دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

کشف و فهم الزامات و بایسته‎های نظام‌سازی قرآنی در جامعه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد پیوسته معارف اسلامی دانشگاه امام صادق

2 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

حکمرانی اسلامی در عصر حاضر و در مقام پاسخگویی به اندیشه‎های رقیب و جهت احتراز از سعی و خطا و آزمون‎های محتمل‎البطلان، چاره‎ای جز نظام‎سازی مبتنی بر معارف وحیانی ندارد. اگر این مهم انجام نگیرد، کارآمدی نظام اسلامیِ متکی بر فقه شیعی و تئوری ولایت‌ فقیه به خطر خواهد افتاد. در معارف وحیانی نیز محوریت با قرآن است، لذا نظام‎سازی قرآنی، ضرورتی است که در این زمان بیش از هر زمان دیگر احساس می‎شود. این تحقیق به دنبال نیل به فهم صحیح از نظام‎سازی قرآنی، متکی بر رویکردهایی است که تا به امروز از ناحیه خبرگان این حوزه اتخاذ شده است. مدعای نگارندگان آن است که چنانچه گفتمان صائب از نظام‎سازی در میان نخبگان علمی فراگیر نشود، انتظار از تحقق نظام‌سازی قرآنی غیر واقعی خواهد بود.
این پژوهش با تکیه ‌بر مطالعات کتابخانه‎ای، ابتدا متکفل جمع‎آوری داده‎های ناظر به رویکردهای مختلف نظام‌سازی شد. سپس بر مبنای رویکرد کیفی و برگزاری مصاحبه‎های عمیق نیمه‎ساختاریافته از خبرگان حوزه نظام‎سازی، داده‎های اولیه را تکمیل و فضا را مهیا نموده تا بر اساس نظریه داده‎بنیاد و مبتنی بر رهیافت «استراوس» و «کوربین»، چارچوب مفهومی نظام‎سازی قرآنی استخراج شود. در مرحله بعد و به‌منظور اولویت‌بندی مؤلفه‌های الگوی مذکور متکی بر رویکرد کمی و با استفاده از تکنیک TOPSIS و نظرات مجدد خبرگان، اولویت‌بندی و اصلاح شد. در نهایت عرصه‎های مختلف نظام‎سازی به نظام‎پژوهی (نظام‎شناسی ناظر به تکوینیات، نظام‎یابی ناظر به تشریعیات و نظام‎سازی ناظر به اعتباریات) و نظام‎گزاری (ناظر به عرصه اجرا) تفکیک شده است.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آذر، عادل، رجب زاده، علی، تصمیم‎گیری کاربردی رویکرد MADM، تهران: انتشارات نگاه دانش، 1390.
4. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب [نسخه الکترونیکی]، ج12، بیروت: انتشارات دار الصدر، چ3، 1407ق.
5. اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام(جهان بینی سیاسی) [نسخه الکترونیکی]. تهران: انتشارات دفتر نشر معارف، 1393.
6. ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة [نسخه الکترونیکی]، ج14، بیروت: انتشارات دار احیاء التراث العربی، 1412ق.
7. اعرافی، علیرضا، دروس خارج فقه نظام‎سازی، قم: مؤسسه اشراق و عرفان، 1393.
8. بازرگان، عباس، مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری، تهران: انتشارات نشر دیدار، 1387.
9. پورسیدآقایی، مسعود، دین و نظام‎سازی در نگاه استاد صفایی، قم: انتشارات لیلة القدر، 1389.
10. پیروزمند،‌ علیرضا، «نظام سازی مبتنی بر مردم سالاری دینی»،‌ ماهنامه فرهنگی ـ تحلیلی سوره اندیشه، ش56، 1391.
11. جوادی آملی، عبدالله، انتظار بشر از دین [نسخه الکترونیکی]، قم: اسراء، 1380.
12. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح [نسخه الکترونیکی]، ج5، بیروت: انتشارات دارالعلم للملایین، 1426ق.
13. رضائیان، علی، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم، تهران: انتشارات سمت، چ7، 1384.
14. سعدی، حسینعلی، «فقه مضاف»، سخنرانی در همایش فقه حکومتی نظام‎ساز، قم: انتشارات مرکز تحقیقات بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق7، 1392.
15. صدر، سید محمدباقر، المدرسة القرآنیة [نسخه الکترونیکی]، ج2، قم: نشرالمجمع العلمی للشهید الصدر، 1378.
16. --------------، موسوعة الشهید الصدر [نسخه الکترونیکی]، قم: نشرالمجمع العلمی للشهید الصدر، 1375.
17. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، ج1و2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ5، 1374.
18. طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین [نسخه الکترونیکی]، ج6، تهران: انتشارات مرتضوی، چ3، 1375.
19. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین [نسخه الکترونیکی]، ج8، قم: انتشارات نشر هجرت، چ2، 1415ق.
20. کعبی، عباس، «نظام‌سازی از منظر حقوق عمومی»، سخنرانی در همایش نظام‌سازی انقلاب اسلامی از منظر حقوق عمومی، قم: همایش نظام‌سازی انقلاب اسلامی از منظر حقوق عمومی، 1392.
21. میرباقری، سید محمد مهدی، «جلسات درس خارج فقه حکومتی»، سایت فرهنگستان علوم، قم: www.isaq.ir، 1392.
22. نبوی،‌ سید عباس،‌ «فقه،‌ زمان و نظام‎سازی»، کیهان اندیشه،‌ ش67،‌ مرداد و شهریور 1375.
23. نقی‎پورفر، ولی الله، اصول مدیریت اسلامی و الگوهای آن (نسخه 24)، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات مدیریت اسلامی، 1383.
24. واسطی، عبدالحمید، نگرش سیستمی به دین، مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، 1388.
25. هادوی تهرانی،‌ محمد مهدی، مکتب و نظام اقتصادی اسلام، قم: مؤسسه فرهنگی خانه خرد، 1377.
26. Ackoff, R. L, From mechanistic to social systemic thinking. Cambridge, MA: Pegasus Communications Inc, 2000.
27. Ashby, R, Stability and adaptation. Organizations: Systems, Control and Adaptation, Volume 2. / [a Cura Di] Joseph A. Litterer, 1960.
28. Ball, R. A, Sociology and General Systems Theory, The American Sociologist,1978.
29. Creswell, J. W, Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research, University of Nebraska–Lincoln, 2005.
30. Creswell, J. W. Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches, Second Edition, Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2003.
31. Creswell, J. W; V. L. Plano Clark; M. L. Guttmann and E. E. Hanson, Advanced Mixed Methods Research Design. In A.Tashakkori and C. Teddlie (Eds.), Handbook of Mixed Methods in Social and Behavioral Research (pp. 209–240). Thousand Oaks, CA: Sage, 2003.
32. Creswell, J., W. and V. L Plano Clark, Designing and Conducting Mixed Methods Research, London: Sage Publication Inc, 2007.
33. Dahl, R. A, A Democratic Dilemma: System Effectiveness versus Citizen Participati«. Political Science Quarterly, 1994, 109, 1, 23-34.
34. Parsons, Talcott, The Social System, Glencoe, Illinois: Free Press, 1951.
35. Penna, Robert M, The Nonprofit Outcomes Toolbox, Wiley, 2011.
36. Strauss, A., & Corbin, J, Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques (2nd ed.), Thousand Oaks, CA: Sage, 1998.
37. Tashakkori, A., and C. Teddlie. Handbook of Mixed Methods in Social and ehavioral Research, First Edition, Sage Publication Inc, 2003.