالت، مجموعه مقالات نهمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، (ص۱۰۰-۸۰)، تهران: دبیرخانه کنفرانس، 1397.

     22.     طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ج12، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چ2، 1392ق.

     23.     طبرسی، فضل­بن­حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات حوزه علمیه اسلامی، 1363.

     24.     طبری، محمدبن­جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج4، بیروت: دار المعرفه، 1412ق.

     25.     طوسی، محمدبن­حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، مؤسسه النشر الاسلامی، 1413ق.

     26.     عباس­تبار، رحمت و حسینی، فرزاد، «نظارت بر قدرت و مهار آن در نظریه ولایت مطلقه فقیه با تأکید بر اندیشه سیاسی امام خمینی1»، مطالعات انقلاب اسلامی، ش۴۹، 1396.

     27.     علی­بن­ابراهیم، تفسیر القمی، ایران، قم: دار الکتاب، 1362.

     28.     عیاشی، محمد­بن­مسعود، تفسیر العیاشی، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1411ق.

     29.     فخر رازی، محمدبن­عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420ق.

     30.     کاتوزیان، ناصر، مبانی حقوق عمومی، تهران: نشر دادگستر، 1377.

     31.     لاک، جان، رساله‌ای در باب حکومت، ترجمه حمید عضدانلو، تهران: نشر نی، 1387.

     32.     متقی، علی­بن­حسام‌الدین، کنزالعمال، ج12، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.

     33.     مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج78، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1362.

     34.     مصباح یزدی، محمدتقی، نظریه سیاسی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، چ4، 1380.

     35.     مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374.

     36.     مونتسکیو، شارل، روح القوانین، ترجمه علی‌اکبر مهتدی، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1362.

     37.     نبوی، سیدعباس، فلسفه قدرت، تهران: انتشارات سمت، 1383.

     38.     نوری طبرسی، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، بیروت: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث، 1408ق.