دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

بازنمایی الزام حقوقی به پوشش اسلامی  مبتنی بر حقِ زیست و امنیت معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکده حقوق دانشگاه تهران
2 حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، برآمده از ارزش‌های وحیانی اسلام، پیاده‌سازی احکام و موازین شرعی را اصلی‌ترین رسالت و هدف خود می‌داند. در این راستا، پوشش واجبِ اسلامی از مهم‌ترین احکام فقهیِ اجتماعی به‌شمار می‌رود که اهتمام به آن، زمینه‌ساز جامعه‌‌ای پیش‌رو به‌سوی رشد معنوی خواهد بود. زیست معنوی شهروندانی که در سایه حکومت اسلامی زندگی می‌کنند تا حد زیادی به نهادینه‌سازی ارزش‌ها و موازین دینی توسط حکومت و اهتمام به آن‌ها از سوی شهروندان ارتباط دارد. اگر رسالت دانش‌ حقوق، تضمین آسایش و نظم عمومی دانسته شود، در یک حکومت و جامعه اسلامی، حقِ بر تردد آزادانه و نامغایر با رشد معنوی (بدون آن که محدودیت فراگیری در نگاه و آزادی بصری در اثر پوشش ناهنجار و غیر شرعی گروهی از شهروندان به‌وجود آید)، از حقوق مهم افراد است و طبعاً دولت مکلف به تأمین و تضمین آن خواهد بود. از این حق می‌توان با عنوان کلی «حق زیست و امنیت معنوی» یاد کرد که در خصوص پوشش شرعی اسلامی قابل تصور است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و اتخاذ رویکرد توصیفی ـ تحلیلی در پی آن است که لزوم الزام و التزام به پوشش اسلامی از سوی حکومت و شهروندان را با اتکا به حق مذکور بازنمایی و اثبات کند.
واژگان کلیدی
کلیدواژه‌ها

 *  قرآن کریم.
1.    آلوسی، ‌‌‌محمود بن عبدالله، ‌‌‌روح‌‌‌المعانی ‌‌ ‌فی ‌‌‌تفسیر ‌‌‌القرآن ‌‌‌العظیم ‌ ‌‌و ‌‌‌السبع‌‌‌ المثانی،‌‌‌ تحقیق:‌‌‌ عبدالباری،‌‌‌ عطیه، ‌‌‌ج9، بیروت: ‌‌‌دارالکتب ‌‌‌العلمیة،‌‌‌ ‌‌‌1415ق.
2.    ابن ‌بابویه ‌‌‌(شیخ ‌صدوق)، ‌‌‌محمد بن ‌علی،‌‌‌ عیون ‌‌‌اخبار‌‌‌الرضا7، ‌‌‌ترجمه: ‌‌‌‌‌‌محمدتقی‌ اصفهانی‌‌ (آقانجفی)، ج2، ‌‌‌تهران:‌‌‌ جهان، ‌‌‌بی‌تا.
3.    افشاری،‌‌‌ محمدحسین،‌‌‌ رساله ‌‌‌حقوق ‌‌‌امام ‌‌‌سجاد7، ‌‌‌قم:‌‌‌ مشهور،‌‌ ‌‌‌1388.
4.    الجزیری، عبدالرحمن بن محمدعوض، الفقه على المذاهب الأربعة، ج1، بیروت: دارالکتب العلمیة، چ2، 1424ق.
5.    الزحیلی، وهبة بن مصطفی، الفقه الاسلامی و ادلته، ج1، دمشق: دارالفکر، چ4، 1409ق.
6.    العروسى‌‌‌الحویزى،‌‌‌ عبد على ‌بن‌ جمعه، ‌‌‌تفسیر ‌‌‌نورالثقلین، ج3، ‌‌‌قم: ‌‌‌اسماعیلیان، ‌‌‌چ4، ‌‌‌1415ق.
7.    امام ‌‌‌خمینی،‌‌‌ سیدروح‌الله،‌‌‌ صحیفه ‌‌‌امام،‌‌‌ ج5، 6، 7، 14و20، تهران: ‌‌‌مؤسسه ‌‌‌تنظیم‌‌‌ و‌‌‌ نشر‌‌‌ آثار‌‌‌ امام‌‌‌ خمینى;، ‌‌‌1389.
8.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت فقیه؛ حکومت اسلامی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ31، 1397.
