دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

تحلیل و بررسی فقهی اجرای فیلترینگ در فضای مجازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی مؤسسه آموزش عالی پارسا ـ بابلسر

2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران

چکیده

فضای مجازی در کنار فرصت‎های مهم، تهدیدهای امنیتی و اجتماعی و فرهنگی به همراه دارد. سیاست جمهوری اسلامی ایران بر آن است که فیلترینگ به عنوان اصلی‎ترین راه اعمال محدودیت دسترسی کاربران نسبت به سایت‎های انحرافی و مخالف با موازین اسلامی بشمار می‎آید. این مقاله در صدد تحلیل فقهی موضوع و عیارسنجی ادله فقهی آن و در نهایت، تقویت نظریه وجوب اعمال فیلترینگ نسبت به سایت‎های انحرافی است. اگر چه فیلترینگ بعضی از سایت‎ها بر خلاف مقتضای قاعده لاضرر مستلزم ضرری چون منفعت‎نبردن از علم و نکات موجود در آن سایت می‎باشد، ولی فیلترنکردن این دسته از سایت‎ها با توجه به دلایلی؛ چون انحرافات دینی، اعتقادی، فرهنگی و سیاسی، بر خلاف ادلة قاعده نفی سبیل، حرمت حفظ کتب ضاله، قاعده مصلحت و امر به معروف و نهی از منکر است و در صورت تزاحم بین ادله وجوب فیلترینگ و فیلترنکردن سایت‎های انحرافی، آنچه که ضرر کمتری دارد، اختیار می‎گردد.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین،کفایةالأصول، ج3، قم: موسسة النشر الاسلامی، 1430ق.
4. آملی، میرزاهاشم، مجمع الافکار و مطرح الانظار، ج4، قم: المطبعة العلمیة، 1405ق.
5. افتخاری، اصغر، «تبارشناسی قاعده مصلحت در فقه سیاسی شیعه»، فصلنامه سیاست متعالیه، ش1، 1392.
6. امام خمینی، سید روح اللّه، المکاسب المحرمة، ج1، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى;، 1415ق
7. ------------------، صحیفه نور، ج12و17، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1379.
8. ------------------، تحریر الوسیلة، ج1، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم، بی‌تا.
9. انصاری، مرتضى بن محمد امین، فرائد الأصول، ج2، قم: جامعه مدرسین، 1416ق.
10. ----------------------، کتاب المکاسب، ج1، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، 1415ق.
11. ایزدی فرد، علی اکبر ، حسین نژاد سیدمجتبی، فقه الکترونیک در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تهران: مؤسسه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، 1395.
12. بجنوردى، سید حسن، القواعد الفقهیّة، ج1، قم: مؤسسه الهادى، 1419ق.
13. --------------، منتهى الأصول، ج2، تهران: مؤسسة العروج، 1380.
14. تبریزى، موسى بن جعفر بن احمد، أوثق الوسائل، قم: کتابفروشى کتبى نجفى، 1369ق.
15. جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، ج2، قم: انتشارت هجرت، 1376.
16. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
17. حرانى، ابن شعبه حسن بن على، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین، 1404ق.
18. حسینی شیرازى، سید محمد، الفقه، القواعد الفقهیة، بیروت: مؤسسه امام رضا7، 1413ق.
19. حسینی عاملی، سید جواد بن محمد، مفتاح الکرامة، ج12، قم: جامعه مدرسین، 1419ق.
20. حلى، محمد بن حسن بن یوسف، إیضاح الفوائد، ج2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1387ق.
21. ----------------------، مختلف الشیعة، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
22. روزنامه ایران، 12/9/1393، ش5808.
23. روزنامه خراسان، 17/10/1393.
24. روزنامه دنیای اقتصاد، 14/2/1396، ش4036.
25. سایت پلیس فتا (https://www.cyberpolice.ir)، زمان مراجعه: 21/5/1396.
26. سایت رسمی کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه (http://internet.ir)، زمان مراجعه: 21/5/1396.
27. سیفی مازندرانی، علی اکبر، مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیة الأساسیة، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1425ق.
28. سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع، ج1، قم: کتابخانه آیةالله مرعشی، 1404ق.
29. شعرانى، ابو الحسن، تبصرة المتعلمین ـ ترجمه و شرح، ج2، تهران: منشورات إسلامیة، 1419ق.
30. شهید اول، محمد بن مکی، غایة المراد، ج1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1414ق.
31. صدوق، محمد بن علی بن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج2و4، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
32. طباطبایى، سید محمد حسین‏، المیزان فى تفسیر القرآن، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامى‏، 1417ق.‏
33. طباطبایی، سید علی، ریاض المسائل، ج8، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1419ق.
34. طباطبایی، محمدسعید حکیم، الکافی فی اصول الفقه، ج2، بیروت: دارالهلال، 1428ق.
35. طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، حاشیة المکاسب، تهران: دارالمعارف الاسلامیة، 1378.
36. طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن، الاقتصاد، تهران: کتابخانه جامع چهل‌ستون، 1375ق.
37. -----------------------‏، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج1، تهران: ناصر خسرو، 1372.
38. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج6، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1407ق.
39. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج4، تهران: اسلام، 1378.
40. عباسی، مجید، مرادی، حسین، «جنگ سایبر از منظر حقوق بین الملل بشر دوستانه»، مجلس و راهبرد، ش81، 1394.
41. عراقى، آقا ضیاء الدین على کزازى، شرح تبصرة المتعلمین، ج6، قم: جامعه مدرسین، 1414ق.
42. -----------------------، قاعدة لاضرر و لاضرار، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1418ق.
43. -----------------------، مقالات الأصول، قم: مجمع الفکر الإسلامی، 1420ق.
44. -----------------------، نهایة الأفکار، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
45. فاضل لنکرانى، محمد، القواعد الفقهیة، قم: چاپخانه مهر، 1416ق.
46. فیومى، احمد بن محمد بن على، المصباح المنیر، ج1، قم: منشورات دار الرضی، بی‌تا.
47. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1و5، قم: دار الکتب الاسلامی، 1407ق.
48. گروه تألیف و ترجمه بنیادICDL جمهورى اسلامى ایران، مهارت هفتم؛ اینترنت و پست الکترونیک، تهران: بنیاد ICDL جمهورى اسلامى ایران، 1390.
49. مراغی، میرفتاح، العناوین الفقهیّة، ج2، قم: دفتر انتشارت اسلامی، 1417ق.
50. مظفر، محمدرضا، أصول الفقه، ج2، قم: مکتبة الفقه و الاصول المختصة‏، 1375.
51. معرفت، محمد هادی، «مصلحت در فقه»، مجله پیام حوزه، ش14، 1376.
52. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج4، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374.
53. منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایة الفقیه، ج2، قم: تفکر، 1409ق.
54. مؤمن، محمد، «کاوشى در مجازات محارب و مفسد فى الارض»، مجله فقه اهل بیت:، قم: ش‌35، 1382.
55. میبدی، رشیدالدین ابوالفضل، کشف الأسرار و عدة الأبرار، ج10، تهران: امیر کبیر، 1361.
56. نائینى، محمدحسین، أجودالتقریرات، ج2، قم: مطبعة العرفان، 1352.
57. -------------، فوائد الاُصول، ج3، قم: جامعه مدرسین، 1376.
58. نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام، ج22، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404ق.
59. نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى، رسائل و مسائل، ج1، قم: کنگره نراقیین ملا مهدى و ملا احمد، 1422ق.
60. هاشمی شاهرودی، سید محمود و جمعى از پژوهشگران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت:، ج1، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:، 1426ق.