دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

چالش‌ های امنیتی از منظر فقه سیاسی؛ مطالعه موردی مسئله ارتداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه سیاسی دانشگاه باقر العلوم و پژوهشگر مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام
2 مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام. موسسه امام خمینی
چکیده
دین، مرجع و منبع اصلی امنیت در فقه سیاسی تلقی می‌شود. بر این اساس، حاکمیت دین به‌مثابه بنیان نظام اجتماعی، نقشی محوری در تأمین امنیت جامعه اسلامی دارد. ازاین‌رو، شناسایی چالش‌ها و تهدیدهایی که حاکمیت دین را در دولت اسلامی مورد تعرض قرار می‌دهند، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بوده و از وظایف بنیادین فقه سیاسی به‌شمار می‌آید. شریعت مقدس اسلام برای اعمال و رفتارهایی که موجب اخلال در امنیت جامعه می‌شوند ـ مانند محاربین و مرجفین ـ مجازات‌های شدید و بازدارنده‌ای تعیین کرده است. نظر به اینکه این نوع مجازات برای فرد مرتد نیز در نظر گرفته شده است، سؤال از امنیتی بودن ارتداد را موجه می‌نماید.
پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ اجتهادی به بررسی مسئله ارتداد از منظر امنیتی پرداخته و در پی آن است که نشان دهد ارتداد تهدیدی علیه امنیت دینی و سیاسی جامعه اسلامی است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که از دیدگاه فقهی، مفهوم امنیت در اسلام صرفاً به حوزه‌های نظامی یا تهدیدات جانی محدود نمی‌شود، بلکه حفظ دین و صیانت از مرجعیت آن، اولویت نخست شریعت محسوب می‌گردد. بدین ترتیب، اشاعه عمدی ارتداد و تضعیف باورهای دینی از منظر فقه سیاسی، تهدیدی علیه امنیت عمومی و ثبات دولت اسلامی است و احکام کیفری مرتبط با ارتداد، ناظر بر حفظ امنیت دینی و اجتماعی جامعه اسلامی بوده است.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.

*  نهج البلاغه.

         1.     آلوسى، محمودبن­عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، ج1، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415ق.

         2.     ابن‌بابویه، محمدبن­علی، من لا یحضره الفقیه، ج4، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1413ق.

         3.     ابن­سلیمان، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج1، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1423ق.

         4.     ابن­شعبه حرانی، حسن­بن­علی، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین، چ2، 1404ق.

         5.     ابن­طاووس حلّى، سیدعلى، جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع، قم: دار الرضی،‌ 1330ق.

         6.     ابن­فارس، احمد­بن­فارس، معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، 1404ق.

         7.     ابن­قولویه، جعفر­بن­محمد، کامل الزیارات، نجف: دارالمرتضویه، 1398ق.

         8.     ابن‌منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، ج13، بیروت: دارالفکر، چ3، 1414ق.

         9.     اشنایدر، کریگ آ، امنیت و راهبرد در جهان معاصر، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1400.

     10.     امام خمینی، سیدروح­الله، تحریر الوسیله، ج4، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1425ق.

     11.     امام خمینی، سیدروح­الله، زبدة الأحکام، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1404ق.

     12.     امام خمینی، سیدروح­الله، صحیفه امام، ج15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ5، 1389.

     13.     امام خمینی، سیدروح­الله، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1392.

     14.     العالم،‌ یوسف­حامد، المقاصد العامة للشریعة الاسلامیة، هرندن، ویرجینیا: المعهد العالمی للفکر الاسلامی، 1415ق.

     15.     بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی، 1378.

     16.     بوزان، باری؛ ویور، الی و دو ویلد، یاپ، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی، چ2، 1392.

     17.     تبریزی، جواد، رسالة فی لبس السواد، قم: دار الصدیقۀ الشهیده3، ‌1425ق.

     18.     حر عاملی، محمدبن­حسن، وسائل الشیعه، ج28،‌ قم: موسسه آل البیت:، 1409ق.

     19.     حلی، جعفربن­محمد، مُثیر الأحزان، قم: مدرسة الإمام المهدی، چ3، 1406ق.

     20.     حلّی، حسن­بن­یوسف­بن­مطهر، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج3و9، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.

     21.     حلّی، حسن­بن­یوسف­بن­مطهر، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1413ق.

     22.     دهخدا، علی‌اکبر، فرهنگ دهخدا، تهران: روزنه، 1373.

     23.     راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دمشق: دارالقلم، الدار الشامیة، 1412ق.

     24.     زمخشری، محمودبن­عمر، أساس البلاغة، بیروت: دار صادر، 1979م.

     25.     زمخشری، محمودبن­عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، ج1و2، بیروت: دار الکتاب العربی، چ3، 1407ق.

     26.     سبزواری، سیدعبدالأعلی، مهذب الاحکام، قم: مؤسسه المنار، چ4، 1419ق.

     27.     شبر، عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، ج3، کویت: شرکة مکتبة الالفین، 1407ق.

     28.     طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقى، ج2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چ2،‌ 1409ق.

     29.     طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج2و9، قم: جامعه مدرسین، 1390ق.

     30.     طبرسى، فضل­بن­حسن، تفسیر جوامع الجامع، ج2، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1412ق.

     31.     طبرسى، فضل­بن­حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج2و4،‌ تهران: ناصر خسرو، 1372.

     32.     طوسی، محمدبن­حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی­تا.

     33.     طوسی، محمدبن­حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج8، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چ3، 1387ق.

     34.     طوسی، محمدبن­حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دارالکتاب العربی، چ2، 1400ق.

     35.     عبدالله‌خانی، علی، نظریه‌های امنیت، تهران: مؤسسة فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر، چ4، 1396.

     36.     فاضل لنکرانی، محمدجواد و قاسمی،‌ محمد،‌ آیات حکومت در قرآن: مبانی نظریه امام خمینی; الاسلام هو الحکومة، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار7، 1404.

     37.     فراهیدی، خلیل­بن­احمد، کتاب العین، قم: نشر هجرت، چ2، 1409ق.

     38.     قمی، ابوالقاسم­بن­محمدحسن، القوانین المحکمة فی الأصول، ج3، قم: إحیاء الکتب الإسلامیة، 1430ق.

     39.     قمى مشهدى، محمدبن­محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج5، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1368.

     40.     کاشف‌الغطاء، حسن، أنوار الفقاهة، ج4، نجف: مؤسسه کاشف‌الغطاء، 1422ق.

     41.     کلینی، محمدبن­یعقوب، الکافی، ج1و2، تهران: دارالکتب الإسلامیة، چ4، 1407ق.

     42.     مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج7، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.

     43.     ناصف، منصور علی، التاج الجامع للأصول فی أحادیث الرسول، ج3، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1433ق.

     44.     نجفی، محمدحسن­بن­باقر، جواهر الکلام، ج40، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ7،‌ 1413ق.

     45.     نصرتی، علی‌اصغر، تمایزات فقه و فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1393.

46.     Buzan, B, People, states, and fear: The national security problem in international relations, Harvester Wheatsheaf, 1983.