دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

صلاحیت تکلیفی تقنین در اصل 71 قانون اساسی؛ در چهار عرصـه و بدون محدودیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق اسلامی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
وجود نیازها و ضرورت‌های تقنینی، واقعیتی غیر قابل انکار است که مطابق اصل 71 قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی مسؤولیت برآورده ساختن و رفع آن را بر عهده دارد. در چنین فرضی صلاحیت تصویب قانون توسط مجلس، نه اختیاری، بلکه تکلیفی خواهد بود؛ زیرا توقف اضرار هنگفت ناشی از خلأ قانون، تنها از مجرای انحصاری قوه مقننه می‌گذرد. مبتنی بر نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعمال صلاحیت قانون‌گذاری قوه مذکور را می‌توان در چهار عرصه حصریِ اقدام به تهیه طرح قانونی، تصویب طرح یا لایحه، اصلاح تکمیل و نسخ قوانین موجود و اصلاح یا اصرارِ پس از تصویب و ایراد شورای نگهبان، مورد ارزیابی قرار داد. با فرضِ وجود ضرورت واقعی در تقنین، صلاحیت تکلیفی مجلس شورای اسلامی در عرصه‌های چهارگانه مذکور، به‌دلیل مفروض‎دانستن مصلحت، با محدودیت‌های سه‌گانه لزوم عدم مغایرت با احکام اولیه شرع، قانون اساسی و سیاست‌های کلی نظام مواجه نخواهد بود. تحقیق حاضر در بیان تفصیلی این مباحث، از روش توصیفی ـ تحلیلی بهره می‌برد.
کلیدواژه‌ها

1.    امام خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام;، ج11، 12و19، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1389.
2.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1381.
3.    انصاری، مجید، «جایگاه سیاست‌های کلی در نظام قانون‌گذاری در ایران»، مجموعه‌مقالات یکصدمین سال قانون‌گذاری (مجموعه‌مقالات)، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1385.
4.    ایزدهی، سیدسجاد، مصلحت در فقه سیاسی شیعه، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1393.
5.    بوربور، کیوان، «آسیب‌شناسی فرآیند قانون‌گذاری»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1392.
6.    بوشهری، جعفر، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج1، تهران: کتابخانه نشر دانش، 1376.
7.    بیگ‌زاده، صفر، شیوه‌نامه نگارش قانون، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، چ3، 1387.
8.    جمعی از نویسندگان، دایرة‌المعارف حقوق عمومی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7، 1396.
9.    جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه: ولایت، فقاهت و عدالت، قم: مرکز نشر اسراء، چ18، 1395.
10.    حبیب‌نژاد، سیداحمد، حقوق و وظایف نمایندگی مجلس، تهران: انتشارات کانون اندیشه جوان، چ2، 1386.
11.    رحمت‌اللهی، حسین و آقامحمدآقایی، احسان، نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1399.
12.    ساعدوکیل، امیر و عسکری، پوریا، قانون اساسی در نظم حقوقی کنونی، تهران: انتشارات مجد، چ8، 1398.
13.    صالح احمدی، سعید، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در نظم حقوقی کنونی، تهران: کتاب آوا، چ3، 1401.
14.    طاهری، محسن، محشای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات جنگل ـ جاودانه، 1395.
15.    طباطبایی مؤتمنی، منوچهر، حقوق اداری تطبیقی، تهران: انتشارات سمت، 1385.
16.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام، تهران: کتابخانه بزرگ اسلامی، 1354.
17.    عباسی لاهیجی، بیژن، مبانی حقوق اساسی، تهران: انتشارات جنگل ـ جاودانه، چ5، 1396.
18.    عمید زنجانی، عباسعلی، جزوه مبانی حقوق عمومی در اسلام، مقطع کارشناسی ارشد حقوق عمومی، 1374.
19.    عمید زنجانی، عباسعلی، حقوق اساسی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1385.
20.    فلاح‌زاده، علی‌محمد و دیگران، تحلیل مرزهای صلاحیت تقنینی در روابط قوای مقننه و مجریه، تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات معاونت حقوقی ریاست جمهوری، 1391.
21.    قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: نشر میزان، چ56، 1396.
22.    قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: نشر میزان، چ15، 1398.
23.    کاتوزیان، ناصر، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، تهران: انتشارات گنج‌ دانش، چ5، 1396.
24.    کریمی‌ راد، جمال، تغییرات مکرر و نسنجیده قوانین، همایش‌ یکصدمین سال قانون‌گذاری، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1385.
25.    گرجی، علی‌اکبر و فتحی، یونس، «مطالعه تطبیقی نظارت بر اعمال صلاحیت‌های گزینشی»، مجله حقوقی دادگستری، ش78، 1391.
26.    محمودی، جواد، «چگونگی کنترل صلاحیت گزینشی در پرتو آراء شورای دولتی فرانسه»، مجله تحقیقات حقوقی، ش4، 1390.
27.    مدنی، سیدجلال‌الدین، حقوق اساسی تطبیقی، تهران: انتشارات گنج دانش، 1374.
28.    مدنی، سیدجلال‌الدین، حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج1، تهران: نشر سروش، چ2، 1362.
29.    مدنی، سیدجلال‌الدین، کلیات حقوق اساسی، تهران: انتشارات پایدار، چ23، 1390.
30.    مردانی، پروانه، خلاصه سخنرانی‌های ایرادشده، همایش یکصدمین سال قانون‌گذاری (نیازها و چالش‌ها)، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1385.
31.    هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج1، تهران: نشر میزان، چ7، 1385.
32.    هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج2، تهران: نشر میزان، چ26، 1394.
33.    یوسفی‌راد، مرتضی، اندیشه‌های سیاسی خواجه نصیرالدین طوسی، قم: بوستان کتاب، 1380.

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403