1
استادیار و عضو هیئت علمی جامعة المصطفی(ص) العالمیة
2
استادیار و عضو هیئت علمی جامعة آل البیت العالمیة
چکیده
امروزه پاسخگویی حکومتها در برابر افکار عمومی امری بدیهی قلمداد میشود. به همین دلیل عملکرد نظامهای سیاسی زیر تیغ انتقاد تحلیلگران، کارشناسان و رسانهها قرار میگیرد. از مسلّمات فقه شیعه این است که پاسخگویی مسبوق به تعلّق تکلیف است؛ بنابراین اگر شخصی مکلّف نباشد، نباید مورد سؤال قرار گیرد تا پاسخگو باشد. گام اول در تبیین هر مسئولیت شرعی که متوجه حکومت اسلامی باشد، اثبات مکلّف بودن آن است؛ یعنی آیا شخصیت حقوقی، همچون دولت، متعلّق تکلیف قرار میگیرد، تا پاسخ گو بودنش را از این رهگذر اثبات کنیم؟ در این مقاله با استفاده از دو روش توصیفی-تحلیلی در بررسی دیدگاههای فقهی و روش تفسیری در بررسی متون دینی، این نتیجه به دست آمد که براساس سه دسته ادلة قرآنی، روایی و فقهی، گرچه احکام تکلیفی متوجه حاکم اسلامی شده است، اما حاکم به مثابة شخص حقیقی ملاک نبوده، بلکه جایگاه وی متعلّق تکلیف است. بنابراین دولت اسلامی نیز مکلّف است و باید براساس حکم شریعت پاسخگو باشد؛ یعنی اگر به تکلیف الهی خویش در قبال مردم عمل نکرد، نه تنها حق مردم به عنوان حامیان آن، بلکه حقّ خدا نیز به عنوان منبع مشروعیت و تکلیف، پایمال شده است و باید آن را جبران کند.
80.موسوی، سیدعلی، «الگوی بازدارندگی دولت اسلامی در سیاست خارجی و تطبیق آن بر جمهوری اسلامی ایران»، پایان نامه دکتری، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی;، 1401.
81.مؤمن قمی، محمد، «القوانین الثابتة و المتغیرة»، مجلة فقه أهل البیت:، 1430ق.
رئیس زاده، سیدمحمدحسین و رضایی موسوی، سید علی. (1404). تعلّق تکلیف به شخصیت حقوقی و تکلیف پذیری دولت اسلامی؛ با رویکرد فقهی. فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 30(3)، 33-54.
MLA
رئیس زاده، سیدمحمدحسین, و رضایی موسوی، سید علی. "تعلّق تکلیف به شخصیت حقوقی و تکلیف پذیری دولت اسلامی؛ با رویکرد فقهی", فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی, 30, 3, 1404, 33-54.
HARVARD
رئیس زاده سیدمحمدحسین, رضایی موسوی سید علی. (1404). 'تعلّق تکلیف به شخصیت حقوقی و تکلیف پذیری دولت اسلامی؛ با رویکرد فقهی', فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی, 30(3), pp. 33-54.
CHICAGO
سیدمحمدحسین رئیس زاده و سید علی رضایی موسوی, "تعلّق تکلیف به شخصیت حقوقی و تکلیف پذیری دولت اسلامی؛ با رویکرد فقهی," فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی, 30 3 (1404): 33-54,
VANCOUVER
رئیس زاده سیدمحمدحسین, رضایی موسوی سید علی. تعلّق تکلیف به شخصیت حقوقی و تکلیف پذیری دولت اسلامی؛ با رویکرد فقهی. حکومت اسلامی. 1404;30(3):33-54.