دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

بررسی احکام فقهی خرید و فروش کالای قاچاق از منظر ایجاد اختلال نظام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

2 دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

چکیده

فقه اسلامی، علاوه بر احوال فردی، ماهیتی اجتماعی دارد و ناظر بر حاکمیت و اداره اجتماع است. قراردادهای مربوط به قاچاق که باعث تزلزل بازار مسلمین می‎شود، نوعی ضرر به اجتماع مسلمین و اقتصاد آن می‎باشد. این پژوهش، حکم تکلیفی و وضعی خرید و فروش کالای قاچاق را بیان می‎کند. در ابتدا پس از مقدمه به ذکر مفهوم‎شناسی قاچاق و بیان حکم تکلیفی و وضعی خرید و فروش کالای قاچاق پرداخته و در نهایت، ادله این احکام بیان خواهد شد. حکم تکلیفی خرید و فروش کالای قاچاق، حرمت و ادله قابل استناد، مواردی مانند اخلال در نظم، عدم وفای به عهد حکومتی، قاعده «لاضرر» و «نفی سبیل» و «اعانت بر اثم و عدوان»، می‎باشد. در تعیین حکم وضعی این نوع قراردادها، به مواردی همانند اقتضای نهی در معاملات، اصل صحت و اصل آزادی قراردادها و جواز مداخلة شارع در معاملات، استناد شده است.