9.    امیدی، ‌‌‌سجاد، ‌‌‌«نگاه ‌‌‌مجاز‌‌‌ و ‌‌‌غیر مجاز ‌‌‌از‌‌‌ دیدگاه ‌‌‌اسلام»، ‌‌‌نشریه ‌‌‌بصیرت ‌‌‌و ‌‌‌تربیت ‌‌‌اسلامی، ‌‌‌ش32، ‌‌‌1394.
10.    امینی،‌‌‌ ابراهیم، ‌‌‌آیین ‌‌‌همسرداری،‌‌‌ تهران:‌‌‌ انتشارات ‌‌‌اسلامی،‌‌‌ چ43، ‌‌‌1374.
11.    بهارلویی،‌‌‌ عبدالله،‌‌‌ «حق ‌‌‌عمومی ‌‌‌حیات ‌‌‌در ‌‌‌اسلام ‌‌‌و ‌‌‌اعلامیه‌های ‌‌‌حقوق ‌‌‌بشر»، ‌‌‌اندیشه‌های ‌‌‌حقوق‌‌‌ عمومی، ‌‌‌ش10، 1395.
12.    بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل، مصابیح الظلام فی شرح مفاتیح الشرائع، ج1، قم: مؤسسه علامه مجدد وحید بهبهانی، 1424ق.
13.    جعفری لنگردوی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، حاوی اصطلاحات رشته‌های حقوق، علوم سیاسی و اقتصادی و تاریخ حقوق و رشته‌های مختلف فقه اسلامی، ج2، تهران: انتشارات گنج دانش، چ4، 1368.
14.    جمعی ‌‌‌از ‌‌‌نویسندگان، ‌‌‌دایرة‌المعارف ‌‌‌حقوق‌‌‌ عمومی، ‌‌‌به‌اهتمام:‌‌‌ ‌‌‌سیدمحمدمهدی غمامی، ‌‌‌تهران:‌‌‌ انتشارات ‌‌‌دانشگاه ‌‌‌امام ‌‌‌صادق7، ‌‌‌‌1396.
15.    جوادی ‌‌‌آملی، ‌‌‌عبدالله، ‌‌‌حق ‌‌‌و ‌‌‌تکلیف ‌‌‌در ‌‌‌اسلام، ‌‌‌قم:‌‌‌ مرکز ‌‌‌نشر ‌‌‌اسراء، چ6، ‌‌‌1392.
16.    جوادی ‌‌‌آملی، ‌‌‌عبدالله، ‌‌‌فلسفه‌‌‌ حقوق ‌‌‌بشر، ‌‌‌قم: ‌‌‌مرکز‌‌‌ نشر ‌‌‌اسراء،‌‌‌ چ3، ‌‌‌1381.
17.    حبیب‌زاده،‌‌‌ محمدکاظم، ‌‌‌اصول ‌‌‌و ‌‌‌مفاهیم ‌‌‌بنیادین ‌‌‌حقوق ‌‌‌عمومی،‌‌‌ تهران: ‌‌‌انتشارات‌‌‌ جاودانه ‌‌‌ـ ‌‌‌جنگل،‌‌‌ چ2، ‌‌‌1398.
18.    حر ‌‌‌عاملی،‌‌‌ محمد بن‌ حسن، ‌‌‌تفصیل ‌‌‌وسائل ‌‌‌الشیعة ‌‌‌إلی ‌‌‌تحصیل ‌‌‌مسائل ‌‌‌الشریعة، ‌‌ج14و20، ‌قم:‌‌‌ مؤسسة ‌‌‌آل‌‌‌البیت‌: ‌‌‌لإحیاء‌‌‌ التراث،‌‌‌ ‌‌‌1416ق.
19.    حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة الوثقی، ج5، قم: دارالتفسیر، ۱۳۸۷ق.
20.    دانش‌پژوه، ‌‌‌مصطفی، ‌‌‌فلسفه ‌‌‌حقوق ‌‌‌(سلسله ‌‌‌دروس ‌‌‌مبانی ‌‌‌اندیشه ‌‌‌اسلامی)،‌‌‌ قم:‌‌‌ انتشارات‌‌‌ مؤسسه ‌‌‌آموزشی ‌‌‌و ‌‌‌پژوهشی ‌‌‌امام‌‌‌ خمینی;، ‌‌‌1396.
