دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

رهیافت فقهی نقش جهاد در تحقق تمدن نوین اسلامی از دیدگاه امام خامنه ای(حفظه الله)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملّی و تحقیقات راهبردی
2 دکتری فلسفه و کلام اسلامی و طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و پژوهشگر فقه امنیت
چکیده
تمدن نوین اسلامی، یکی از اهداف غایی انقلاب اسلامی است که در اندیشه امام خامنه‌ای به‌عنوان یک راهبرد کلان مطرح شده است. تحقق این تمدن، مستلزم ساختارسازی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی بر اساس مبانی دینی و فقه حکومتی است. در این میان، جهاد، به‌عنوان یکی از اصول بنیادین فقه اسلامی، نه‌تنها یک تکلیف شرعی، بلکه یک ضرورت تمدنی است که بدون آن، نظام اسلامی نمی‌تواند به تکامل تمدنی خود دست یابد. این پژوهش، با رویکرد فقهی، تلاش دارد تا نقش جهاد را در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی را از دیدگاه امام خامنه ای بررسی کند. در این راستا، ابتدا مبانی نظری نقش جهاد در تحقق تمدن اسلامی را بررسی می کند و در ادامه نقش جهاد در ابعاد مختلف تحقق تمدن(نظامی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، علمی و زیست‌محیطی) بررسی می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بدون جهاد، تحقق تمدن نوین اسلامی ناممکن خواهد بود. جهاد، نه‌تنها عامل حفظ و استمرار نظام اسلامی، بلکه نیروی محرک پیشرفت تمدنی در تمامی ابعاد است. بنابراین، سیاست‌گذاری‌های کلان در حوزه‌های فرهنگی، علمی، اقتصادی و امنیتی باید بر اساس گفتمان جهاد تنظیم شود تا زمینه‌های عملیاتی تحقق تمدن اسلامی فراهم آید.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.

*  نهج البلاغه.

         1.     آدمی ابرقویی، علی، درآمدی بر دانشگاه تمدن ساز اسلامی؛ بایسته‌های نظری، ج1، تهران: انتشارات دفتر برنامه­ریزی و مطالعات فرهنگی، 1387.

         2.     ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه، ترجمه: محمدپروین گنابادی، ج1، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1371.

         3.     ابن­سینا، حسین­بن­عبدالله، عیون­الحکمة، مقدمه و تحقیق: عبدالرحمن بدوی، بیروت: دارالقلم، چ2، 1980م.

         4.     ابن­فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دارالکفر، 1399ق.

         5.     ابن­منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، ج3، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414ق.

         6.     امام خامنه­ای، سیدعلی، بیانات، قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

         7.     امام خامنه­ای، سیدعلی، درس خارج فقه جهاد، قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

         8.     امام خامنه­ای، سیدعلی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران: صهبا، 1399.

         9.     امام خامنه­ای، سیدعلی، همرزمان حسین7، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی، 1396.

     10.     امام خامنه­ای، سیدعلی، دروس تفسیر قرآن،‌ قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

     11.     امام خامنه­ای، سیدعلی، سند الگوی پیشرفت اسلامی ـ ایرانی،‌ قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

     12.     امام خامنه­ای، سیدعلی، سیاست­های کلی برنامه پنجم توسعه،‌ 21/10/1387، قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

     13.     امام خامنه­ای، سیدعلی، سیاست­های کلی علم و فن­آوری،‌ 29/6/1393، قابل دسترسی در سایت: www.khamenei.ir.

     14.     امام ‌خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیله، ج1، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار، 1379.

     15.     امام ‌خمینی، سیدروح‌الله، تقریرات فلسفه، تقریر عبدالغنی موسوی اردبیلی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1381.

     16.     امام ‌خمینی، سیدروح‌الله، تنقیح الاصول، ج3، تقریر حسین تقوی اشتهاردی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1385.

     17.     امام ‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفة امام، ج1، 3، 4، 7، 12و17، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام ‌خمینی;، چ5، 1389.

     18.     جعفری، محمدتقی، فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو، ج6، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1373.

     19.     سپهری، محمد، تمدن اسلامی در عصر امویان، تهران: نورالثقلین، 1385.

     20.     صدرالمتألهین، محمدبن­ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث، چ3، 1981م.

     21.     صدوق، محمدبن­علی،‌ من لایحضره الفقیه، تحقیق علی­اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ2، 1413ق

     22.     عاملی، زین‌الدین‌بن‌علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسة معارف اسلامی، 1413ق.

     23.     عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، ج1، تهران: انتشارات اشجع، 1389.

     24.     فتحی، محمد و کوهی اصفهانی، کاظم، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان(1396-1359)، تهران: پژوهشکدة شورای نگهبان، ۱۳۹7.

     25.     فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین، تحقیق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، قم: هجرت، چ2، 1409ق.

     26.     فوزی، یحیی و صنم زاده، محمودرضا، «تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی;»، فصلنامه علمی – پژوهشی تاریخ و فرهنگ تمدن اسلامی، سال سوم، ش9، 1391.

     27.     کرکی، علی‌بن‌حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسة آل‌البیت7، چ2، 1414ق.

     28.     کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، ۱۴۰۷ق.

     29.     لوکاس، هنری، تاریخ تمدن، ج1، ترجمه: عبدالحسین آذرنگ، تهران: سخن، چ6، 1384.

     30.     نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تحقیق: عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ7، 1404ق.

     31.     نوری، حسین­محمد­بن­تقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج11، قم: مؤسسه آل‌البیت7، 1408ق.

     32.     ولایتی، علی اکبر، پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، ج1، تهران: وزارت امور خارجه، 1384.