دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

تئوری حکومتیِ عصر غیبت براساس دیدگاه شیخ مفید(ره)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه کاشان

2 دانشجوی دکتری تاریخ تشیع مؤسسه امام خمینی(ره)

3 دانشجوی دکتری شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب و عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی

چکیده

تئوری حکومتیِ عصر غیبت در اندیشه فقهای شیعه مبتنی بر یک سلسله اصول و مبانی نظری است که با تکیه بر آنها می توان نظرات فقهای شیعه درباره حکومت در عصر غیبت را شناخت. برخی از این مبانی و اصول در نظریة فقهای شیعه از اصول مسلم و قطعی و اتفاقی (اجماعی) پنداشته می شود. «شیخ مفید» نیز از فقهای برجسته و متقدم شیعه است که درباره حاکمیت و حکومت در عصر غیبت، دارای تئوری حکومتی و نظراتی است که در قالب اندیشه و فقه سیاسی شیعه قابل بازشناسی و تدوین است.
تئوری شیخ مفید در باره حاکمیت و حکومت در عصر غیبت بر مبانی و اصولی استوار است که عبارتند از: نگاه حداکثری به دین، جامعیت و تأسیسی بودن دستورات دینی و توسعه قلمرو آن در تمامی عرصه های زندگی فردی و اجتماعی، تبیین جایگاه عقل و قلمرو آن در مبانی حکومتی، انحصار حاکمیت و حکومت خداوند بر مردم، تنفیذ و ابلاغ احکام اولیای الهی از جانب خداوند به منظور حکمرانی بر مردم و گسترة ولایت و حاکمیت معصومین: و اولویت حکومت فقیه در عصر غیبت براساس ادله عقلی و نقلی.
این مقاله در صدد تبیین اصول و مبانی حاکمیت و حکومت در عصر غیبت، بر اساس دیدگاه های شیخ مفید است.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آذری قمی، احمد، ولایت فقیه از دیدگاه شیخ مفید، قم: گنگره شیخ مفید، 1372.
4. ابن شُعبه حرّانى، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول9، قم: جامعه مدرسین، چ2، 1404ق.
5. بازرگان، مهدی، آخرت و خدا هدف بعثت انبیا، تهران: خدمات فرهنگی رسا، 1377.
6. جعفری، محمدتقی، فلسفة دین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ2، 1378.
7. حر عاملی، محمدبن حسن بن علی، وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، ج6، 16، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، چ5، 1403ق.
8. حکیم، سیدمحمدتقی، اصول العامة للفقه المقارن، قم: مجمع جهانی اهل بیت:، 1418ق.
9. صدوق، محمد‌بن‌علی، کمال الدین و تمام النعمة، تحقیق علی اکبر غفاری، ج2، قم: جامعه مدرسین، 1405ق.
10. --------------، الامالی، الطبعة الخامسه، اعلمی، بیروت، 1400ق.
11. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، ج1و7، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ4، 1407ق.
12. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت: نشر الوفاء، چ2، بی تا.
13. محقق داماد، سیدمصطفى، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى‌، چ12‌، بی تا.
14. مفید، محمدبن محمد، الامالی، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق.
15. مفید، محمدبن نعمان، اقسام المولی فی اللسان‏، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، 1413ق.
16. --------------، الاختصاص، قم: گنگره شیخ مفید، 1413ق.
17. --------------، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج2، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق‏.
18. --------------، الافصاح فی الامامة، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق‏.
19. --------------، الجَمل، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، 1413ق.
20. --------------، المسائل الجارودیة، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، 1413ق.
21. --------------، المسائل العکبریة، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، 1413ق.
22. --------------، المقنعة، قم: مؤسسة نشر اسلامی، چ2، 1410ق.
23. --------------، النکت الاعتقادیة، بیروت: نشر المجمع العالمی لاهل البیت:، 1413ق.
24. --------------، اوائل المقالات، تحقیق ابرهیم انصاری، بیروت: دارالمفید، چ2، 1414ق.
25. مکارم شیرازى، ناصر، حکومت جهانی مهدی(عج)، قم: نسل جوان‏، چ8، 1390.
26. نصری، عبدالله، انتظار بشر از دین، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چ4، 1385.
27. نوروزی، محمدجواد، فلسفه سیاسی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، چ3، 1391.