21.    دانش‌پژوه،‌‌‌ مصطفی، ‌‌‌مقدمه ‌‌‌علم‌‌‌ حقوق‌‌‌ با ‌‌‌رویکرد‌‌‌ به ‌‌‌حقوق ‌‌‌ایران‌ ‌‌و ‌‌‌اسلام، ‌‌‌قم:‌‌‌ پژوهشگاه‌‌‌ حوزه ‌‌‌و ‌‌‌دانشگاه،‌‌‌ چ9، ‌‌‌1392.
22.    دشتی،‌‌‌ تقی،‌‌‌ «حق ‌‌‌دین‌داری ‌‌‌و‌‌‌ رابطه ‌‌‌آن ‌‌‌با‌‌‌ مردم‌سالاری ‌‌‌دینی»، ‌‌‌فقه‌‌‌ حکومتی،‌‌‌ ش2، ‌‌‌1395.
23.    راسخ، ‌‌‌محمد،‌‌‌ حق ‌‌‌و ‌‌‌مصلحت: ‌‌‌مقالاتی ‌‌‌در ‌‌‌فلسفه‌‌‌ حقوق، ‌‌‌فلسفه ‌‌‌حق ‌‌‌و ‌‌‌فلسفه ‌‌‌ارزش، ‌‌‌ترجمه‌‌‌ مقاله ‌‌‌«درآمدی ‌‌‌بر ‌‌‌تئوری ‌‌‌مصلحت‌‌‌ عمومی»،‌‌‌ اثر: ادگارد ‌‌‌بورنهیمی، ‌‌‌تهران: ‌‌‌طرح‌‌‌ نو، ‌‌‌1381.
24.    رفیعی، ‌‌‌رمضان‌علی،‌‌‌ «مبانی ‌‌‌اختیارات ‌‌‌نظام ‌‌‌اسلامی ‌‌‌برای‌‌‌ جلوگیری ‌‌‌از ‌‌‌بدحجابی ‌‌‌در ‌‌‌جامعه»،‌‌‌ مجموعه مقالات حجاب؛‌‌‌ مسؤولیت‌ها ‌‌‌و ‌‌‌اختیارات‌‌‌ دولت ‌‌‌اسلامی،‌‌‌ تدوین: ‌‌‌ابراهیم‌‌‌ شفیعی‌‌‌ سروستانی، ‌‌‌1387.
25.    رهایی،‌‌‌ سعید،‌‌‌ آزادی‌‌‌ دینی ‌‌‌از‌‌‌ منظر ‌‌‌حقوق ‌‌‌بین‌الملل؛ ‌‌‌با ‌‌‌نگاهی ‌‌‌به ‌‌‌رهیافت‌ ‌‌اسلامی، ‌‌‌قم: ‌‌‌دانشگاه‌‌‌ مفید،‌ ‌‌‌1389.
26.    روزبهان، ‌‌‌محسن،‌‌‌ حق ‌‌‌انسان ‌‌‌بر ‌‌‌آزادی ‌‌‌رفت ‌و ‌آمد، ‌‌‌تهران:‌‌‌ میزان،‌‌‌ ‌‌‌1394.
27.    سبحانی ‌‌‌تبریزی،‌‌‌ جعفر،‌‌‌ «آزادی ‌‌‌مطلق‌‌‌ یا ‌‌‌آزادی ‌‌‌محدود»، ‌‌‌کلام ‌‌‌اسلامی،‌‌‌ ش43، ‌‌‌1381.
28.    سبزواری، عبدالأعلی، مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، ج5، قم: دارالتفسیر،  1388.
29.    شباهنگ،‌‌‌ مهران، ‌‌‌مبانی ‌‌‌فقهی ‌‌‌نهادینه‌سازی‌‌‌ شعائر ‌‌‌دینی: ‌‌‌مطالعه‌‌‌ موردی‌‌‌ حجاب ‌‌‌در ‌‌‌جمهوری ‌‌‌اسلامی ‌‌‌ایران،‌‌‌ تهران:‌‌‌ دانشگاه ‌‌‌امام ‌‌‌صادق7‌،‌‌‌ ‌‌‌1395.
