دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

بنیادهای حاکمیت سیاسی در قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانش آموخته حوزه علمیه قم، مدرس دانشگاه، دانشجوی دکتری معارف اسلامی

چکیده

حاکمیت، قدرت برتر فرماندهی است که به صورت انحصاری در عرصه داخلی به قانون‌گذاری، اجرا و قضاوت پرداخته و در عرصه بین المللی دارای استقلال از بیگانگان است. با توجه به اسلامیت جامعه و نظام سیاسی کشورمان، تبیین صحیح این موضوع از منظر قرآن کریم، افزون بر پاسخ دهی به شبهات، تأثیر مهمی در اتقان و استحکام مبانی نظام، تنظیم جهت گیری‌ها و رفتارهای سیستم سیاسی و کارگزاران آن خواهد داشت. در این راستا پژوهش حاضر با طرح این سؤال که منشأ و ضوابط اِعمال اقتدار و حاکمیت سیاسی از منظر قرآن چیست، پس از بررسی ابعاد و شاخصه‌های حاکمیت، به استنباط این شاخصه‌ها از منظر قرآن و تفاسیر مربوطه پرداخته و نتیجه می‎گیرد، از منظر قرآن منشأ حاکمیت سیاسی، الهی بوده و نشأت گرفته از ربوبیت تکوینی و تشریعی خداوند متعال می‎باشد. بر این اساس، اِعمال حاکمیت سیاسی و اقتدار برتر در عرصه های تقنینی، اجرایی، قضایی و سیاست خارجی، تنها در چارچوب ضوابط و احکام دینی، پذیرفته است و حاکمیت مردم و سایر سازوکارهای حکومتی نیز در طول حاکمیت خداوند معنا می‎یابد.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آقا بخشی، علی، افشاری راد، مینو، فرهنگ علوم سیاسى، تهران: چاپار، 1382.
4. ابن فارس، احمدبن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
5. امام خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1371.
6. ----------------، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ10، 1379.
7. انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب (البیع)، قم: نشر دارالحکمه، 1392.
8. بازرگان، مهدی، «آخرت و خدا هدف بعثت انبیاء»، مجله کیان، ش28، 1374.
9. جوادى آملى، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم: اسراء، 1377.
10. --------------، نسبت دین و دنیا، بررسی و نقد نظریه سکولاریسم، قم: اسراء، 1381.
11. --------------، تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج6، قم: اسراء، چ8، 1391.
12. درخشه، جلال، «ابعاد حاکمیت مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق7، ش23، 1383.
13. راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، مفردات الفاظ القرآن، قم: طلیعة النور، 1426ق.
14. روسو، ژان ژاک، قرارداد اجتماعی، ترجمه مرتضی کلانتریان، تهران: نشر آگاه، 1393.
15. زمخشری، جارالله محمود، الکشاف، تحقیق عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ2، 2001 م.
16. سبحانی، جعفر، الاسماء الثلاثه؛ الاله و الرب و العباده، قم: مؤسسه امام صادق7، ۱۴۱۷ق.
17. سحرخوان، محمد، دائرة المعارف قرآن کریم، قم: بوستان کتاب، چ 2، 1382.
18. سید قطب، ابراهیم حسین الشاذلی، فی ظلال القرآن، ج5، بیروت: دار الشروق، 1480ق.
19. شاکرین، حمیدرضا، محمدی، علیرضا، دین و سیاست، قم: نشر معارف، 1383.
20. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج1، 4و7، قم: اسماعیلیان، 1393ق.
21. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع البیان، ج3 و6، ترجمه علی کرمی، تهران: ناصر خسرو، 1372.
22. طریحى، فخرالدین‌بن‌محمد، مجمع‏البحرین، تهران: موسسه البعثه، 1390.
23. طوسی، محمد، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح احمد حبیب قصیر، ج16، بیروت: دار الاحیاء الکتب العربی، بی‌تا.
24. عالم، عبدالرحمن، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی، 1375.
25. عبدالرزّاق، علی، الاسلام و اصول الحکم، ترجمة محترم رحمانی و محمدتقی محمدی، تهران: سرایی، 1382.
26. عروسى حویزى، عبد على‌بن‌جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج1، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1370.
27. عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج1، تهران: امیر کبیر، 1377.
28. فخر رازی، محمدبن‌عمر، التفسیر الکبیر، ج3، بیروت: دار الاحیاء الکتب العربی، چ3، 1420ق.
29. قاضی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: دانشگاه تهران، 1380.
30. قمی، على‌بن‌ابراهیم، تفسیر القمی، ج1، قم: دارالکتاب، 1363.
31. کریمی‌والا، محمدرضا، «جوهره حاکمیت الهی در اندیشه سیاسی اسلام»، فصلنامه حکومت اسلامی، ش60، تابستان 1390.
32. محمدی ری‌شهری، محمد، موسوعة الإمام علی بن ابی طالب7، ج4، قم: دارالحدیث للطباعة و النشر، 1421ق.
33. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، نرم افزار جامع التفاسیر3، قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، 1394.
34. مصباح یزدی، محمدتقی، حقوق و سیاست در قرآن، قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1377.
35. معین، محمّد، فرهنگ فارسی، ج1، تهران: امیرکبیر، 1371.
36. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج16، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1373.
37. واحدی، ابوالحسن علی‌بن‌احمد، اسباب النزول القرآن، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1998م.
38. وینسنت، آندرو، نظریه‌های دولت، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی، 1371.
39. هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: میزان، 1385.