1
دانش آموخته حوزه علمیه و دانشجوی دکتری دانشکده الهیات دانشگاه تهران
2
دانشیار دانشگاه تهران
چکیده
مفهوم توریه که به عنوان یکی از حیل شرعی در تألیفات متعدد فقهی مورد توجه فقیهان قرار گرفته است، در سیاست جایگاه مشخصی نداشته و روشن نیست که در چه موارد و مصادیقی میتوان از این راهکار شرعی استفاده نمود. از آنجا که ساحت سیاست دارای اهمیت ویژهای میباشد، لذا بهکارگیری توریه در آن، منوط به تحقق شرایطی است که نیازمند دقت فقهی عمیقی خواهد بود. برای استعمال توریه در سیاست داخلی و خارجی، شرایطی وجود دارد که مهمترین آنها عبارت است از اینکه آن کلام، قابلیت توریهنمودن و برداشت معنای ظاهری از آن را داشته باشد، استعمال توریه در آن مورد خاص از نظر عرف مفید کذب نباشد و موجب لطمه به اعتماد عمومی نگردد و اینکه استعمال توریه در سیاست به جهت مراعات مصلحت عموم مردم کشور باشد و نه به جهت رعایت مصلحت شخصی. از تتبّع در آثار فقیهان و اندیشمندان شیعه، اینچنین به دست میآید که استعمال توریه در وقت اضطرار مطرح میگردد. بنابراین، استفاده از توریه در سیاست در مواقع غیر اضطراری، نه تنها وجهی نخواهد داشت، بلکه باعث لطمه به اعتماد عمومی نیز میگردد؛ علاوه بر این، جامعه توریهمحور، جامعه مطلوب از نظر اسلام نبوده و از نظر دین مبین، اجتماع مطلوب بر محور صداقت دایر میباشد؛ صداقت مردم با یکدیگر و صداقت مسؤولین با مردم.
قرآن کریم. 1. ابن ابیالحدید، ابوحامد عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج1، منشورات مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی، 1378ق. 2. ابن ادریس، حلی، محمد بن منصور بن احمد حلّى، السرائر، ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1410ق. 3. ابن زهره حلبی، سیدحمزه بن علی بن زهره، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: مؤسسة الامام الصادق7، 1417ق. 4. ابن منظور، ابوالفضل، جمالالدین، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج15، لبنان: دارالفکر للطباعة و النشر، چ3، 1414ق. 5. امام خمینى، سیدروحالله، المکاسب المحرمة، ج2، قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چ2، 1415ق. 6. بهمنی، فرانک، «ماهیت توریه و بازخوانی نقش آن در جواز و عدم جواز»، مجله پژوهشهای فقهی، دوره هفدهم، ش4، 1400. 7. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، ج6، بیروت: دارالعلم للملایین، 1407ق. 8. خامنهای، سیدعلی، دفتر حفظ و نشر آثار: Khamenei.ir 9. خویى، سیدابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج2، نجف اشرف: مطبعة الآداب، 1410ق. 10. زارعی، محمدمهدی، «بررسی فقهی شرط عجز از تفصی در تحقق اکراه با تکیه بر نظر شیخ انصاری»، مجله فقه و اصول، ش4، 1400. 11. سرخسی، محمد بن احمد بن ابیسهل، المبسوط، ج7، بیروت: دارالمعرفه، 1414ق. 12. شیخ انصاری، مرتضی بن محمد امین، کتاب المکاسب، ج2، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1442ق. 13. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج8و12، قم: مؤسسه آل البیت:، چ3، 1416ق. 14. شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1413ق. 15. طباطبایى، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، ج16و17، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ39، 1396. 16. طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان، ج8، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1415ق. 17. فاضل مقداد، جمالالدین بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج3، قم: المکتبة المرتضویة للاحیاء الآثار الجعفریة، 1422ق. 18. فاضل هندى، محمد بن حسن، کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، ج9، قم: دفترانتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405ق. 19. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج3، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1408ق. 20. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، ج2و8، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق. 21. محقق قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، القوانین المحکمة فی الاصول، ج1، قم: احیاء الکتب الاسلامیة، 1430ق. 22. محقق کرکی، نورالدین علی بن حسین بن عبدالعالی، جامع المقاصد، ج5، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق. 23. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج27، تهران: انتشارات صدرا، 1390. 24. مفید، محمّد بن محمد بن نعمان بغدادى، المقنعة، یک جلد، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، قم: ایران، اول، 1413ق. 25. مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهة فی احکام العترة الطاهرة، قم: مدرسة الامام علی بن ابی طالب7، 1425ق. 26. موسوی بجنوردی، سیدحسن، القواعد الفقهیة، ج1، قم: نشر الهادی، 1401ق. 27. نجفى، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج22و32، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ7، 1432ق.