دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

معیارها و مصادیق ثابت و متغیر در اندیشة شهید مطهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اصفهان(خوراسگان)

2 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

چکیده

حدود چهار دهه از حکومت اسلامی در ایران می گذرد و اکنون یکی از مهمترین مباحثی که حکومت و قانونگذاری اسلامی با آن روبروست، نوع، میزان و چگونگی پیوستگی این حوزه با عرف جامعه است. بحث از میزان ارتباط احکام اسلامی با عرف، بی تردید بحث احکام ثابت و متغیر را در دوران معاصر، ضرورتی اجتهادی و فقهی می نماید. دلیل این ضرورت نیز نیازهای ثابت و متغیری است که در آدمیان وجود دارد و یکی از اولین کسانی که در دوران معاصر، حساسیت مسألة زمان و مکان در حوزه دین را به خوبی دریافت، شهید آیةالله «مرتضی مطهری» است که حاصل حساسیت ایشان، مجموعه مباحثی بود که تحت عنوان «اسلام و مقتضیات زمان» مطرح نمود. در این پژوهش، معیار پیوستگی احکام ثابت و متغیر، از دیدگاه شهید مطهری مورد بررسی قرار گرفته و سپس در محورهای ثابت و متغیر، مواردی چند از میان آثار ایشان بازبینی شده است. از این معیارها، می توان به توجه به مصلحت، حفظ آبروی جامعه اسلامی، توجه به پیشرفت و توسعه در جوامع اسلامی، تکیه بر منفعت جمعی و مد نظر قراردادن روح شریعت اشاره کرد. در سرانجام این تحقیق، این نتیجه گرفته شده است که بازنگری در اندیشه شهید مطهری در پذیرفتن مقتضیات زمان و توجه به معیارهای ثابت و متغیر در وضع قوانین اسلامی، کلید حل بسیاری از مشکلات حوزه اجتهاد و فقاهت در عرصه های حقوقی، اجتماعی و سیاسی حکومت اسلامی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. سروش، عبدالکریم، بسط تجربه نبوی، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1378.
4. صابری، حسین، فقه و مصالح عرفی، قم: بوستان کتاب، چ2، 1388.
5. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج3، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ3، 1394ق.
6. علیدوست، ابوالقاسم، فقه و عرف، تهران: پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ4، 1388.
7. فیض، علیرضا، مبادى فقه و اصول، تهران: دانشگاه تهران، چ5، 1371.
8. ---------، اجتهاد و عرف، تهران: دانشگاه تهران، چ6، 1388.
9. لاهوری، اقبال، احیای فکر دینی در اسلام، ترجمة احمد آرام، تهران: قلم، 1366.
10. مجتهد شبستری، محمد، نقدی بر قرائت رسمی از دین، تهران: طرح نو، 1379.
11. مطهرى، مرتضی، اسلام و مقتضیات زمان، ج1، تهران: صدرا، چ7، 1373.
12. -----------، مسأله ربا، تهران: صدرا، چ7، 1372.
13. -----------، نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا، چ7، 1362.
14. -----------، حماسه حسینی، ج1، تهران: صدرا، چ14، 1368.
15. -----------، مسأله حجاب، تهران: صدرا، (چاپ مکرر)، بهار، 1368.
16. -----------، علل گرایش به مادیگری، تهران: صدرا، چ18، 1372.
17. مصباح یزدی، محمدتقی، نظریة حقوقی اسلام، تهران: مصباح، 1383.
18. میرموسوی، سیدعلی، مبانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و دیگر مکاتب، تهران: پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390.