1
دانش پژوه سطح چهار رشته فقه الحکومه، مجتمع آموزشی و پژوهشی ائمه اطهار علیهم السلام، حوزه علمیه قم.
2
مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و استادیار گروه فقه و اصول جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
چکیده
از چالشهای مهمی که برای تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت وجود دارد، این مسئله است که آیا تشکیل و ادارة حکومت اسلامی منحصر در شخص معصوم است؟ منشأ این مسئله، وجود برخی خصوصیات در معصومین: است. مسائلی همچون وجود نصوص مثبِت حکومتداری برای شخص امام، علم اعلای معصومین، قدرت معصومین و شرطیت وجود معصومین در فعلیت احکام سیاسی و اجتماعی. این نوشتار، به طور تحلیلی و اجتهادی، این مسائل را مورد بررسی قرار داده تا انگارة انحصار را باطل کند. البته ابطال انحصار به معنای اثبات حق حکومت مستقل برای غیر معصوم نیست؛ بلکه این حق را در طول ولایت معصومین و تنها در صورت عدم تمکن از مصداق تام حکومت اسلامی، برای شبیهترین نوع حکومت به حکومت معصومین: اثبات میکند. اهم پاسخهای بیان شده چنین است: عدم دلالت نصوص موجود بر انحصار، اعم بودن اقدام از مباشری و با واسطه، تفاوت بین خلافت الهی تکوینی و اعتباری، حجیت اجتهاد، عدم جواز اهمال و ترک منصب ضروری، جبران به عدالت و فعلیت و استمرار احکام. این انگاره با پاسخهای دیگری نیز قابل دفع است، از جمله اصل تنزل تدریجی، تقلیل ظلم، دلیل حِسبه، نفی تضییق بر مردم.