دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

مبانی دینی انسان شناختی «جهاد ترکیبی» با تأکید بر دیدگاه های مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)
چکیده
با تشکیل حکومت اسلامی در ایران، تهاجم استعمار علیه این انقلاب آغاز شد. این تهاجم هم اکنون در قالب «جنگ ترکیبی» ادامه دارد. یکی از راه های مقابله با آن، جهاد ترکیبی است. اما مسأله مهم آشنایی مجاهدان با مبانی دینی انسان شناختی این گونه از جهاد است. زیرا تا این مبانی تحکیم نیابد، عمل جهاد، به درستی صورت نخواهد پذیرفت. بنابراین، سؤال اصلی این پژوهش عبارت می باشد از: مبانی دینی انسان شناختی جهاد ترکیبی چیست؟ هدف از این تحقیق، استحکام روحیه و انگیزه بخشی به مجاهدان و آحاد جامعه برای جهاد در مقابل دشمن است. روش این تحقیق کیفی است که در قالب توصیف و تحلیل داده ها سامان یافته است. نتایج این پژوهش اثبات می کند راه مقابله با تهاجم همه جانبه دشمن، «جهاد ترکیبی» است و نخستین گام برای انجام آن، آشنایی با مبانی دینی جهاد؛ از جمله مبانی «انسان‎شناختی» است. انگاره های دوگانه روح و بدن، دوگانه فطرت و طبیعت، تأثیر القائات شیطان بر نفس انسان، کیفیت حیات متعالی انسان، تکلیف و آزمون الهی انسان، از جمله مبانی انسان‎شناختی «جهاد ترکیبی» می باشند که مجاهد با تحکیم این مبانی در نهاد خود، جهاد را رژف تر درک کرده و استوارتر انجام می دهد.
کلیدواژه‌ها

*  قرآن کریم.
*  نهج البلاغه.
1.    آل نبی، سیدمحسن و یوسفی مقدم، محمدصادق، «چالش‌های مقاومت از منظر قرآن کریم»، فصلنامه بیداری اسلامی، سال دهم، ش14، 1400.
2.    ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، قم: جامعه مدرسین، 1404ق.‏
3.    افتخاری، اصغر و راجی، محمدهادی، «تحلیل جنگ هیبریدی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران»، نشریه علمی آفاق امنیت، سال پانزدهم، ش54، 1401.
4.    امام خمینی، سیدروح‌الله، شرح چهل حدیث، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی;، 1388.
5.    تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم‏، قم: دارالکتاب الإسلامی‏، 1410ق.
6.    تهانوی، محمد علی بن علی، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج1، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، بی‌تا.
7.    جعفری، محمدتقی، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج4، تهران: فرهنگ اسلامی، 1376.
8.    جمعی از نویسندگان، درآمدی بر نظام‌نامه تربیتی المصطفی9، قم: مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی9، 1397.
9.    جوادی آملی، عبدالله، تفسیر انسان به انسان، قم: اسراء، 1386.
10.    حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعة، ج24، قم: مؤسسة آل البیت:‏، 1409ق.
11.    حلّى، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌، ج1، قم: اسماعیلیان‌، 1408ق.
12.    حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ‌ج9، قم: مؤسسه آل البیت:‌، 1414ق.
13.    حلی، حسن بن یوسف، نهج الحقّ و کشف الصدق‏، بیروت: دارالکتاب اللبنانی‏، 1982م.
14.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح، 11/7/1401.
15.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار فرماندهان لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله9، 20/3/1375‏. 
16.    خامنه‌ای، سیدعلی، اجوبه الاستفتائات، 1/1/1403. 
17.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار جمعی از مردم آذربایجان شرقی، 27/11/1389. 
18.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار فعالان عرصه هنر دفاع مقدس، 24/6/1388. 
19.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در مراسم دانش‌‌آموختگی دانشگاه امام حسین7، 26/1/1388. 
20.    خامنه‌ای، سیدعلی، ‌‌بیانات در دیدار جمعی از پیشکسوتان جهاد و شهادت و خاطره‌‌گویان دفتر ادبیات و هنر مقاومت، 31/6/1384. 
21.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار جمعی از پاسداران، 24/9/1375. 
22.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار جمعی از فرماندهان سپاه، 29/6/1374.
23.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار جمعی از آزادگان، 1/6/1369. 
24.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار جمعی از رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس، 29/7/1385. 
25.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانیه گام دوم انقلاب، 22/11/1397. 
26.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنگره بین‌المللی شهدای مقاومت و مدافع حرم، 30/3/1403.
27.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار بسیجیان، 8/9/1402.
28.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات پس از اقامه نماز در جمع برخی از شخصیت‌های فرهنگی ـ سیاسی، 23/1/1390. 
29.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان، 27/2/1388. 
30.    خامنه‌ای، سیدعلی، سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ و یکمین سالگرد رحلت امام خمینی;، 14/3/1399.
31.    خامنه‌ای، سیدعلی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، مبحث، پیروزی همیشگی حق، 24/2/1399.
32.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، 18/7/1375.
33.    خانی، مهدی، «امام خمینی; بسیج، استراتژی دفاع همه‌جانبه»، مطالعات بسیج، ش۱۵، 1376.
34.    دعایی، حبیب الله، مرتضوی، سعید، مبانی مدیریت اسلامی و الگوهای آن، مشهد: بیان هدایت نور، 1381.
35.    راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت: دارالقلم‏، 1412ق.
36.    طاهری سرتشنیزی، اسحاق، فلسفه جهاد و دفاع در اسلام، قم: زمزم هدایت، 1400.
37.    طباطبائی، سیدعلی، ریاض المسائل فی بیان الأحکام بالدلائل، ج7، قم: مؤسسه آل البیت: لإحیاء التراث، بی‌تا.
38.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج14و30، قم: انتشارات جامعه‌ مدرسین، 1421ق.
39.    عاملی، احمدرضا، معجم متن اللغة، بیروت: دارمکتبة الحیاة، 1958م.
40.    کلانتری، فتح الله، «تدوین راهبردهای جنگ احتمالی آینده با تأکید بر اجرای جنگ هیبریدی»، فصلنامه آینده‌پژوهی دفاعی، سال اول، ش2، 1395.
41.    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج5، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1407ق.
42.    مجلسى، محمدباقر، بحارالأنوار، ج67، بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی‏، 1403ق.
43.    مطهرى، مرتضی، مجموعه آثار، تهران: صدرا، 1385.
44.    معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران: ادنا، 1384.
45.    مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، ج22، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1374.  
46.    ملاصداری شیرازی، صدرالدین محمد، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، ج1، بیروت: دارالاحیاء التراث ‌العربی، 1981م.
47.    مهری، محمدجواد، نظام دفاعی اسلام از دیدگاه فقه مقارن، ج2، قم: مکث اندیشه، 1400.
48.    نجفی، محمدحسن‌، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج21، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌، 1404ق.

  • تاریخ دریافت 14 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 23 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 23 دی 1403