دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

چالش نظام دولت_ملت با نظام امامت ـ امت در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌ره. کارگروه روابط بین الملل اسلامی
2 موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. قم. ایران
چکیده
چالش نظام دولت ـ ملت با نظام امامت ـ امت در جمهوری اسلامی ایران شکل‌گیری جوامع سیاسی متأثر از شرایط متعدد حاکم بر آن بوده است. ازاین‌رو، عناصر تعین‌بخش جامعة سیاسی در جوامع مختلف متفاوت است. پس از دوران وستفالیا و بروز هژمونی غالب مکاتب سیاسی، دول غربی مدل دولت ـ ملت را به‌عنوان الگوی مطلوب ساختار سیاسی کشورها ارائه دادند. با پیدایش انقلاب اسلامی ایران مبتنی بر بنیادهای اندیشه‌ای برخاسته از آموزه‌های وحیانی (مغایر با ایدئولوژی‌های رایج دنیای مدرن)، مدلی جدید از نظام‌های سیاسی به منصة ظهور رسید که در پیوند با هنجارهای عمومی جامعه از یک‌سو و با ارزش‌های فطری و مورد پذیرش انسان‌ها از سوی دیگر همراه بود. مدل «امامت ـ امت» با مؤلفه‌های جدید وحیانی و عقلانی و در پیوند عمیق با توده‌های مردمی، غایت خود را از یک‌سو انسان‌سازی اجتماعی و از‌ سوی‌ دیگر شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی بر می‌شمارد. به‌دلیل تفاوت‌های این دو مدل، در این نوشتار برآنیم تا با روش تحلیلی ـ توصیفی برخی چالش‌های این دو نظام در عرصة عمل را واکاوی نماییم.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.

*  نهج البلاغه.

         1.     آشوری، داریوش، دانشنامة سیاسی، تهران: مروارید، 1373.

         2.     ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج12، بیروت: داراحیاء التراث العربیة، 1408ق.

         3.     احمدی، علی، کاظمی، علیرضا، کاظمی، مصطفی و مولایی، محمد، نقش ارزش­های اسلامی در فرآیند نظارت و کنترل سازمان، تهران: انتشارات تولید دانش، 1382.

         4.     امیرکواسمی، ایوب، «بحران دولت ـ ‌ملت و آیندة احتمالی آن»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی «پژوهش سیاست نظری»، ش9، زمستان 1389 و بهار 1390.

         5.     جمعی از مؤلفان، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی امت اسلامی؛ مبانی و مؤلفه‌ها، ج2، قم: مرکز بین‌‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1393.

         6.     جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج1، قم: مؤسسه اسراء، 1386.

         7.     جوان‌ آراسته، حسین، «امت و ملت، ‌نگاهی دوباره»، مجله حکومت اسلامی، ش16، تابستان1379.

         8.     جوان آراسته، حسین، مبانی حاکمیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قم: مرکز تحقیقات دبیرخانه خبرگان رهبری، 1383.

         9.     روسو، ژان ـ ژاک، قرارداد اجتماعی، ترجمه مرتضی کلانتریان، تهران: نشر آگاه، 1389.

     10.     سیوطی، جلال الدین، الدرالمنثور، ج6، بیروت: دارالفکر، 1404ق.

     11.     عبدالباقی، محمدفواد، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن، قاهره: دارالحدیث، 1364ق.

     12.     عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی 2، نظام سیاسی و رهبری در اسلام، ج2، تهران: امیرکبیر، چ4، 1421ق.

     13.     قاضى شریعت پناهی، ابوالفضل،‌ حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، ج1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران: 1371.

     14.     قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران:‌ میزان،‌1383.

     15.     قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1386.

     16.     قربانی، مهدی، «کارآمدی نظریه ولایت فقیه در تبلور وحدت در عین کثرت سیاسی»، مطالعات انقلاب اسلامی، سال دهم، ش 35، 1392.

    17.     قربانی،‌ مهدی، تحلیل نظریه ولایت فقیه در حوزه کارآمدی سیاسی، تهران: نور علم،‌ 1392.

     18.     قوام، سیدعبدالعلی، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌‌الملل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت)، 1386.

     19.     قوام، عبدالعلی و زرگر، افشین، دولت‌سازی، ملت‌سازی و نظریه روابط بین‌الملل:‌چهارچوبی تحلیلی برای فهم و مطالعه جهان دولت ـ‌ ملت‌ها، تهران: آثار نفیس، 1389.

     20.     کریمی مله، علی، «پلورالیسم سیاسی: نگرش توصیفی و تحلیلی»، فصلنامه گفتمان، ش2، پاییز1377.

     21.     کواکبیان، مصطفی، دموکراسی در نظام ولایت فقیه، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1370.

     22.     لاک، جان، رساله­‌ای در باره حکومت، ترجمه حمید عضدانلو، تهران: نشر نی، 1388.

     23.     محمدی، منوچهر، آیندة نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز چاپ وزارت امور خارجه، 1386.

     24.     مشیرزاده، حمیرا، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سمت، 1393.

     25.     مشیرزاده،‌ حمیرا، تحول مفاهیم در روابط بین‌الملل، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1390.

     26.     مصباح یزدی، محمدتقی، حکیمانه‌ترین حکومت، کاوشی در نظریه ولایت فقیه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;‌، 1394.

     27.     مصباح یزدی، محمدتقی، کاوش‌ها وچالش‌ها، قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی;، 1379.

     28.     مصباح یزدی، ‌محمدتقی، نظریه سیاسی اسلامی، ‌ج1و2، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1391.

     29.     مصباح یزدی، محمدتقی، نظریه سیاسی اسلام، ج2، قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی;، 1388.

     30.     مطهری، مرتضی، امامت و رهبری، تهران: صدرا، 1364.

     31.     مونتسکیو، روح‌القوانین، ترجمه علی­اکبر مهتدی، تهران: امیرکبیر، 1362.

     32.     نوروزی، محمدجواد، فلسفه سیاسی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌;، 1394.

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1404