دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

ماهیت و کارکرد محبّت در فلسفه سیاسی اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه المصطفی

2 استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و دانشجوی دکتری مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران

چکیده

وجه به «محبت» بمثابه یک مؤلفه سیاسی ـ اجتماعی را میتوان یکی از نوآوریها و ابداعات علمی در حوزه فلسفه سیاسی مسلمانان عنوان نمود که بگونهای انکارناشدنی با مبانی و ارزشهای دینی ایشان پیوند خورده است.
در این میان، موضوعات بسیار زیادی در حوزه محبّت صورت گرفته است که دو مسأله ماهیت محبّت و کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی آن در مدینه آرمانی مورد نظر ایشان از اهمیت ویژه‎ای برخوردارند.
سه اصل حرکت حبّی (ابتنای نظام خلقت بر محبّت)، سریان حبّی (جریان مؤلفه محبّت در نظام آفرینش) و در نهایت تألیف حبّی (ساخت اجتماع بشری بر پایه محبّت)، مهمترین نظریات فیلسوفان سیاسی مسلمان در خصوص ماهیت محبّت بشمار می‎آید.
مهمترین کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی محبّت در مدینه فاضله مورد نظر متفکران حوزه فلسفه سیاسی در اسلام را می‎توان در مواردی همچون کمال‎بخشی و سعادت‎آفرینی به جامعه انسانی، پذیرش لباس جایگزینی به‎جای اصل عدالت در مناسبات جامعه انسانی، نقش‎آفرینی بمثابه محور مناسبات میان حاکمان و حکومت‎شوندگان و در نهایت، امکان بهره‎گیری از آن به‎عنوان مصدر و منبع الزام و فراتر از آن، التزام سیاسی، مورد بحث و بررسی قرار داد.

کلیدواژه‌ها


     1.     نهج البلاغه.

     2.     آملی، شمس الدین، محمد بن محمود، نفائس الفنون فی عرائس العیون، تحقیق ابوالحسن شعرانی، ج2، تهران: نشر اسلامیه، 1381.

     3.     ابن عربی، محی الدین محمدبن علی، الحب و المحبة الالهیة، جمع و تألیف محمود محمود الغراب، دمشق: الکاتب العربی، الطبعة الثانیة، 1412ق.

     4.     ------------------------، فصوص الحکم، تصحیح ابوالعلاء عفیفی، بیروت: دارالکتاب العربی، 1400ق.

     5.     ابن مسکویه رازی، تهذیب الاخلاق و تطهیر الأعراق، ترجمه علی اصغر حلبی، تهران: اساطیر، 1381.

     6.     افلاطون، جمهور، ترجمه فؤاد روحانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ11، 1386.

     7.     دوانی، محمدبن اسعد، اخلاق جلالی، ترجمه و تصحیح عبدالله مسعودی آرانی، تهران: اطلاعات، 1391.

     8.     سهروردی، یحیی‌بن‌حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق (شهاب‌الدین یحیی سهروردی)، به کوشش سیدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.

     9.     شیرازی (صدرالدین)، محمد بن ابراهیم، کسر اصنام الجاهلیة، تصحیح محسن جهانگیری، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1381.

     10.     طوسی، نصیر الدین محمد بن محمد بن حسن، اوصاف الاشراف، به اهتمام سید مهدی شمس الدین، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1373.

     11.     --------------------------------، اخلاق ناصری، تهران: انتشارات خوارزمی، 1356.

     12.     عراقی، شیخ فخر الدین، ابراهیم بن بزرگمهر، لمعات، مقدمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی، 1363.

     13.     فارابی، ابونصر محمد، رسالة فی أعضاء الحیوان، تحقیق دکتر عبدالرحمن بدوی، بیروت: دارالاندلس، بی تا.

     14.     --------------، فصول منتزعة، حقَّقَه و قدَّم له و علَّق علیه، الدکتور فوزی مِتری نجار، تهران: ‌مکتبة الزهراء، چ2، 1364.

     15.     --------------، آراء أهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، بیروت: دارمکتبة الهلال، 1374.

     16.     --------------، کتاب السیاسة المدنیة، بیروت: دارمکتبة الهلال، 1996م.

     17.     کشفی، جعفر بن ابی اسحاق، تحفة الملوک (گفتارهایی درباره حکمت سیاسی)، ج2، قم: بوستان کتاب، 1381.

     18.     کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، ج1، تهران: دار الکتب الاسلامیة، چ5، 1363.

     19.     Soble, Alan, Eros, agape, and philia : readings in the philosophy of Love, New York, N.Y. : Paragon House, 1989.