دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

استلزامات نصب الهی حاکم در «فقه سیاسی شیعه»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد حوزه و عضو هیأت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب

2 استاد سطح عالی حوزه و پژوهشگر پژوهشگاه فقه نظام

چکیده

یکی از اصلی‎ترین تقابل‎ها میان اندیشه سیاسی شیعه و اندیشه‎های غربی در حوزه سیاست، مسأله مشروعیت و تعیین حاکم است. اعتقاد به نصب الهی حاکم می‎تواند بسیاری از گزاره‏‎های فقهی را خصوصاً در عرصه سیاست دست‎خوش دگرگونی‌های عمیقی نماید. در این نوشتار سعی شده است تا با بهره گیری از روش تطبیق، دیدگاه‎های متفاوت تبیین و مهم‎ترین آثار آن در فقه سیاسی بررسی شود. وجوب انقلاب سیاسی و تشکیل حکومت، وجوب انتخاب شخص منصوب به‎عنوان حاکم و اطاعت از او و یاری او، حرمت مخالفت با حاکم منصوب و پذیرش ولایت کفار، واگذاری همه تصدی‎ها به حاکم و حرمت تصرف بدون اذن او در مسائل اجتماعی، ضرورت تطبیق همه رفتارهای حکومتی بر اساس قوانین اسلام، تکلیف دولت اسلامی در برنامه ریزی و قانون‌گذاری جهت هدایت معنوی جامعه و تعیین جایگاه بیعت و آرای عمومی از جمله تبعات این دیدگاه در فقه سیاسی می‏‎باشد. چگونگی ارتباط این گزاره‏‎ها با دیدگاه نصب در متن مقاله تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید، چ10، 1383.
4. ابن بابویه، محمدبن‎علی، علل الشرایع، قم: داوری، 1385.
5. ابن منظور، ابو الفضل جمال الدین محمدبن‎مکرم، لسان العرب، ج10و12، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر، چ3، 1414ق.
6. اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام، ج1، قم: نشر فرهنگ، چ2، 1393.
7. ---------، الولایة الالهیة و ولایة الفقیه، قم: مجمع الفکر، 1413ق.
8. امام خامنه‎ای، سیدعلی، انسان 250 ساله، تهران: صهبا، 1390.
9. امام خمینی، سیدروح‎الله، صحیفه نور، ج6، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ4، 1386.
10. ----------------، ولایت فقیه، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ12، 1423ق.
11. انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب، ج3، قم: کنگره جهانی شیخ اعظم، 1415ق.
12. ایزدهی، سیدسجاد، نظارت بر قدرت در فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ، 1387.
13. جوادی آملی، عبدالله، پیرامون وحی و رهبری، ولایت و امامت، تهران: الزهراء، 1368.
14. --------------، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء، چ3، 1381.
15. حائری، مهدی، حکمت حکومت، بی‌جا: بی‎نا، بی‎تا.
16. حر عاملی، محمدحسن، وسائل الشیعة الی تحصیل وسائل الشریعة، ج17، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
17. حسنی، مهدی، «چیستی مشروعیت دوگانه در اندیشه سیاسی شیعه»، فصلنامه انسان پژوهی دینی، ش16، تابستان 1387.
18. حسینی حائری، سیدکاظم، ولایة الامر فی عصر الغیبة، قم: مجمع اندیشه اسلامی، چ2، 1424ق.
19. رهدار، احمد، فقیهی، علی، «مناسبات فقه و سیاست از منظر سه دیدگاه وکالت، نظارت و ولایت فقیه با تأکید بر دوره معاصر»، فصلنامه حکومت اسلامی، پاییز 1392.
20. شهید ثانی، زین الدین‎بن‎علی عاملی، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام‌، ج4، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1413ق.
21. صالحی نجف آبادی، نعمت‎الله، ولایت فقیه حکومت صالحان، تهران: مؤسسه رسا، 1363.
22. ضیایی‎فر، سعید، «رویکرد حکومتی در فقه»، فصلنامه علوم سیاسی، ش53، بهار 1390.
23. طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، ج4، تهران: کتاب‎فروشی مرتضوی، چ3، 1419ق.
24. عاملی، حسن‎بن‎بزین الدین، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، ج1، قم: مؤسسة الفقه للطباعة و النشر، 1418ق.
25. عبدالرازق، علی، الاسلام و اصول الحکم، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، 2000م.
26. عمید زنجانی، عباس‎علی، دانشنامه فقه سیاسی، ج2، تهران: دانشگاه تهران: 1389.
27. فیومى، احمدبن‎محمد مقرى، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، ج2، قم: منشورات دار الرضی، بی‎تا.
28. کرکى، على‎بن‎حسین‌، جامع المقاصد فی شرح القواعد‌، ج11، قم: مؤسسة آل البیت:، چ2، 1414ق.
29. کلینی، محمدبن‎یعقوب، الکافی، ج1و2، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
30. کواکبیان، مصطفی، مبانی مشروعیت در نظام ولایت فقیه، تهران: مؤسسه عروج، چ2، 1378.
31. ------------، «نظریه مشروعیت دوگانه ولایت فقیه از دیدگاه عقل و قانون اساسی»، مجله تربیت، ش126، اسفند 1376.
32. لک زایی، نجف، «طرح نامه فقه سیاسی»، فصلنامه علوم سیاسی، ش24، زمستان 1382.
33. مجلسی، محمد‎باقر، بحار الانوار، بیروت: دار احیاء تراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
34. محقق حلّى، نجم الدین جعفربن‎حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج1، قم: اسماعیلیان، چ2، 1408ق.
35. مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول و معظم ابحاثها، قم: الهادی، چ6، 1416ق.
36. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج9، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
37. مفید، محمدبن‎محمد نعمان، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
38. مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه، کتاب البیع، قم: انتشارات مدرسة الامام علی‎بن‎ابی‎طالب7، 1425ق.
39. منتظری، حسین‎علی، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، ج1، قم: تفکر، چ2، 1409ق
40. موسوی خلخالی، سیدمحمدمهدی، الحاکمیة فی الاسلام، قم: مجمع اندیشه اسلامی، 1425ق.
41. میراحمدی، منصور، «مبانی کلامی فقه سیاسی شیعه»، آینه معرفت، ش7، زمستان 1384.
42. واسطى زبیدى، محب الدین، تاج العروس من جواهر القاموس، ج16، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414ق.
43. هادوی تهرانی، مهدی، ولایت و دیانت، قم: مؤسسه فرهنگی خانه فرد، چ2، 1380.
44. ---------------، «حکومت اسلامی»، کتاب نقد، ش7، تابستان 1377.