دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

تأملی در ماهیت قانون‎گذاری در نظام جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حوزه علمیه قم
2 پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
با استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، به تدریج اندیشۀ قانون‎گذاری مبتنی بر شریعت قوت گرفت. به رغم این، فقدان منظومۀ فکری مناسب و متقارن جهت پیوند بین قانون و شریعت در بعد تقنینی، مشکلات و ناهم گونی هایی را در عرصۀ مباحث حقوقی به همراه داشته است و باعث گردیده تا بسیاری از ساختارها و نهادهای موجود، منبعث از شریعت اسلامی نباشد. امری که به نظر می رسد ریشه در عدم تبیین و تعریف صحیح از لوازم قانون‎گذاری عرفی و شرعی دارد.  بر این اساس، موضوع اصلی این پژوهش، بررسی نسبت بین وضعیت قانون‎گذاری فعلی در نظام حقوقی ایران با قانون‎گذاری مطلوب و منبعث از شریعت می باشد. در تحقیق حاضر تلاش گردیده با روش توصیفی ـ تحلیلی، این نسبت-سنجی صورت گرفته و راهکار لازم جهت رهیافت به سمت نظام قانون‎گذاری مطلوب ارائه گردد. نوآوری پژوهش حاضر که کم تر مورد بررسی و دقت قرار گرفته، فهم عدمِ استقرار صحیح و مطلوب قانون‎گذاری مبتنی بر شریعت، به واسطۀ فقدان اتصال بین مرحله کشف و استنباط قوانین شریعت و مرحله برنامه‌ریزی بر اساس قوانین مکشوفه توسط فقها می باشد.   
کلیدواژه‌ها

1.    اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج1، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، 1364.
2.    امام خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، ج10، 15، 18، 20و21، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ4، 1389.
3.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت فقیه، اصفهان: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان، چ9، 1379.
4.    حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج18، قم: مؤسسة آل‌البیت: لإحیاء التراث، 1414ق.
5.    حسینی میلانی، سیدعلی، اثبات الولایة العامة، قم: انتشارات الحقایق، 1438ق.
6.    حیدری خورمیزی، سیدمحمد، «قانون و قانون‌گذاری در حکومت اسلامی با تأکید بر دیدگاه میرزای نائینی و امام خمینی;»، دو فصلنامه علمی ـ تخصصی اندیشنامه ولایت، سال سوم، ش6، 1396.
7.    دبیرنیا، علیرضا و نقوی، فاطمه‌سادات، «تطبیق فرآیند تقنین در جمهوری اسلامی ایران با نظریه قانون‎گذاری به مثابه برنامه‌ریزی در راستای اجرای قوانین الهی»، دانش حقوق عمومی، ش19، 1397.
8.    رحمانی، محمد، «منطقةالفراغ»، نقد و نظر، دوره دوم، ش5، 1374.
9.    سبحانی، جعفر، الأسماء الثلاثة، الإله و الرب و العباده، قم: مؤسسة الامام صادق7، 1417ق(ب).
10.    سبحانی، جعفر، «التقنین فی الحکومة الاسلامیة»، کتاب الجتهاد و الحیاة: حوار علی الورق، قم: مؤسسه دایرة المعارف فقه الاسلامی، چ2، 1417ق(الف).
11.    سبحانی، جعفر، «تبیین احکام شرعی بر عهده فقهاست نه مجلس»: https://www.hawzahnews.com/news/230802
12.    کعبی، عباس، گفتارهایی در حقوق، گفتارهایی در حقوق عمومی اسلامی؛ سیاست‌های کلی نظام، راهکار ارتقای نظام قانون‎گذاری اسلامی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
13.    گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقها، تهران: سمت، چ15، 1395.
14.    مکارم شیرازی، ناصر، انوار الاصول، ج3، قم: مدرسة الامام على بن ابى طالب7، چ2، 1428ق.
15.    ملک‌افضلی، محسن، «جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام در فرایند قانون‎گذاری»، حکومت اسلامی، سال دوازدهم، ش2، 1386.
16.    منتظری، حسینعلی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ج3، تهران: انتشارات سرایی، چ2، 1379.

  • تاریخ دریافت 30 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 25 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 25 دی 1402