دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

بازتعریف امر عمومی در پرتو قانون اساسی جمهـوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
2 دانش آموخته حوزه علمیه و عضو هیأت علمی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
چکیده
تفکیک عمومی از خصوصی یکی از روش های بحث پیرامون دایره دخالت دولت است. در چارچوب این مبحث، حوزه خصوصی که عرصه دنبال کردن آزادانه مصالح شخصی است، دور از دسترس دولت قرار می گیرد. این مقاله با تدبر در قانون اساسی و مبانی آن، به روش تحلیلی ـ توصیفی، در راستای پاسخ به این پرسش نگاشته شده که آیا چنین تفکیکی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قابل مشاهده است و آیا می توان هسته سختی از امور خصوصی را نشان داد که دولت حق مداخله در آن را نداشته باشد؟ در این صورت، مرز شناور حوزه عمومی و حوزه خصوصی در نظر و در عمل چگونه ترسیم می شود؟ مستند به اصول 9، 23 و 38 قانون اساسی با نشان دادن این هسته سخت می توان اصالت تفکیک عمومی از خصوصی را اثبات کرد. ورای این هسته نیز تفکیک عمومی از خصوصی مبتنی بر نظریه ولایت فقیه با ملاک «مصالح عمومی» انجام می شود و از طریق فرآیند قانون گذاری عینیت می یابد.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.
1.    ارسطا، محمدجواد، «مفهوم اطلاق در ولایت مطلقه فقیه»، علوم سیاسی، ش2، 1377.
2.    ارسطا، محمدجواد، حقوق عمومی در اسلام، قم: انتشارات مکث، 1400.
3.    امام خمینی، سیدروح‌الله، شؤون و اختیارات ولی فقیه، مترجم: جعفر کیوانی، تهران: اداره کل انتشارات و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ2، 1378.
4.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت فقیه(حکومت اسلامی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;،  چ2، 1373.
5.    ایزدهی، سیدسجاد، مصلحت در فقه سیاسی شیعه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393.
6.    پایک، جان، فرهنگ اصطلاحات فلسفه سیاسی، مترجم: سیدمحمد علی تقوی و محمدجواد رنجکش، تهران: نشر مرکز، 1391.
7.    جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1392. 
8.    جمعی از نویسندگان، دایره المعارف حقوق عمومی، تهران: دانشگاه امام صادق7، 1396.
9.    جوادی آملی، عبدالله، «فلسفه و اهداف حکومت اسلامی»، مجله الکترونیکی اسراء، ش2، 1387، https://Bzn.ir/i79665.
10.    جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت، قم: مرکز نشر اسرا، چ11، 1379.
11.    راجی، سیدمحمد هادی و ابریشمی راد، محمدامین، «تأملی بر حدود صلاحیت مجمع تشخیص مصلحت نظام در تأیید مصوبات مغایر با قانون اساسی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، ش3، 1397.
12.    ریدموند، گوییس، خیر عمومی خیرخصوصی، ترجمه حسن افشار، تهران: نشر مرکز، 1396.
13.    شریعتی، روح الله، قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1387.
14.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، معنویت تشیع به ضمیمه 22 مقاله دیگر، قم: مؤسسه مطبوعاتی اندیشه، بی‌تا.
15.    علوی، سیدعلی‌اصغر، «واکاوی مستندات مصلحت در فقه سیاسی شیعه»، سیاست متعالیه، ش33، 1400.
16.    عمید زنجانی، عباسعلی و محمدی، محمدعلی، «منابع و مبانی حقوق عمومی در اسلام»، اندیشه‌های حقوقی، ش11، 1385.
17.    لشکری، علیرضا، «امر عمومی و اختیارات دولت از دیدگاه اقتصاد نئوکلاسیک و اسلام، بررسی مقایسه‌ای روش تبیین»، روش‌شناسی علوم انسانی، ش94، 1397.
18.    لشکری، علیرضا، «مصالح فردی و عمومی از منظر اسلام و مکاتب رقیب»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی جستارهای اقتصادی ایران، ش27، 1396.
19.    مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج21، قم: صدرا، چ4، 1386.
20.    مکارم شیرازی، ناصر ، انوارالفقاهة (کتاب البیع)، ج1، قم: مدرسه امام علی بن ابی-طالب7، 1411ق. 
21.    مکارم شیرازی، ناصر، مدیریت و فرماندهی در اسلام، قم: مدرسه امام امیرالمؤمنین7، انتشارات هدف، چ5، 1370.
22.    موسوی خلخالی، سیدمحمدمهدی، حاکمیت در اسلام یا ولایت فقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1380.
23.    هابرماس، یورگن، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی، کاوشی در باب جامعه بورژوازی، ترجمه جمال محمدی، تهران: نشر افکار، چ2، 1386.
24.    واعظی، میرزامحمد؛ قبولی، سیدمحمدتقی و فخلعلی، محمدتقی، «بهره گیری از مقاصد شریعت در تشخیص اهم»،  کاوشی نو در فقه، ش2، 1395.

  • تاریخ دریافت 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 11 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 آذر 1403