دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

تحلیل فقهی فتوای رهبری مبنی بر حرمت استفاده از سلاح هسته‌ای در پرتو نظریه تابعیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر

چکیده

پس از ارائه و انتشار فتوای رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیةالله خامنه‌ای، پیرامون حرمت بکارگیری سلاح هسته‌ای، چرایی ممنوعیت استفاده از این سلاح از منظر شرع و فقه اسلامی در بُعدی فراتر از ابعاد سیاسی و امنیتی، مطمح نظر قرار گرفت. فتوای مزبور در برخی محافل سیاست‌گذار و تصمیم‌ساز غربی با تردید در کارآیی عملی و در مقابل، در پاره‌ای از محافل فقهی داخلی با تردید در مبانی شرعی مواجه گشت. بر این اساس، محافل مغرب‌زمین، فتوای مزبور را حکمی تقیه‌ای و اضطراری پنداشته و از این حیث آن را فاقد ضمانت اجرای لازم برآورد نمودند و برخی محافل داخلی، فتوای مزبور را سازگار با ادله شرعی ندانسته و اصالت فقهی آن را رد کردند.
ارزیابی هر دو پندار فوق منوط به تشخیص نظریه مبنایی نظام حقوقی اسلام پیرامون ضوابط استفاده از سلاح‌ها و عملیات جنگی می‌باشد. نظریه مزبور، در مقاله پیش رو با عنوان نظریه تابعیت معرفی و ادله شرعی و بنیان‌های فقهی آن مورد واکاوی قرار می‌گیرد. با تبیین این نظریه، سازگاری کامل فتوای رهبری با مبانی فقهی و نظام اندیشگی اسلام روشن شده و ضعف هر دو پندار فوق به منصه ظهور خواهد رسید.

کلیدواژه‌ها


1. ابن‌ رجب، زین الدین عبدالرحمن‌بن‌احمد، تقریر القواعد و تحریر الفوائد، تحقیق ابوعبیدة مشهور‌بن حسن آل سلمان، ج2، عربستان: دار ابن عفان، 1419ق.
2. ابن‎ادریس، محمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ2، 1410ق.
3. ابن‌رشد، ابوالولید محمدبن‌احمد القرطبی الاندلسی، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، تصحیح خالدالعطار، ج1، بیروت: دار الفکر، 1415ق.
4. ابوالبرکات، احمد الدردیر، الشرح الکبیر، ج2، بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة، بی‌تا.
5. انصاری، محمدعلی، موسوعة الفقهیة المیسرة، ج3، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1415ق.
6. جصاص، احمدبن‌علی، احکام القرآن، تحقیق محمدصادق قمحاوی، ج1، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1405ق.
7. حسینی روحانی، سیدصادق، فقه الصادق7، ج4، قم: دار الکتاب، 1412ق.
8. حسینی سیستانی، سیدعلی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم: دفتر آیة الله سیستانی، 1414ق.
9. حسینی شیرازی، سیدمحمد، الفقه ـ البیئة، بیروت: مؤسسة الوعی الإسلامی، 1420ق.
10. ------------------، الفقه ـ القواعد الفقهیة، بیروت: مؤسسه امام رضا7، 1413ق.
11. حسینی عاملی، سیدجواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، تحقیق محمدباقر خالصی، ج23، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1419ق.
12. رازی، ابوالفتوح حسین‌بن‌علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، ج17، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.
13. زحیلی، محمد مصطفی، القواعد الفقهیة و تطبیقاتها فی المذاهب الاربعة، بیروت: دار الفکر، 1427ق.
14. سبکی، تاج الدین عبدالوهاب‌بن‌تقی الدین، الاشباه و النظائر، ج1، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1411ق.
15. شافعی، محمدبن‌ادریس، الام، ج4، بیروت: دار الفکر، 1400ق.
16. شربینی خطیب، محمد، مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج، ج4، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1377ق.
17. شهید ثانی، زین الدین، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، ج12، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1413ق.
18. شوکانی، محمدبن‌علی، نیل الاوطار من احادیث سید الاخیار شرح منتقی الاخبار، ج8، بیروت: دارالجیل، 1973م.
19. طباطبایی حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة الوثقی، ج1، قم: مؤسسة دار التفسیر، 1416ق.
20. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی مع التعلیقات، تعلیق مکارم شیرازی، ج1، قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابی طالب7، 1428ق.
21. طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل فی تحقیق الحکام بالدلائل، ج8، قم: مؤسسه آل البیت:، 1418ق.
22. طرابلسی، قاضی عبد العزیز ابن‌براج، المهذب، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1406ق.
23. طوسی، محمدبن‌حسن، تهذیب الاحکام، ج6، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ4، 1407ق.
24. ---------------، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران: المکتبة المرتضویة، چ3، 1387ق.
25. ---------------، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت: دار الکتاب العربی، چ3، 1400ق.
26. عبدری، ابن‌ابی‌القاسم، التاج و الاکلیل علی مختصر خلیل، ج4، بیروت: دار الفکر، 1398ق.
27. علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف، تذکرة الفقهاء، ج9، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق.
28. -------------------، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
29. -------------------، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج14، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیة، 1412ق.
30. کاشف الغطاء، جعفر‌بن‌خضر مالکی نجفی، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، ج4، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1422ق.
31. کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، ج9، قم: دارالحدیث، 1429ق.
32. محقق حلی، نجم الدین، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج1، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ2، 1408ق.
33. منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، ج3، قم: نشر تفکر، چ2، 1409ق.
34. ------------، العروة الوثقی مع تعلیقات المنتظری، شرح حسینعلی منتظری، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
35. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج21، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ7، 1404ق.
36. نووی، ابی‌زکریا محیی الدین یحیی‌بن‌شرف، روضة الطالبین، تحقیق عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معرض، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا(الف).
-----------------------------، المجموع شرح المهذب، بیروت: دار الفکر، بی‌تا(ب).