30.    صانعی، ‌‌‌یوسف،‌‌‌ مجمع‌‌‌المسائل، ‌‌‌قم: ‌‌‌انتشارات ‌‌‌میثم‌‌‌ تمار،‌‌ ‌‌‌1376.‌‌‌‌‌‌
31.    ضیایی‌فر،‌‌‌ سعید،‌‌‌ «مبانی ‌‌‌اختیارات ‌‌‌نظام ‌‌‌اسلامی ‌‌‌در ‌‌‌زمینه‌‌‌ جلوگیری ‌‌‌از‌‌‌ بدحجابی»،‌‌‌ مجموعه مقالات حجاب؛ ‌‌‌مسؤولیت‌ها ‌‌‌و‌‌‌ اختیارات ‌‌‌دولت ‌‌‌اسلامی،‌‌‌ تدوین: ‌‌‌ابراهیم ‌‌‌شفیعی ‌‌‌سروستانی، ‌‌‌1387.
32.    طباطبایی‌‌‌ مؤتمنی،‌‌‌ منوچهر،‌‌‌ حقوق‌‌‌ اداری، ‌‌‌تهران: ‌‌‌انتشارات ‌‌‌سمت، ‌‌‌1373.
33.    طباطبایی،‌‌‌ سیدمحمد و ‌‌‌خسروشاهی، ‌‌‌سیدهادی، ‌‌‌روابط ‌‌‌اجتماعی ‌‌‌در ‌‌‌اسلام‌‌‌ به‌‌‌ ضمیمه‌‌‌ چند ‌‌‌رساله ‌‌‌دیگر،‌‌‌ ترجمه:‌‌‌ محمدجواد حجتی‌‌‌ کرمانی، ‌‌‌قم: ‌‌‌بوستان ‌‌‌کتاب، ‌‌‌1387.‌‌‌‌‌‌
34.    طباطبایی، ‌‌‌سیدمحمدحسین، ‌‌‌المیزان ‌‌‌فی ‌‌‌تفسیر‌‌‌القرآن،‌‌‌ ج4، بیروت: ‌‌‌مؤسسة‌‌‌ الأعلمی ‌‌‌للمطبوعات،‌‌‌ ‌‌‌1971م.
35.    طباطبایی، ‌‌‌سیدمحمدحسین، ‌‌‌المیزان ‌‌‌فی‌‌‌ تفسیر‌‌‌القرآن، ‌‌‌ترجمه:‌‌‌ سیدمحمدباقر موسوی همدانی، ج15، ‌‌‌قم:‌‌‌ دارالعلم،‌‌‌ چ3، ‌‌‌1363.
36.    طبرسی، ‌‌‌علی ‌بن ‌حسن،‌‌‌ مشکاة‌‌‌الانوار ‌‌‌فی ‌‌‌غرر‌‌‌الاخبار، ‌ج1، ‌‌قم: ‌‌‌دارالثقلین، ‌‌‌‌1379.
37.    عمید‌‌‌ زنجانی،‌‌‌ عباس‌علی، ‌‌‌قواعد‌‌‌ فقه ‌‌‌(بخش ‌‌‌حقوق ‌‌‌عمومی)، ‌‌‌تهران: ‌‌‌انتشارات‌‌‌ سمت، ‌‌‌چ5، ‌‌‌1398.
38.    قاضی ‌‌‌شریعت‌پناهی، ‌‌‌سیدابوالفضل،‌‌‌ حقوق ‌‌‌اساسی ‌‌‌و ‌‌‌نهادهای ‌‌‌سیاسی،‌‌‌ تهران:‌‌‌ میزان،‌‌‌ چ15، ‌‌‌1398.
39.    کاتوزیان، ‌‌‌ناصر،‌‌‌ مقدمه ‌‌‌علم‌‌‌ حقوق ‌‌‌و ‌‌‌مطالعه ‌‌‌در ‌‌‌نظام‌‌‌ حقوقی ‌‌‌ایران،‌‌‌ تهران:‌‌‌ انتشارات ‌‌‌شرکت ‌‌‌سهامی ‌‌‌انتشار، ‌‌‌چ35، ‌‌‌1382.
40.    کلینی،‌‌‌ محمد بن ‌یعقوب، ‌‌‌الأصول‌‌‌ من ‌‌‌الکافی، ‌‌ج5، ‌تهران:‌‌‌ دارالکتب‌‌‌ الاسلامیة،‌‌‌ ‌‌‌1404ق.
