دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

رویکردهای اصولی و ویژگی­های حاکم بر اصول فقه حکومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 رئیس پژوهشگده نظام های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
چکیده
اصول فقه با رویکرد حکومتی، نمایان­گر مرحله‌ای تکاملی در این علم است که علاوه بر توجه به نیازهای زمانه، ناظر به اداره مطلوب نظام شرعی جامعه در سطح کلان اجتماعی است. این علم مولود تحول و تکامل علم اصول فقه است که بر پایه اقتضائات جدید، نیازهای زمانه و موضوعات برآمده از ظرف حکومت شکل گرفته است. شناخت رویکردهای اصولی، در فهم چرایی و نحوه پیدایش کارکردهای حداقلی یا حداکثری علم اصول فقه از اهمیت بسزایی برخوردار است که از طریق تحلیل چنین رویکردی، امکان ریشه‌یابی خلأهای موجود و پی بردن به ظرفیت‌های اصول فقه کلان فراهم می‌شود. به همین جهت، در این اثر با روشی توصیفی ـ تحلیلی به تبیین رویکردهای اصولی و ویژگی­های حاکم بر اصول فقه حکومتی پرداخته شده است. در نهایت، می‌توان گفت تحقق چنین رویکردی در علم اصول، وابسته به عواملی؛ نظیر اولویت‌دهی به مصالح کلان نظام و جامعه بر منافع فردی، ایجاد تفکر نظام‌مند و هماهنگ در عرصه فقه و اصول، افزایش قابلیت‌ها و کارآمدی فقه در پاسخ به مسائل اجتماعی و تبدیل آن به یک نظام عملی و اجرایی در سطح مدیریت و اداره جامعه اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

         1.     اراکی، محسن، فقه نظام سیاسی اسلام، قم: نشر معارف، 1393.

         2.     استرآبادی، محمدامین، الفوائد المدنیة، قم: جامعه مدرسین، 1426ق.

         3.     امام خمینی، سیدروح­الله، الاجتهاد و التقلید، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1385.

         4.     امام خمینی، سیدروح­الله، الرسائل العشرة، ج2، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1378.

         5.     امام خمینی، سیدروح­الله، انوارالهدایة، ج1، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1372.

         6.     امام خمینی، سیدروح­الله، صحیفه امام، ج19، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1379.

        7.     امام خمینی، سیدروح­الله، کتاب البیع، ج2، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1380.

        8.     امام خمینی، سیدروح­الله، ولایت فقیه، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1377.

         9.     انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، ج1، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1381.

     10.     جوادی آملی، عبدالله، مراسم اختتامیه کنگره بزرگداشت یکصدمین سالگرد فوت ملا محمدکاظم آخوند خراسانی، قابل دسترس در:  https://news.esra.ir/fa/w/290927

     11.     خامنه­ای، سیدعلی، بیانات معظم­له در دیدار با اساتید دانشگاه­ها، 11/4/1393.

     12.     خامنه­ای، سیدعلی، بیانات معظم­له در دیدار با قشرهای مختلف مردم، 23/2/1393.

     13.     خامنه­ای، سیدعلی، بیانات معظم­له در دیدار فضلا و طلاب حوزه علمیه، 2/8/1389.

     14.     خمینی، سیدمصطفی، تحریرات فی الاصول، ج2و8، تهران: مرکز حفظ و نشر آثار امام خمینی;، 1418ق.

     15.     رشاد، علی­اکبر، «اجتهاد موجود و اجتهاد مطلوب»، مجله پژوهش و حوزه، ش12، 1381.

     16.     صدر، سیدمحمدباقر، همراه با تحول اجتهاد، ج1، تهران: روزبه، 1359.

     17.     علیدوست، ابوالقاسم، کرسی ترویجی فقه نظام در کشاکش نفی و اثبات، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:، 1402.

     18.     فیض­کاشانی، ملامحسن، مفاتیح الشرایع، ج1، قم: مطبعة الخیام، 1401ق.

     19.     مجتهد شبستری، محمد، ایمان و آزادی، تهران: طرح نو، 1378.

     20.     مکارم ­شیرازی، ناصر، دائرة­المعارف فقه مقارن، قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب7، 1417ق. 

     21.     مکی ­عاملی، محمد، ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، ج1، قم: مؤسسه آل­البیت:، 1419ق.

  • تاریخ دریافت 13 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 24 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 24 فروردین 1404