دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

ضرورت ابتنای اصل ولایت فقیه بر ادلة عقلائیه از منظر شهید آیةالله سیدمصطفی خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه معارف اسلامی
2 دانشیار دانشگاه تهران
3 دانشیار گروه انقلاب اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی
چکیده
شهید آیةالله سیدمصطفی خمینی از فقهایی است که از منظری کم­سابقه به اثبات ولایت فقیه می‌پردازد. ایشان با ارجاع ادلة لفظی به ادلة عقلائیه، به وجه ارشادی بودن آنها توجه می‌دهد و بر ضرورت عقلائیه تشکیل حکومت اسلامی و تأمین نیازهای اجتماعی تأکید می‌کند. همچنین قائل به اجماع عملی فقهای امامیه در این مسئله است که نشان می‌دهد این مسئله از اختراعات فقهای معاصر نیست؛ بلکه ریشه در سنت فقهی امامیه دارد. به این ترتیب، بنیانی کاملاً عقلایی از نظریة ولایت فقیه به­دست می‌دهد که بر مبنای اصل مصلحت و عدالت‌ استوار است.
تحقیق حاضر به روش توصیفی ‌‌ـ‌ تحلیلی و با گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای، ابتدا وجوه ارشادی بودن ادلة‌ ولایت فقیه ازکتاب و سنت را تبیین می‌کند و سپس به ارجاع دلیل اجماع به ادلة عقلایی می‌پردازد و دو اصل مصلحت و عدالت را از منظر شهید آیةالله سیدمصطفی خمینی بررسی می­کند و در نهایت با توجه به مزایای موجود در ادلة عقلی، ابعاد ابتنای اصل ولایت فقیه بر ادلة عقلائی را آشکار می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.

         1.     ابن عاشور، محمد الطاهربن­محمد، التحریر و التنویر، تونس: الدار التونسیة للنشر، 1984م.

         2.     ابن فارس، احمدبن­فارس، ‌معجم مقائیس اللغه، مصحح عبدالسلام محمد هارون، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، 1404ق.‌

         3.     ابن منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، ج12، بیروت: دار صادر، 1414ق.

         4.     ایجی، میرسیدشریف، شرح المواقف، ج3،‌ قم: الشریف الرضی، 1325ق.

         5.     جوینی، عبدالملک­بن­عبدالله، غیاث الأمم فی التیاث الظلم، مصر: مکتبه الثقافة الدینیة، 1432ق.

         6.     خمینی، سیدمصطفی، ثلاث رسائل، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385.

         7.     خوانسارى، سیداحمد‌، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع‌، ج6، قم: اسماعیلیان‌، 1405ق.‌

         8.     رشتی، میرزاحبیب‌الله، بدائع الأفکار، قم: مؤسسة آل البیت، بی‌تا.

         9.     شیخ انصارى، مرتضى، فرائد الاُصول، ج2، قم: موسسه النشر الاسلامی، 1416ق.

     10.     شیخ طوسی، محمدبن­الحسن، الرسائل العشر، قم: انتشارات اسلامی، 1414ق.

     11.     شیخ طوسى، محمدبن­الحسن، ‏تهذیب الأحکام، ج6،‌ تحقیق موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.‏

     12.     صدوق، محمد­بن­علی، علل الشرایع، قم: کتاب فروشی داوری، 1386ق.

     13.     طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، تکملة العروة الوثقى، ج2، قم: کتابفروشی داوری، ۱۴۱۴ق.

     14.     علامه حلی، حسن­بن­یوسف، تذکرة الفقهاء، بیروت: مؤسسة آل البیت، ۱۳۸۸ق.

     15.     فارابی، ابونصر، آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت: مکتبة الهلال، ۱۹۹۵م.

     16.     کلینى، محمدبن­یعقوب، الکافی، مصحح على­اکبر غفاری و محمد آخوندى، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.‏

     17.     محقق حلی، جعفربن­الحسن، معارج الاصول، قم: مؤسسة آل ‌البیت، ۱۴۰۳ق.

     18.     مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، ج1،‌ قم: اسماعیلیان، ۱۳۷۵.

     19.     میرازی نائینی، محمدحسین غروی، المکاسب والبیع، تقریر میرزا محمدتقی آملی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.

نراقی، ملا احمدبن­محمدمهدی، عوائد الایام فی بیان قوائد الاحکام و مهمات مسائل الحلال، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۷ق.