دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

جایگاه اعلان برائت از مشرکان در سیاست خارجی حکومت اسلامی از منظر فقه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سطح4 حوزه علمیه، دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه قم، عضو گروه فقه و حقوق پژوهشکده حج و زیارت

2 استادیار دانشگاه قم.

3 دانشیار جامعة المصطفی العالمیة

چکیده

اسلام درباره روابط مسلمانان با غیر مسلمانان دستورات مختلفی دارد. از طرفی قبول ولایت کفار و مشرکان را برای هیچ مسلمانی نپذیرفته و از طرف دیگر نیکی به غیر مسلمانانی را که با مسلمانان سر جنگ ندارند، مطلوب دانسته است. از جهتی نیز نسبت به دشمنانی که هیچ‎گونه پیمانی را پایبند نیستند دستور جهاد داده، پیمان‎های آنها را محترم ندانسته و از آن اعلان بیزاری نموده است. اعلان برائت از مشرکان دین ستیز از دستورات خداوند است که در کنار جهاد با دشمنان از اصول سیاست خارجی حکومت اسلامی محسوب می‎شود. حقیقت این است که اعلان تبری از دشمنان دین مساله‎ای است که تا حد زیادی در طول تاریخ اسلام مغفول مانده و با شروع انقلاب اسلامی با توجه به رویکرد امام خمینی1 جان تازه‎ای گرفت. این حکم دارای پشتوانه‎های فقهی متعددی برگرفته از آیات قرآن است که در این راستا می‎توان از آیات سوره برائت، اجتناب از طاغوت، لزوم آمادگی در برابر دشمنان، به خشم در آوردن آنها و فریاد تظلم خواهی نام برد. بررسی مفهوم مشرک و نگاه ویژه به نظام شرک به عنوان نظامی که به تقابل با اسلام بر می‎خیزد، از مسائلی است که کمتر بدان پرداخته شده و این مقاله در صدد تبیین آن است؛ چراکه برائت از مشرکان غالباً با نگاه محدود تبری از شرک فردی و اعتقادی تفسیر می‎شود و وظیفه حکومت اسلامی در این زمینه نادیده انگاشته می‎شود.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. آلوسى محمود، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم‏، ج3، 5و13‏، بیروت: دارالکتب العلمیه، ‏ 1415ق.
3. ابن باز، عبدالعزیزبن‎عبدالله، مجموع فتاوی، ج6، ریاض: الرئاسه العامه للبحوث العلمیه و الافتاء، ۱۴۲۷ق.
4. ابن عادل، عمربن‎علی، اللباب فی علوم الکتاب، ج10، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.
5. ابن عاشور، محمدبن‎طاهر، التحریر و التنویر، ج10، 26و30، بیروت: مؤسسة التاریخ‏، بی‎تا.
6. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، ج1و4، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌، 1404ق‌
7. ابن فوزان، صالح، مجموع فتاوى، ج1، بی‎جا: مکتبة شاملة، ‌بی‎تا.
8. ابن قاسم، عبدالرحمن‎بن‎محمد، الدرر السنیة فی الأجوبة النجدیة، ج2، بی‎جا، 1417ق.
9. ابن قدامة، عبدالله‎بن‎أحمد، مغنی المحتاج، ج5، قاهره: مکتبة القاهرة، 1388ق.
10. -----------------، الشرح الکبیر على متن المقنع، ج6، بی‎جا: دار الکتاب العربی للنشر و التوزیع، بی‎تا.
11. ابن منظور، محمدبن‎مکرم، لسان العرب، ج15، بیروت: دار صادر، چ3، 1414ق.
12. اراکى ‌محسن، نظریة الحکم فی الإسلام، قم: مجمع اندیشه اسلامى‌، 1425ق.
13. انصارى، مرتضى، کتاب المکاسب، ج1، قم: کنگره شیخ اعظم انصارى‌، 1415ق.
14. بحرانى، محمد سند، أسس النظام السیاسی عند الإمامیة‌، قم: مکتبة فدک، 1426ق‌.
15. ‌بروجردى، سیدحسین، تقریرات ثلاث، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
16. بهوتی، منصوربن‎یونس، کشف القناع عن متن الاقناع، ج2، بیروت: دارالفکر، 1982م.
17. پژوهشکده حج و زیارت، فصلنامه میقات حج، تهران: نشر مشعر، ش4، 1372.
18. جزایرى، سیدنعمت‎الله‌، کشف الأسرار فی شرح الاستبصار‌، ج2، قم: مؤسسة دار الکتاب‌، 1408ق.
19. جزرى، ابن اثیر، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر‌، قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، بی‏تا.
20. جوادى آملى،‏ عبدالله، جرعه‎ای از صهبای حج، تهران‏: نشر مشعر، 1386.
21. --------------، تفسیر تسنیم، ج33، قم: اسراء، 1393.
22. --------------، خمس رسائل، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1404‌ق.
23. جوهرى، اسماعیل‎بن‎حماد‌، الصحاح، ج1و6، ‌بیروت: دار العلم للملایین، 1410ق .
24. حلّى، حسن‎بن‎یوسف‎بن‎مطهر اسدى‌، تحریر الأحکام الشرعیة، ج1، مشهد: مؤسسة آل البیت:‌، بی‎تا.
25. ------------------------، تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت:‌، ‌1388‍.
26. ------------------------، مختلف الشیعة، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چ2، 1413ق‌.
