دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

بررسی دلالت حدیث غدیر بر مشروعیت سیاسی الهی در نظام امامت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیأت علمی دانشگاه باقر العلوم (ع) قم

2 دانش‎آموخته سطح سه حوزه علمیه قم

چکیده

بعد از رحلت حضرت رسول9 مسأله امامت و جانشینی ایشان، از مباحث مهم و اختلاف‎برانگیز میان فرقه‎های اسلامی گردید و جواب این سؤال که مشروعیت آن جانشین، توسط چه کسی و از کجا مورد تأیید قرار می‎گیرد، بحث برانگیز و چالشی‎تر شده است. مقاله حاضر بررسی دلایل نقلی مشروعیت الهی امام در کلام شیعی بر اساس حدیث متواتر غدیر است. موضوع این پژوهش از روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد فقه الحدیث در کلام نقلی به بررسی مسأله پرداخته است. بر اساس دلالت حدیث غدیر، کلمه مولی در حدیث، به معنای اولی به تصرف بوده و بر اساس نزول آیه تبلیغ و محتوای دستوری آن، دلالت بر ابلاغ پیام الهی دارد که در صورت عدم ابلاغ، رسالت‎شان ناقص خواهد ماند و با ابلاغ امامت امیرالمؤمنین7، آیه اکمال نازل شده و بر اساس محتوای آیه، دین کامل، نعمت تمام و خداوند هم به آن دین راضی شده است و این‎که همه آن افعال، همراه با ضمائر متکلم از جانب خداوند نازل شده می‎توان دریافت که مشروعیت مقام امام و نصب امیرالمؤمنین7 از جانب خداوند می‎باشد و پیامبر اکرم9 هم بر اساس وظیفه‎ای که داشتند، این مسأله را به همگان اعلام نمودند.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابة، دار الکتاب العربی، بیروت: بی‎تا.
3. ---------------، النهایة فی غریب الحدیث، ج5، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1367.
4. ابن جوزی، عبدالرحمن علی بن محمد، زاد المسیر فی علم التفسیر، ج4، بیروت: دار الکتاب العربی، 1422ق.
5. ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، ج1، بیروت: دار صادر، بی‎تا.
6. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج42، بیروت: دار الفکر، 1415ق.
7. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، ج3و6، قم: انتشارات دفتر تبلیات حوزه علمیه قم، 1404ق.
8. ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، الامامة و السیاسة، بی‎جا: مؤسسة الحلبی، بی‎تا.
9. ابن کثیر، اسماعیل بن عمرو، البدایة و النهایة، ج5، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق.
10. ابن ماجه، محمد بن یزید، سنن، ج1، بی‎جا: دار الفکر، بی‎تا.
11. ابن مغازلی، علی بن محمد، مناقب علی بن ابی طالب7، بیروت: دار الأضواء، 1424ق.
12. ------------------، مناقب علی بن ابی طالب7، بی‎جا: انتشارات سبط النبی9، 1426ق‏.
13. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج8، بیروت: دار صادر، چ3، 1414ق.
14. احمد بن حنبل، مسند، ج4و5، بیروت: دار صادر، بی‎تا.
15. اسکافی، ابوجعفر، المعیار و الموازنة، بیروت: بی‎نا، 1402ق.
16. امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج1، قم: مرکز الغدیر، 1416ق.
17. -----------------، ترجمه الغدیر، جمعی از نویسندگان، ج1، تهران: بنیاد بعثت، بی‎تا.
18. ایجی، میرسید شریف، عضد الدین، شرح المواقف، ج8، قم: الشریف الرضی‏، افست قم، 1325ق.
19. بخاری، محمد بن اسماعیل، تاریخ کبیر، ج4، دیار بکر: المکتبة الاسلامیة، بی‎تا.
20. ------------------، صحیح البخاری، ج6، بی‎جا: دارالفکر، 1401ق.
21. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن، ج5، بیروت: دار الفکر، چ2، 1403ق.
22. تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، قم: افست، 1409ق.
23. ثعلبی، احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، ج10، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
24. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق یوسف عبدالرحمن المرعشلی، ج3، بی‎جا: دار المعرفة، بی‎تا.
25. حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل، ج1و2، بی‎جا: مؤسسة الطبع و النشر التابعة لوزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی، 1411ق.
26. حق‎شناس، علی‎محمد، فرهنگ معاصر انگیسی به فارسی هزار، تهران: فرهنگ معاصر، 1381.
27. حلبی، ابوالصلاح، تقریب المعارف فی الکلام، قم: انتشارات الهادی‏، 1404ق.
28. حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و مقدمه و تحقیق و تعلیقات از آیةالله حسن‎زاده آملی، قم: مؤسسه نشر اسلامی، چ4، 1413ق.
29. داراب‎کلایی، اسماعیل، درآمدی بر فلسفه سیاسی، قم: بوستان کتاب، 1380.
30. ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج8، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1413ق.
31. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج4، بیروت: دار الکتاب العربی، چ3، 1407ق.
32. سلیم بن قیس هلالى، کتاب سلیم بن قیس، قم: انتشارات هادی، 1405ق.
33. سید مرتضی، الشافی فی الامامة، تحقیق و تعلیق سید عبد الزهراء حسینى‏، ج2و4، تهران: مؤسسة الصادق7، 1410ق‏.
34. --------، الذخیرة فی علم الکلام، تحقیق سیداحمد حسینى، قم: مؤسسة النشر الإسلامی،‏ 1411ق.
35. --------، رسائل، ج4، قم: دار القرآن الکریم، 1405ق.
36. سیوطی، جلال الدین، تفسیر الجلالین، بیروت: مؤسسة النور للمطبوعات، 1416ق.
37. --------------، الدرالمنثور، ج2، قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى، ‏1404ق.
38. صدوق، محمدبن علی بن بابویه، الخصال، دوم، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1403ق(ب).
39. ---------------------، کمال الدین و تمام النعمة، ج1، تهران: انتشارات اسلامیه، چ2‏، 1395ق.
40. ---------------------، معانی الاخبار، اول، جامعه مدرسین، قم‏، 1403ق(الف).
41. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مکتبة النشر الاسلامی، چ5، 1417ق.
42. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج1، مشهد: نشر المرتضى‏، 1403ق.
43. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج10، تهران: ناصر خسرو، 1372.
44. طبری، محمد بن جریر، المسترشد، قم: مؤسسة الواصف، 1415ق.
45. ---------------، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج27، بیروت: دار المعرفة، 1412ق.
46. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، ج1و4، تهران: کتاب‎فروشی مرتضوی، چ3، 1375.
47. طوسی، محمدبن‎حسن، الاقتصاد، فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت: دار الأضواء، چ2، 1406ق.
48. ---------------، الامالی، قم: دارالثقافة للطباعة و النشر و التوزیع، 1414ق.
49. عیاشی، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر، ج1، تهران: چاپخانه علمیه، 1380ق.
50. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین، تحقیق سیدمهدی رجایی، قم: انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی، 1405ق.
51. فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، ج29، بیروت: دار احیاء التراث العربى، چ3، ‏1420ق.‏
52. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج1، قم: هجرت، 1410ق.
53. قاضی، عبدالجبار، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، تحقیق جرج قنواتی، قاهره: الدار المصریة، 1962م.
54. قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج19، تهران: ناصر خسرو، 1364.
55. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة، ج2، بی‎جا: دار الاسوة للطباعة و النشر، 1416ق.
56. کریمی‎والا، محمدرضا، مقارنه مشروعیت حاکمیت در حکومت علوی و حکومت‎های غیر دینی، قم: بوستان کتاب، 1387.
57. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1و8، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1365.
58. لاریجانی، محمدجواد، «نقد دینداری و مدرنیسم»، مجموعه مقالات، تهران، انتشارات اطلاعات، 1372.
59. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج2، قم: منشورات دارالهجرة، چ2، 1404ق.
60. معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج3، تهران: امیرکبیر، چ4، 1360.
61. مفید، محمدبن‎محمد، الارشاد فی معرفة الحجج الله علی العباد، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق(الف).
62. --------------، اقسام المولی فی اللسان،‏ قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید، 1413ق(ب).
63. نسائی، احمد بن علی، السنن الکبری، ج5، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1411ق.
64. نعمانی، محمدبن ابراهیم، الغیبة، تهران: نشر صدوق‏، 1397ق‏.