کلیدواژه‌ها


1. آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایة الاصول، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1428ق.
2. آل عصفور بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناظرة، ج10، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1405ق.
3. اصفهانی، شیخ الشریعة، قاعده لا ضرر، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1410ق.
4. الخوری الشرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج1، قم: منشورات مکتبة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1403ق.
5. الفاروقی، حارث سلیمان، المعجم القانونی، ج2، بیروت: مکتبة لبنان، چ3، 1991م.
6. امام خمینی، سیدروح‎الله، استفتائات، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ5، 1422ق.
7. ----------------، الرسائل، ج1، بی‎جا: بی‎نا، بی‎تا.
8. ----------------، توضیح المسائل، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1424ق.
9. ----------------، صحیفه نور، ج20و21، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ3، 1379.
10. ----------------، مناهج الوصول، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1387.
11. انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، ج2، 3، قم: دفتر انتشارات اسلامی، بی‎تا.
12. -----------، کتاب المکاسب، ج4، قم: دار الحکمة، چ2، 1424ق.
13. بهرامی، محسن، آسیب‎شناسی قاچاق کالا در ایران، تهران: انتشارات فارابی، 1384.
14. پایگاه آیةالله مکارم شیرازی، بخش استفتائات.
15. پایگاه آیةالله سیستانی، بخش استفتائات.
16. پایگاه آیةالله صافی، بخش استفتائات.
17. جعفری لنگرودی، جعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش، چ11، 1380.
18. جوهری، ابو نصر اسماعیل، معجم صحاح اللغة، بیروت: شرکة الاعلمی للمطبوعات، 1433ق.
19. چاوشی، محسن، «پدیده قاچاق از منظر حقوق کیفری»، مجله دادرسی، ش29، 1380.
20. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج27، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
21. حکیم، سیدمحمدتقی، القواعد العامة فی الفقه المقارن، بیروت: المؤسسة الدولیة، 1422ق.
22. حلی، جعفربن‎حسن، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ2، 1408ق.
23. حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج10، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق.
24. ---------------، قواعد الاحکام، ج2و12، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
25. خامنه‎ای، سیدعلی، اجوبه الاستفتائات، ج2، قم: دفتر معظم له، 1424ق.
26. دهخدا، علی‎اکبر، لغت‎نامه دهخدا، ج11، تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران: چ4، 1377.
27. رشیدپور، ابوالقاسم، قاعده لا ضرر از دیدگاه امام خمینی;، تهران: چاپ و نشر عروج، 1389.
28. روحانی، سیدمحمدصادق، استفتائات قوه قضائیه، تهران: حدیث دل، چ2، 1382.
29. سبحانی، جعفر، الرسائل الاربعة، ج2، قم: مؤسسه امام صادق7، 1415ق.
30. سلار دیلمی، حمزةبن‎عبدالعزیز، المراسم العلویة و الاحکام النبویة فی الفقه الامامی، قم: المنشورات الحرمین، 1404ق.
31. سلطانی‎نژاد، موسی، «پیامدهای اجتماعی قاچاق کالا و ارز»،همایش تخصصی مبانی فقهی ـ حقوقی قاچاق کالا و ارز، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی7، 1391.
32. سیستانی، سیدعلی، فقه للمغتربین، بی‎جا، بی‎نا، 1418ق.
33. ------------، قاعده لا ضرر و لا ضرار، ترجمة اکبر نایب‎زاده، بی‎جا: خرسندی، 1389.
34. شریعتی، روح‎الله، قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1387.
35. شهید اول، محمد بن مکی، القواعد و الفوائد، قم: مکتبی مفید، بی‎تا.
36. شهیدی، مهدی، اصول قراردادها و تعهدات، تهران: مجد، 1383.
37. صدوق، محمد بن بابویه، کمال الدین و تمام النعمة، ج2، قم: اسلامیه، 1395ق.
38. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، حاشیة المکاسب، ج1، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ2، 1421ق.
39. طوسی، ابوجعفرمحمدبن‎حسن، الخلاف، ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1407ق.
40. ---------------------، المبسوط فی الفقه الامامیة، ج2، تهران: المکتب المرتضویة، چ3، 1387ق.
41. ---------------------، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم: دار الکتاب العربی، چ2، 1400ق.
42. عسکری، یدالله، «کالای قاچاق و حقوق مصرف کننده»، همایش تخصصی مبانی فقهی ـ حقوقی قاچاق کالا و ارز، مشهد: 1391.
43. عمید، حسن، فرهنگ عمید، ج2، تهران: کتابخانه ابن‎سینا، 1337.
44. فاضل لنکرانی، محمد، القواعد الفقهیه، ج1، قم: اعتماد، چ2، 1425ق.
45. فرهنگ دلیر، مهدی، احکام قاچاق، قم: انتشارات قلم جوان، 1393.
46. قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن، مصوب 3/8/1367، مجمع تشخیص مصلحت نظام.
47. قانون مجازات مرتکبین قاچاق، 1312، با اصلاحات بعدی.
48. قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی راجع به قاچاق کالا، مصوب 12/2/1374، مجمع تشخیص مصلحت نظام.
49. قانون نحوه رسیدگی به تخلفات و مجازات فروشندگان لباس‎هایی که استفاده از آنها در ملاء عام، خلاف شرع است یا عفت عمومی را جریحه‎دار می‎کند، مصوب 28/12/1365.
50. قلعه‎جی، محمد، معجم لغة الفقهاء، بیروت: دارالنفائس، چ2، 1408ق.
51. کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبهمات الشرعیة، ج3، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1422ق.
52. کلینی، محمدبن‎یعقوب، الکافی، ج5و7، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
53. گرایلی، محمدباقر، «قواعد فقهی مورد استناد در قاچاق کالا»، همایش تخصصی مبانی فقهی ـ حقوقی قاچاق کالا و ارز، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی7، 1391.
54. گلپایگانی، سیدمحمدرضا، مجمع المسائل، ج2، قم: دار القران الکریم، چ4، 1413ق.
55. محقق داماد، سیدمصطفی، قواعد فقه، ج1، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1409ق.
56. مراغی، سیدمیرزاعبدالفتاح، العناوین الفقهیة، ج1، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1417ق.
57. مرکز فتوا در شبکه اسلامی www.islamweb.net، با مدیریت عبدالله الفقیه.
58. مروارید، علی‎اصغر، سلسلة ینابیع الفقهیة، ج23، بیروت: دار التراث، 1410ق.
59. معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1379.
60. مفید، محمد، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
61. مقدس اردبیلی، احمدبن‎محمد، مجمع الفائدة و البرهان، ج8، قم: جامعه مدرسین، 1416ق.
62. مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیه، قم: مدرسه امیر المؤمنین7، 1411ق.
63. موسوی بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیه، ج1و5، قم: نشر الهادی، 1419ق.
64. موسوی خویی، سیدابوالقاسم، مصباح الفقاهة، ج1و3، قم: مؤسسه انصاریان، چ4، 1417ق.
65. میرمحمدصادقی، حسین، مجموعه مقالات حقوق جزای بین الملل: شستشوی اموال کثیف ناشی از جرم، تهران: میزان، 1377.
66. نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
67. نراقی، ملا احمد، عوائد الایام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1417ق.
68. -----------، مستند الشیعة، ج2و4، قم: مؤسسه آل البیت:، 1415ق.
69. نقیبی، محمد، واژه‎نامه اقتصاد پنهان، تهران: معاونت پژوهشی، آمار و اطلاعات، 1388.
70. نوایی، علی‎اکبر، «قاچاق کالا و ارز در فقه حکومتی»، همایش تخصصی مبانی فقهی ـ حقوقی قاچاق کالا و ارز، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی7، 1391.
71. یزدانی، غلامرضا، «احکام وضعی قاچاق کالا و ارز»، همایش تخصصی مبانی فقهی ـ حقوقی قاچاق کالا و ارز، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی7، 1391.