دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

نقش دلیل حسبه در اثبات ولایت فقیه از منظر صاحب جواهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه و مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و دانشکده شهید محلاتی

چکیده

مسأله ولایت فقیه و حاکمیت فقیه جامع الشرائط از جمله مهمترین مباحث فقهی است که از گذشته تا کنون مورد کنکاش و بررسی فقیهان بزرگ شیعه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، نقد و بررسی دلیل حسبه از منظر صاحب جواهر; برای اثبات ولایت فقیه است. این پژوهش با روش کتابخانه ای و بهره‌گیری و استناد به منابع کتاب و سنت و آثار فقهی صورت گرفته است. نگارنده با تحلیل مبنای احراز مصادیق حسبه، تقسیم آن به عقلی و شرعی و توسعه ملاک عقلی آن، بر این باور است که اگر اطلاق ادله ولایت فقیه مورد پذیرش قرار نگیرد، باز هم با دلیل حسبه به عنوان دلیلی مستقل و هم عرض ادله لفظی ولایت فقیه، گستردگی وظایف فقیه اثبات می شود.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. ابن اثیر، مبارم بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج1و3، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، بی‌تا.
3. ابن خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن خلدون، بیروت: دارالکتاب العلمیة، چ4، 1398ق.
4. ابن فارس، ابو الحسین احمد بن فارس بن زکریا، معجم مقائیس اللغة، ج6، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1404ق.
5. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج3، 13و15، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر، چ3، 1414ق.
6. ابو‌یعلی، محمد بن حسین، الاحکام السلطانیة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، الطبعة الثانیة، 1406ق.
7. امام خمینی، سید روح الله، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ12، 1423ق.
8. امام خمینی، سید روح الله، کتاب البیع (للإمام الخمینی)، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى1، 1421ق.
9. بحر العلوم، محمد بن محمد تقى،‌ بلغة الفقیه، ج3، تهران: منشورات مکتبة الصادق7، چ4، ‌1403ق.‌
10. ‌بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج10، قم: ‌دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ‌1405ق.
11. تبریزی، میرزا جواد، ارشاد الطالب الی التعلیق علی المکاسب، ج3، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ3، 1416ق.
12. جمال الدین، حسن بن زین الدین، المعالم الدین و ملاذ المجتهدین، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، بى‌تا.
13. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح ـ تاج اللغة و صحاح العربیة‌، بیروت: دار العلم للملایین، 1404ق.
14. حسینی مراغى، سید میرعبدالفتاح بن على، العناوین الفقهیة، ج2، قم: ‌دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، ‌1417ق.
15. خویى، سید ابو القاسم‌، صراط النجاة (استفتاءات لآیةالله العظمى(قدس سره) مع تعلیقة وملحق لآیةالله العظمى التبریزی)، ج1و3، قم: دفتر نشر برگزیده، 1416ق.
16. خویى، سید ابو القاسم‌، فقه الشیعة ـ کتاب الطهارة، مقرر: سید محمد مهدى موسوى خلخالى، ‌قم: مؤسسه آفاق، ‌‌چ3، ‌‌1418ق.‌
17. خویى، سید ابو القاسم‌، مصباح الفقاهة (المکاسب)،‌ ‌مقرر: محمد على توحیدى، ج5، قم: بی‌نا، 1377.
18. خویى، سید ابو القاسم‌، التنقیح فی شرح العروة الوثقى، تحت اشراف جناب آقاى لطفى، قم: لطفی، 1418ق(الف).
19. خویى، سید ابو القاسم‌، تکملة المنهاج، قم: نشر مدینة العلم، قم ـ ایران، چ28، 1410ق.
20. خویى، سید ابو القاسم‌، موسوعة الإمام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی;، اول، 1418ق.
21. رشتى، میرزا حبیب اللّه، بدائع الأفکار، بی‌جا: مؤسسه آل البیت:، 1313ق.
22. ساعدی، جعفر، مجله فقه اهل البیت:، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:‌، ش42، 1384.
23. سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، ج24، قم: مؤسسة المنار، چ4، 1413ق.
24. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، محقق/ مصحح: سید احمد حسینی، ج2، تهران: کتابفروشی مرتضوی، چ3، 1416ق.
25. فیومی، احمد بن محمد، مصباح المنیر، ج12، قم: دارالهجرة، بی‌تا.
26. لوئیس معلوف، المنجد، قم: ذوی القربی، چ37، 1380.
27. ماوردی، ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب البصری البغدادی، الاحکام السلطانیة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، الطبعة الثانیة، 1406ق.
28. معرفت، محمد هادی، «ولایت فقیه»، فصلنامه کتاب نقد، ولایت فقیه، ش7، 1377.
29. نائینى، میرزا محمد حسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة،‌ محقق/ مصحح: سید جواد ورعى، قم: ‌انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1424ق.‌‌
30. نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، 15، 16، 21، 22، 26، 27، 28، 29، 31، 38، 39و40، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ7، 1404ق.
31. نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1417ق.