27. دویش، أحمدبن‎عبدالرزاق، فتاوى اللجنة الدائمة، ج2، ریاض: رئاسة إدارة البحوث العلمیة والإفتاء، بی‎تا.
28. راغب اصفهانى، حسین‎بن‏محمد، المفردات، بیروت: دار العلم، الدار الشامیة، 1412ق. ‏
29. زبیدی، سیدمحمد مرتضی، تاج العروس، ج19، قم: دارالفکر، 1414ق. ‏‏
30. زحیلی، وهبةبن‎مصطفی، تفسیر الوسیط، ج1، دمشق: دارالفکر، 1422ق.
31. زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏، ج2، ‏بیروت: دار الکتاب العربی‏‏، چ3، 1407ق.
32. شباله، ماجد محمدعلی احمد، الشرک بالله انواعه و احکامه، مصر: دارالایمان، ۲۰۰5م.
33. شرف الدین، جعفر، الموسوعة القرآنیة، ج3، بیروت: دار التقریب بین المذاهب الاسلامیة، 1420ق.
34. شیرازى، سیدمحمد‌، الفقه السلم و السلام، بیروت: دار العلوم‌، 1426ق‌.
35. صاحب‎بن‎عباد، ابوالقاسم اسماعیل‎بن‎عباد، المحیط فی اللغة‌، ‌بیروت: عالم الکتاب، 1414‍ق.
36. صدر، سیدمحمد، ماوراء الفقه، ج2و3، بیروت: دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع، 1420ق.
37. طباطبایى، سیدمحمدحسین‏، المیزان فى تفسیر القرآن‏، ج5، 9و20، قم‏: دفتر انتشارات اسلامى، چ5، 1417ق‏.
38. طبرسى، فضل‎بن‎حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، ج1، 3و5، تهران: ‏انتشارات ناصرخسرو، چ3، 1372.
39. طوسى، محمدبن‎حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، ج5و9، بیروت: دار احیاء التراث العربى، بی‎تا.
40. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج12، تهران: انتشارات اسلام، 1378.
41. عاملی، محمّدبن‎مکی(شهیداول)، ذکری الشیعة، ج1، قم: مؤسسه آل البیت:، 1419ق.
42. عثیمین، محمدبن‎صالح، مجموع فتاوى، ج9، بی‎جا: دار الوطن، دار الثریا، 1413ق.
43. ---------------، الشرح الممتع، ج6، بی‎جا: دار ابن الجوزی، 1428ق.
44. ---------------، فتاوى أرکان الإسلام، ریاض: دار الثریا للنشر والتوزیع، 1424ق.
45. عمید‌ زنجانى، عباس على، فقه سیاسى، ج1، تهران: انتشارات امیر کبیر‌، چ4، 1421ق‌.
46. فخر رازى، محمدبن‎عمر، مفاتیح الغیب‏، ج15و26‏، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ3، 1420ق.
47. فراهیدی، خلیل‎بن‎احمد، العین، ج4و8، قم: منشورات الهجرة، چ2، 1410ق.
48. فضل‎الله، سیدمحمدحسین‏، تفسیر من وحى القرآن‏، ج10‏، بیروت: دار الملاک، چ2، 1419ق‏.
49. قمی، محمدحسن‌، جامع الشتات فی أجوبة السؤالات، ج1، تهران: مؤسسه کیهان، 1413ق.
50. کاسانی، ابوبکربن‎مسعود، بدائع الصنائع، ج7، بی‎جا: دار الکتب العلمیة، چ2، 1406ق.
51. کاشف الغطاء، جعفربن‎خضر، کشف الغطاء، اصفهان: انتشارات مهدوى، بی‌تا.
52. کاظمى، جوادبن‎سعید، مسالک الافهام إلى آیات الأحکام، ج2، تهران: کتاب‎فروشى مرتضوى، چ2، 1365ش.
53. کلینی، محمدبن‎یعقوب، الکافی، ج2، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
54. لجنة الفتوى بالشبکة الإسلامیة، فتاوى الشبکة الإسلامیة، ج2و5، بی‎جا: مکتبة‌ شاملة، بی‎تا.
55. مبارکفوری، عبیدالله‎بن‎محمد عبدالسلام، مرعاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، ج7، بنارس الهند: ادارة البحوث العلمیة والدعوة والافتاء، الجامعة السلفیة، چ2، 1404ق.
56. مجلسی، محمدبن‎باقر، مرآة العقول، ج10، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ2، 1404ق.
57. مرکز تحقیقات حج، صحیفه حج، ج1و2، تهران: نشر مشعر، چ2، 1387.
58. مطهرى، مرتضی، مجموعه آثار، ج3و15، تهران: انتشارات صدرا، 1426ق.
59. مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف‏، ج4‏، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1424ق.
60. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج8و23، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374.
61. منتظرى، حسینعلى، دراسات فى ولایة الفقیه و فقه‌الدولة الاسلامیة، ج2، قم: نشر تفکر، ۱۴۰۹ق.
62. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج21و28، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ7، 1392ق.
63. نووی، محیی الدین یحیى‎بن‎شرف، المجموع، ج15و19، بی‎جا: دار الفکر، بی‎تا.
64. وحید بهبهانى، محمدباقر، مصابیح الظلام‏، ج1‏، قم: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی، 1424ق‏.
65. وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامیة، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج20، الکویت: طبع الوزارة، 1427ق.
66. یزدى، سیدمحمدکاظم، تکملة العروة الوثقى، ج1، قم: کتاب‎فروشى داورى‌، 1414ق.