دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

غایات و کارویژه های فقه سیاسی (بر اساس دیدگاه های آیة الله خامنه ای)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته حوزه علمیه قم و دانشیار و مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه

چکیده

فقه سیاسی بمثابه گرایشی بین رشته‎ای مرتبط با دانش‎های فقه و سیاست، متناسب با زمان اقتدار فقیهان در جامعه و شرایط امکان تحقق حداکثری شریعت در جامعه، کارویژه‎های متفاوتی می‎یابد. بر این اساس، فقه سیاسی، مطابق غایات حداکثری (مشتمل بر امور متعلق به اداره همه‎جانبه جامعه و کشور اسلامی)، کارویژه‎های متعدّدی را متناسب با هدایت جامعه به سوی سعادت و اداره مطلوب جامعه مدّ نظر قرار می‎دهد که از آن میان، می‎توان به اموری چون «تشکیل نظام اسلامی و تحقّق مقرّرات اسلامی در همه عرصه‏های زندگی»، «تحقق رویکرد حکومتی به فقه و سوق‎دادن اجتهاد به جهت اداره مطلوب یک کشور»، «اداره نظام زندگی ملت‌ها»، «پاسخگویی به نیازهای جامعه»، «آبادسازی دنیای بشر» و «بپاداشتن اجتماعات انسانی» اشاره کرد. این تحقیق در راستای فهم مؤلفه‎های اساسی «فقه سیاسی، چون غایات و کارویژه‎ها و ضمن ملاحظه الزامات روزآمد فقه سیاسی در عصر حاضر با بکارگیری روش داده‎بنیاد، بازخوانی دیدگاه‎های آیةالله خامنه‎ای در این خصوص را مدّ نظر قرار داده و کارکردهای جدیدی را برای فقه سیاسی رقم زده در این راستا وظایف متعددی را برعهده آن قرار می‎دهد.

کلیدواژه‌ها


1. نهج البلاغه.
2. آقابخشی، علی، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: چاپار، 1379.
3. امام خمینی، سیدروح الله، صحیفه امام، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1378.
4. ایزدهی، سید سجاد، نقد نگرش‌های حداقلی در فقه سیاسی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1392.
5. جوادى آملى، عبد الله، کلمة حول الفقه و تطوره، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1364.
6. خامنه‌ای، سید علی، بیانات به مناسبت سالگرد رحلت حضرت امام، 14/3/1376.
7. -------------، بیانات در آغاز درس خارج فقه، 31/6/1370.
8. -------------، بیانات در جمع علما و مدرّسان و فضلای حوزه علمیه قم، در خجسته سالروز میلاد حضرت مهدی(عج)، 30/11/1370.
9. -------------، بیانات در خطبه‏های نماز جمعه عاشورای، 19/3/1374.
10. -------------، بیانات در مراسم عمامه‏گذاری طلاب مدرسه عالی شهید مطهری، 20/9/1363.
11. -------------، بیانات در مصاحبه روزنامه کیهان پیرامون مسأله اجتهاد، 4/10/1361.
12. -------------، پیام به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به مناسبت تشکیل شورای سیاستگذاری حوزه، 24/8/1371.
13. -------------، پیام به نخستین کنگره علمى تخصّصى‏ دائرةالمعارف فقه بر مذهب اهل بیت:، 13/11/1372.
14. -------------، درس خارج جلسه: صد و شصت و چهارم، 24/10/1380.
15. -------------، سخنرانی در جمع طلاب و روحانیون، 5/10/1368.
16. -------------، سخنرانی در جمع روحانیت استان باختران، 15/1/1368.
17. -------------، سخنرانی در جمع روحانیون نیشابور، 29/4/1365.
18. -------------، سخنرانی در جمع طلاب، 27/6/1363.
19. -------------، سخنرانی در جمع واحد روحانیت حزب جمهوری اسلامی، 11/12/1362.
20. -------------، سخنرانی در دیدار با جمع کثیری از دانشگاهیان و طلّاب حوزه‏های علمیه، 29/9/1368.
21. -------------، سخنرانی در دیدار با طلاب مدرسه ملامحمد جعفر، همراه با آقای مجتهدی، 2/9/1360.
22. -------------، سخنرانی در مراسم هشتمین سالگرد ارتحال حضرت امام (ره)، 14/3/1376.
23. -------------، درس خارج فقه، جلسه نود و پنجم، سه‏شنبه، 18/7/1379.
24. -------------، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، 23/4/1368.
25. داﻧﺎﯾﯽ ﻓﺮد، ﺣﺴﻦ، «ﺗﺌﻮریﭘﺮدازی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روﯾﮑﺮد اﺳﺘﻘﺮاﯾﯽ: اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﻣﻔﻬﻮمﺳﺎزی ﺗﺌﻮری ﺑﻨﯿﺎدی»، ﻣﺠﻠﻪ داﻧﺸﻮر رﻓﺘﺎر، دوره 12، ش11، تیرماه 1384.
26. سروش، عبدالکریم، قصه ارباب معرفت، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1373.
27. صدر، سید محمدباقر، همراه با تحول اجتهاد، ترجمه اکبر ثبوت، تهران: روزبه، 1359.
28. فتحعلی، محمود، مباحثی در باب کارآمدی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1382.
29. کاشانى، ملا حبیب الله، منتقد المنافع فی شرح المختصر النافع، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، 1428ق.
30. کاشف الغطاء، على بن محمد رضا بن هادى، باب مدینة العلم، بی‌جا: مؤسسه کاشف الغطاء، بی‌تا.
31. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1، تهران: دارالکتب الإسلامیّة، 1407ق.
32. کوه‌کمره‌اى، سید محمد بن على حجت، کتاب البیع، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1409ق.
33. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.
34. مکارم شیرازى، ناصر، دائرة المعارف فقه مقارن، ج1، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب7، 1427ق.