دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

تحلیل انتقادی دیدگاه سکولارها درباره مشروعیت الهی حکومت رسول خدا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه باقرالعلوم(ع)
چکیده
از گذشته تاکنون برخی نومعتزله عرب یا روشن فکران ایرانی متأثر از فضای سکولاریسم، بدون توجه به داده‌های تاریخی و حدیثی و صرفاً بر اساس استناد به برخی آیات بر این باورند که حکومت در اسلام عرفی بوده و هیچ دلیل شرعی بر الهی بودن حکم رانی رسول خدا(ص) وجود ندارد و وظیفه ایشان تنها هدایت دینی است. هدف غایی این اندیشه منجر به نفی حکومت اسلامی در عصر غیبت می گردد. در پاسخ به این پرسش که آیا رسول خدا(ص) مشروعیت حکمرانی الهی دارد، این پژوهش با رویکردی انتقادی و مبتنی بر تمامی گزاره های متون اسلامی، دیدگاه های آنان را به چالش کشید و به این نتیجه رسید که خداوند رسول خود را به رسالت برگزید و به‎طور مطلق اطاعت مردم را از رسول خودش واجب کرد و آنان را از تبعیت ظالمان و حکومت جور منع کرد. رسول خدا9 نیز بارها از الهی بودن حکومتش سخن گفت و مردم نیز بر همین اساس با ایشان بیعت کرده و از وی اطاعت کردند. اگر حکومت رسول خدا(ص) عرفی بود، باید مردم به آن اشاره می کردند.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.

*  نهج البلاغه.

         1.     ابن­ابی­الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغة، ج11، قم: مکتبة آیة­الله مرعشی نجفی‏، 1404ق.

         2.     ابن­ابی­شیبه، عبدالله­بن­محمد، المصنف فی الأحادیث و الآثار، ج8، بیروت: دارالفکر، 1409ق.

         3.     ابن­ابی­عاصم، أحمدبن­عمرو، السنة، بیروت: المکتب الإسلامی، 1413ق.

         4.     ابن­اثیر، مبارک­بن­محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج2، قم: اسماعیلیان، چ4، 1367.

         5.     ابن­انس، مالک، المؤطا، قج2، قاهر: اوقاف، 1414ق.

         6.     ابن­حنبل، احمد، مسند، ج2، 3و5،‌ بیروت: دارصادر، بی­تا.

         7.     ابن­حیون مغربی، نعمان­بن­محمد، دعائم الاسلام، ج2، قم: مؤسسة آل‌البیت:، چ2، 1385ق.

         8.     ابن­سعد، محمد، الطبقات الکبری، ج1و4، بیروت: دارالکتب العلمیة، الطبعة الثانیة، 1418ق.

         9.     ابن­طاوس، على­بن­موسى، طرف من الأنباء و المناقب‏، مشهد مقدس: تاسوعا، 1420ق.

     10.     ابن­قیم جوزیه، محمدبن­ابوبکر، مدارج السالکین، ج2، قاهره: دارالحدیث، 1426ق.

     11.     ابن­کثیر، اسماعیل­بن­عمر، البدایة و النهایة، ج3، بیروت: دارالفکر، 1407ق.

     12.     ابن­منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، ج1، 4و11، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ط الثالثة، 1414ق.

     13.     ابن­هشام، محمدبن­عبدالملک، السیرة النبویة، ج1و2، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.

     14.     اسکافی، محمدبن­عبدالله، المعیار والموازنة، تهران: نشر نی، 1402ق.

     15.     اسماعیلی، مهران، ساختار اجتماعی یثرب در بنیان مدینه­النبی، تهران: سمت، 1400.

     16.     بازرگان، مهدی، آخرت و خدا، هدف بعثت انبیا، تهران: رسا، 1377.

     17.     بخاری، محمدبن­اسماعیل، الجامع الصحیح، ج4، بیروت: دارالفکر، 1401ق.

     18.     بغدادی، عبدالقاهر، اصول الایمان، بیروت: دار و مکتبة الهلال، 2003م.

     19.     بَلاذُری، احمدبن­یحیی­بن­جابر، انساب الأشراف، بیروت: دارالفکر، الطبعة الأولی، 1417ق.

     20.     بَلاذُری، احمدبن­یحیی­بن­جابر، فتوح البلدان، بیروت: مکتبةالهلال، 1988م.

     21.     بیهقی، احمدبن­حسین، السن ­الکبری، ج10، بیروت: دارالفکر، بی­تا.

     22.     ترمذی، محمدبن­عیسی، السنن، ج2، بیروت: دارالفکر، چ2، 1403ق.

     23.     ثقفى، ابراهیم­بن­محمد، الغارات، ج1، تهران: انجمن آثار ملى، 1353.

     24.     جابری، محمدعابد، الدین و الدولة و تطبیق الشریعة، بیروت: دراسات الواحدة العربیعة، 1996م.

