دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

تحلیل مدیریت منابع عمومی ثروت (انفال) با تأکید بر انفال در حکومت اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 دانشگاه علوم و معارف قران کریم

3 کارشناس ارشد دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

چکیده

جایگاه تأثیرگذار منابع ثروت و اموال عمومی (انفال) در نگاه وحی و سیره پیامبر اعظم9 و اهل بیت: در مصرف و نیز چگونگی مالکیت آن، از آغاز اسلام تاکنون مورد توجه اندیشمندان اسلامی بوده است. ازهمین‌رو، مباحثی مانند گونه‌های انفال و نیز کیفیت تصرف و مالکیت آن، همواره محل نزاع و مناقشه فریقین قرار گرفته است. جستار پیش‌ رو با نگاهی تازه، برخی اختلافات فریقین در این باره را مورد واکاوی قرار می‌دهد و در ادامه با نگاهی تطبیقی و مقایسه‌ای به مصادیق انفال در فرهنگ وحیانی و سیره نبوی9 و اهل بیت پاکش:، ضمن رفع تعارض آیات انفال و خمس و دفع شبهه نسخ، دیدگاهی نو و قابل جری در بهره‌گیری از آنها را در حکومت اسلامی تحت اشراف ولی فقیه ارائه خواهد داد. در این نوشته اثبات می‌شود که از نگاه قرآن کریم و سیره نبوی9 و کلام اهل بیت‌:، انفال مربوط به شأن حقوقی پیامبر (نبوت و ولایت) و اهل بیت (امامت و ولایت) است که به جانشینان آنان به عنوان حاکمان اسلامی در جهت تأمین منافع عامه مردم و اداره حکومت انتقال می‌یابند و در عصر غیبت در اختیار ولی فقیه که حکومت، اجرا و اداره جامعه دینی را بر عهده دارد، قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. آلوسى، سید محمود، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: على عبدالبارى عطیة، ج28، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
3. ابن براج، عبد العزیز، المهذب، ج1، قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1406ق.
4. ابن کثیر، اسماعیل، تفسیرالقرآن العظیم، ج4، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1419ق.
5. ابن منظور، محمد، لسان العرب، ج11، بیروت: دار الصادر، چ3، 1414ق.
6. ابوشبهه، محمد، السیرة النبویة علی ضوءالقرآن والسنة، ج1، دمشق: دار القلم، چ8، 1427ق.
7. امام خمینی، سید روح الله، کتاب البیع، ج3، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، بی‎تا.
8. امام خمینی، سید روح الله، ولایت فقیه، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ7، 1377.
9. حر عاملی، محمد‌بن‌حسن، وسائل الشیعة، ج3، 9و11، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
10. حر عاملی، محمدبن‌حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعة، مصحح: محمد صالحی ‌اندیمشکی، ج5، قم: ذوی ‌القربی، چ2، 1392.
11. حلبی شافعی، ابوالفرج، السیرة الحلبیة، ج3، بیروت: دار الکتب العلمیة، چ2، 1425ق.
12. حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، تحقیق مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث، ج5، بی‎جا: مؤسسة آل البیت:، بی‎تا.
13. حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، ج8، قم: مؤسسه آل البیت:، 1419ق‌.
14. حلی، حسن بن یوسف، نهایة الاحکام، بی‎جا: بی‎نا، بی‎تا.
15. خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع لمؤلفة الفقیه سماحة الحجة، ج2، تهران: الناشر مکتبة الصدوق، 1405ق.
16. خیضری، محمد، اللفظ المکرم بخصائص النبی المعظم، ج1، مدینه منوره: دارالبخاری، 1417ق.
17. راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار العلم الدار الشامیة، 1412ق‌.
18. سیدمرتضی، علی بن حسین، رسائل الشریف المرتضی، ج1، قم: دار القرآن الکریم، 1405ق.
19. سیفی مازندرانی، علی اکبر، دلیل تحریر الوسیلة، ج1، بی‎جا: بی‎نا، بی‎تا.
20. شافعی، ابن ادریس، الام، ج4، بیروت: دار الفکر، 1400ق.
21. شهید ثانی، زین الدین، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، ج1، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1413ق.
22. شهید صدر، سید محمدباقر، اقتصادنا، مشهد مقدس: دفتر تبلیغات اسلامی خراسان، 1417ق‌.
23. صالحی دمشقی، محمد، سبل الهدی والرشاد، ج4، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1414ق.
24. طباطبایى، سید محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، ج19، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ5، 1417ق.
25. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج9، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چ3، 1372.
26. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج5، تهران: مرتضوی، چ3، 1375.
27. طهطاوی، رفاعه رافع، نهایةالایجاز فی سیرة ساکن الحجاز، قاهرة: دارالذخائر، 2006م .
28. طوسی، ابو جعفر، تهذیب الاحکام، ج4، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
29. طوسی، ابوجعفر، المبسوط، تحقیق سید محمد تقی کشفی، ج2و8، تهران: المکتبة المرتضویة، چ3، 1387.
30. طوسی، ابن حمزة، الوسیلة، بی‎جا: بی‎نا، بی‎تا.
31. فاضل لنکرانی، محمد، الخمس والانفال، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:، 1423ق.
32. فاضل مقداد، جمال الدین، کنزالعرفان، ج1، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
33. فیومی، احمد، المصباح المنیر، ج2، قم: هجرت، چ2، 1414ق.
34. کلینی، ابوجعفر، الکافی، ج1، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
35. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج16، تهران: اسلامیه، بی‌تا.
36. محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، محقق: عبد الحسین بقال محمد علی، ج1، قم: اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
37. محقق داماد، سید محمد، کتاب الخمس، قم: دار الاسراءللنشر، 1418ق.
38. مزنی، اسماعیل، مختصر، بیروت: دارالمعرفة، 1400ق.
39. مشکینی، علی، مصطلحات الفقه و معظم عناوینه الموضوعیة، قم: نشر الهادی، 1400ق.
40. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج20، قم: انتشارات صدرا، بی‌تا.
41. مفید، محمد، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
42. مقریزی، تقی الدین، امتاع الاسماع، ج10و13، بیروت: دارالکتب الاسلامیة، 1420ق.
43. مکارم شیرازی، ناصر، الامثل، ج5، قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب7، ۱۴۲۱ق.
44. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج23، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374.
45. نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، تحقیق عباس قوچانی، ج16، بیروت: داراحیاءالتراث العربی، چ7، بی‌تا.
46. نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج7، قم: مؤسسه آل البیت:، ۱۴۰۸ق.
47. همدانی، رضا بن محمد هادی، مصباح الفقیه، محقق: باقری، محمد، ج14، قم: المؤسسة الجعفریة لاحیاء التراث، ۱۳۷۶.