دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

بازپژوهی مبانی قانون‎گذاری در «منطقة‎الفراغ» نظام فقهی ـ حقوقی شیعه (با تأکید بر انگاره‎ شهید صدر)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان

2 دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی و مدرس دانشگاه امام صادق

چکیده

نظریه «منطقةالفراغ» یکی از نظریاتی است که در راستای تبیین ساز و کار هماهنگی شریعت با تغییرات زمانی و مکانی از سوی «شهید صدر» ارائه شده است. در این نوشتار این نظریه به مثابه یک سیستم حقوقی و نظام قانون‎گذاری بررسی شده است و به عنوان راه حلی برای اسلامی سازی نظام تقنینی معرفی گردیده است. یکی از مهم‎ترین مسائلی که در رابطه با این نظریه قابل طرح است، مبانی تقنین در حوزه منطقةالفراغ است که در آثار شهید صدر به صورت مختصر بدان پرداخته شده و نگارندگان این نوشتار به صورت تفصیلی این مبانی را به بحث و بررسی گذارده‎اند.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. ابن ماجه قزوینی، محمدبن‎یزید، السنن، ج3، بی‎جا: دار الرسالة العالمیة، بی‎تا.
4. برقى، ابوجعفر احمد‎بن‎محمد‎بن‎خالد، المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیة، چ2، 1371ق.
5. ترمزی، ابوعیسی، سنن الترمذی، ج2، بیروت: دار الفکر، 1403ق.
6. حائری، سیدعلی‎اکبر، «منطقة‎الفراغ فی التشریع الاسلامی»، رسالة التقریب، دوره3، ش11، 1417ق.
7. حائری، سیدکاظم، مقدمة مباحث الاصول (تقریرات اصول سیدمحمدباقر صدر)، ترجمة حیاة السید الشهید الصدر، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1408ق.
8. -----------، ولایة الامر فی عصر الغیبة، قم: مجمع الفکر الاسلامی، چ2، 1424ق.
9. حر عاملى، محمد‎بن‎حسن، تحصیل وسائل الشیعة الى تحصیل مسائل الشریعة، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1414ق.
10. حلی، حسن‎بن‎یوسف‎بن‎مطهر، تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیة، قم: مؤسسه امام صادق7، 1420ق.
11. -------------------، تذکرة الفقهاء، ج15، قم: مؤسسة آل البیت:، 1414ق.
12. حلی، یحیی‎بن‎سعید، الجامع للشرائع، قم: مؤسسة السید الشهداء العلمیة، 1405ق.
13. صدر، سیدمحمدباقر، اقتصادنا، قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید الصدر، 1424ق.
14. -------------، اقتصادنا، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1408ق.
15. -------------، دروس فی علم الاصول، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، چ5، 1418ق.
16. -------------، الاسلام یقود الحیاة، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1421ق.
17. -------------، لمحة فقهیة تمهیدیة فی مشروع دستور الجمهوریة الاسلامیة فی ایران، [الف] الاسلام یقود الحیاة، تهران: وزارة الارشاد الاسلامی، چ2، 1403ق.
18. -------------، الاسس العامة فی البنک فی المجتمع الاسلامی، [ب] الاسلام یقود الحیاة، تهران: وزارة الارشاد الاسلامی، چ2، 1403ق.
19. صدوق، محمد‎بن‎علی‎بن‎بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج2و3، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ2، 1413ق.
20. طبری، محمدبن‎جریر، جامع البیان فی تفسر القرآن، ج7، قاهره: مرکز البحوث و الدراسات العربیة و الاسلامیة بدار هجر، 1422ق.
21. طوسی، محمد‎بن‎حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، چ3، 1387ق.
22. ---------------، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1390ق.
23. ---------------، تهذیب الاحکام، ج6، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
24. ---------------، الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1407ق.
25. فیض کاشانى، محمدمحسن‎بن‎شاه مرتضى، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام أمیر المؤمنین على7، 1406ق.
26. کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، ج1، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1377.
27. کرکی، علی‎بن‎حسین عاملی، جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج7، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق.
28. کلینی، محمد‎بن‎یعقوب‎بن‎اسحاق، الکافی، ج3و5، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
29. مازندرانی، محمدبن‎صالح‎بن‎احمد، شرح الکافی، ج1، تهران: المکتبة الاسلامیة للنشر و التوزیع، 1387.
30. مجلسی، محمدتقی، ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار، ج6، قم: انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی;، 1406ق.
31. مفید، محمد‎بن‎نعمان، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
32. مکارم شیرازی، ناصر، انوارالفقاهة، ج1، قم: مطبوعاتی هدف، مدرسة امام امیرالمومنین7، چ2، 1413ق.
33. --------------، بحوث فقهیة هامة، قم: انتشارات مدرسه امام علی‎بن‎ابی طالب7، 1422ق.
34. نجفی، محمد‎بن‎حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج38، بیروت: دار احیاء تراث العربی، چ7، 1404ق.