     25.     جوهری، احمدبن­عبدالعزیز، السقیفه و فدک، تهران: مکتبه نینوا، بی­تا.

     26.     حائری ­یزدی، مهدی، حکمت و حکومت، بی­جا: انتشارات شادی، 1995م.

     27.     راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد، المفردات فی غریب القرآن، ج5، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.

     28.     سروش، عبدالکریم، «مدارا و مدیریت مؤمنان؛‌ سخنی در نسبت دین و دموکراسی»، مجله کیان، سال چهارم، ش21، 1373.

     29.     سهمى،‏ حمزة­بن­یوسف، تاریخ جرجان‏، بیروت: عالم الکتب، چ4، 1404ق.

     30.     سیدرضى، محمدبن­حسین،‏ المَجازات النبویة، قم: دارالحدیث، 1422ق.

     31.     سیوطی، جلال­الدین، تنویر الحوالک، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1418ق.

     32.     شیخ صدوق، محمدبن­علی، الامالی، تهران: نشر کتابچی، چ6، 1400ق.

     33.     شیخ صدوق، محمدبن­علی، الخصال، ج2، قم: جامعة مدرسین، 1362.

     34.     شیخ صدوق، محمدبن­علی، علل الشرایع، ج1، قم: داوری، 1385.

     35.     شیخ صدوق، محمدبن­علی، معانی الاخبار، قم: جامعة مدرسین، 1403ق.

     36.     شیخ صدوق، محمدبن­علی، من لایحضره الفقیه، ج4، قم: جامعة مدرسین، چ2، 1404ق.

     37.     شیخ صدوق، محمد­بن­علی­بن­بابویه، عیون ­اخبار الرضا، ج1و2، تهران: جهان، 1378ق.

     38.     صالحی شامی، محمدبن­یوسف، سبل الهدى و الرشاد فى سیرة خیر العباد، ج1، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1414ق.

     39.     طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ5، 1417ق.

     40.     طبری، محمدبن­جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج2، بیروت: دارالتراث العربی، الطبعة الثانیة، 1387ق.

     41.     طبری، محمدبن­جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن‏، ج15، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1415ق.

     42.     طوسی، محمدبن­حسن، الامالی، قم: دارالثقافة، 1414ق.

     43.     عبدالرازق، علی، اسلام و مبانی قدرت، تهران: قصیده­سرا، 1380.

     44.     عسقلانی، احمد بن علی، فتح­الباری بشرح صحیح بخاری، ج13، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1408ق.

     45.     عینی، بدرالدین، عمدة القاری بشرح صحیح البخاری، ج24، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، بی­تا.

     46.     غزالی، ابوحامد، الاقتصاد فی الاعتقاد، ج1، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1409ق.

     47.     فارابی، محمد بن محمد، فصول منتزعه، تهران: مکتبة الزهراء، 1364.

     48.     قرشی، علی­اکبر، قاموس قرآن، ج1و12، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ6، 1412ق.

     49.     قرطبی، شمس­الدین، تفسیر، ج20، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1405ق.

     50.     کلینی، محمدبن­یعقوب، الکافی، ج1و7، تهران: دارالکتب الإسلامیة، چ4، 1404ق.

     51.     ماوردی، علی­­بن­محمدبن­حبیب، الأحکام السلطانیّة و الولایات الدینیّة، مکة المکرمة: دارالتعاون للنشر والتوزیع، ط الثانیة، 1386ق.

     52.     متقی هندی، علی­بن­حسام­الدین، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج6، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1409ق.

     53.     مصباح یزدی، محمدتقی، «کتاب نقد»، مجله معرفت دینی، ش7، 1377.

     54.     مفید، محمدبن­محمدبن­نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج2، قم: کنگرة شیخ مفید، 1413ق(الف).

     55.     مفید، محمدبن­محمدبن­نعمان، الامالی، قم: کنگرة شیخ مفید، 1413ق(ب).

     56.     مفید، محمدبن­محمدبن­نعمان، المقنعة، قم: کنگرة شیخ مفید، 1413ق(ج).

     57.     ناشی اکبر، عبدالله­بن­محمد، مسائل الامامة، قم: مرکز مطالعات ادیان و مذاهب، 1386.

     58.     نیشابوری، محمدبن­احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج1، قم: انتشارات رضى، بى‏تا.

     59.     هلالی، سُلیم­بن­قیس، کتاب سُلیم، قم: الهادی، ، 1405ق.

     60.     واقدی، محمدبن­عمر، المغاری، تحقیق مارسدن جونس، ج1، 2و3، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، الطبعة الثالثة، 1409ق.

     61.     یعقوبی، احمدبن­ابی‌واضح، التاریخ، ج1، بیروت: دار صادر، بی‌تا.