41.    گرجی، ‌‌‌علی‌اکبر،‌‌‌ «مبنا‌‌‌ و ‌‌‌مفهوم ‌‌‌حقوق ‌‌‌بنیادین»،‌‌‌ فصلنامه ‌‌‌حقوق ‌‌‌اساسی،‌‌‌ ش2، ‌‌‌1383.
42.    گلپایگانی، سیدمحمدرضا، نتائج الأفکار الى نجاسة الکفار، قم: دارالقرآن الکریم، 1379.
43.    مطهری، ‌‌‌مرتضی، ‌‌‌مسئله ‌‌‌حجاب،‌‌‌ تهران: ‌‌‌انتشارات ‌‌‌صدرا، ‌‌‌چ78، ‌‌‌1387.
44.    مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده، قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب7، چ2، 1389.
45.    مکارم ‌‌‌شیرازی، ‌‌‌ناصر، ‌‌‌تفسیر ‌‌‌نمونه، ج14، ‌‌‌تهران:‌‌‌ دار‌‌‌الکتب ‌‌‌الاسلامیه‌،‌‌‌ چ32، ‌‌‌1374.
46.    مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، ج1، قم: مدرسة الامام على بن ابى طالب7، 1424ق.
47.    منتظری،‌‌‌ حسینعلی، ‌‌‌استفتائات، ‌‌‌قم: ‌‌‌نشر ‌‌‌تفکر،‌‌‌ ‌‌‌1371.
48.    موسوی بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیة، ج5، قم: نشر الهادی، 1377.
49.    میراحمدی‌زاده، ‌‌‌مصطفی، ‌‌‌«حجاب؛‌‌‌ حوزه‌‌‌ خصوصی ‌‌‌و ‌‌‌مصلحت ‌‌‌عمومی»،‌‌‌ مجموعه مقالات حجاب؛‌‌‌ مسؤولیت‌ها ‌‌‌و ‌‌‌اختیارات ‌‌‌دولت ‌‌‌اسلامی،‌‌‌ تدوین: ‌‌‌ابراهیم‌‌‌ شفیعی ‌‌‌سروستانی، ‌‌‌1387.‌‌
50.    میل، ‌‌‌جان ‌‌‌استورات،‌‌‌ در باره ‌‌‌آزادی، ‌‌‌ترجمه:‌‌‌ محمود صناعی، ‌‌‌تهران:‌‌‌ انتشارات‌‌‌ پایدار، ‌‌‌1340.
51.    نیلی ‌‌‌احمدآبادی،‌‌‌ هاجر و‌‌‌ کرباسی‌زاده،‌‌‌ علی، ‌‌‌«آزادی ‌‌‌اجتماعی ‌‌‌از ‌‌‌دیدگاه ‌‌‌علامه ‌‌‌طباطبایی;‌‌‌ و ‌‌‌کانت»،‌‌‌ حکمت ‌‌‌و ‌‌‌فلسفه،‌‌‌ ش3، ‌‌‌1391‌‌‌.
52.    هاشمی،‌‌‌ سیدمحمد،‌‌‌ حقوق ‌‌‌بشر ‌‌‌و ‌‌‌آزادی‌های ‌‌‌اساسی،‌‌‌ تهران:‌‌‌ نشر‌‌‌ میزان، ‌‌‌چ5، ‌‌‌1400.
53.    همایون ‌‌‌مصباح، ‌‌‌سیدحسین، ‌‌‌«مبانی ‌‌‌مسؤولیت ‌‌‌دولت ‌‌‌در ‌‌‌ایجاد ‌‌‌شرایط ‌‌‌مطلوب ‌‌‌حجاب‌‌‌ و ‌‌‌عفاف ‌‌‌در ‌‌‌جامعه»، ‌‌‌مجموعه مقالات حجاب؛ ‌‌‌مسؤولیت‌ها ‌‌‌و‌‌‌ اختیارات ‌‌‌دولت ‌‌‌اسلامی، ‌‌‌تدوین: ‌‌‌ابراهیم ‌‌‌شفیعی‌‌‌ سروستانی، ‌‌‌1387.
54.    Garner, Bryan, (EditorinChief), BlackLawDictionary, Tehran, Mizan, FirstEdition, 1384.
55.    Wehmeier, Sally, (ChiefEditor), OxfordAdvancedLearner’sDictionary, NewYork: OxfordUniversityPress, 7thedition,2010.