دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

خوانش گفتمانی دارالاسـلام در منظومه فکری اندیشمندان جهان اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته حوزه علمیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشکده حقوق علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
اندیشمندان مسلمان برای دارالاسلام معیارهای گوناگونی را ارائه کرده‌اند. با توجه به اهمیت همگرایی در جهان اسلام و جهت‌دهی نظام‌های سیاسی موجود به رویکردهای اتحادیه‌ای، بررسی تطبیقی این مفهوم به منظور نیل به خوانش گفتمانی مشترک، اهمیت تازه‌ای یافته است. پرسش اصلی پژوهش آن است که مفهوم دارالسلام از منظر اندیشمندان امامیه و عامه چیست و جمع معیارهای گوناگون و متفاوتی که آنان در این زمینه ارائه کرده‌اند، چگونه امکان‌پذیر است؟
این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، همراه با رویکرد تطبیقی و بکارگیری ابزار کتابخانه در جمع‌آوری اطلاعات، پس از بیان دیدگاه‌های اندیشمندان شاخص امامیه و عامه که در دارالاسلام سخن گفته‌اند، خوانش جدیدی را در مفهوم دارالاسلام ارائه می‌کند و بازگشت معیارهای گوناگون بر یک محور را امکان پذیر می داند.
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    ابن حزم، ابو محمد علی بن احمد بن سعید، المحلّی فی شرح المجلّی، ج13، بیروت: دارالجیل، بی‌تا.
3.    ابن رشد، المقدمات الممهدات، ج2، بیروت: دارالغرب الاسلامی، 1408ق.
4.    ابن سعدی، عبدالرحمن الناصر، فتاوی السعدیة، ج۱، ریاض: مکتبة المعارف، 1388ق.
5.    ابن عثیمین، الشرح الصوتی لزاد المستقنع، ج2، بی‌جا: المکتبة الشاملة، 1421ق.
6.    ابن فارس، ابو الحسین احمد، مقاییس اللغة، ج3، بیروت: دارالفکر، 1423ق.
7.    ابن قیم، احکام اهل الذمة، ج۱، الدمام: رمادی للنشر، 1418ق.
8.    ابن مفتاح، ابوالحسن عبدالله، المنتزع المختار من الغیث المدرار، المعروف بشرح الازهار، ج1، صنعا: مکتبة التراث الاسلامی، 1400 ق.
9.    ابو زهره، محمد، العلاقات الدولیة فی الاسلام، قاهره: دارالفکر العربی، 1415ق.
10.    ابوالقاسم حسین بن محمد، اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، بیروت ـ دمشق: دارالقلم، الدار الشامیة، 1412ق.
11.    ارجینی، حسین، «دارالاسلام محدوده جغرافیایی جهان اسلام»، نشریه معرفت، ش68، 1382.
12.    اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان، ج11، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1412ق.
13.    اسماعیلی، اسماعیل، «اصل نخستین در برخورد با غیر مسلمان»، فصلنامه فقه، ش14، زمستان1376.
14.    الأحمدی، عبدالعزیز بن مبروک، اختلاف الدارین و آثاره فی أحکام الشریعة الإسلامیة، مدینة، عمادة البحث العلمی بالجامعة الإسلامیة، 2004م.
15.    الهیتمی، علی بن حجر، تحفه المحتاج فی شرح المنهاج، ج4، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1357ق.
16.    بجنوردی، سیدمحمد، دانش پور، افتخار، «بررسی فقهی حدود دارالاسلام و دارالکفر با رویکردی بر اندیشه امام خمینی»، فصلنامه علمی پژوهشی متین، ش31 و 32، 1385.
17.    بروجردی طباطبایی، حسین، نهایة التقریر فی مباحث الصلاة، ج1، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:، 1420ق.
18.    جمعی از نویسندگان، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۹ق.
19.    جوان آراسته، حسین، «امت و ملت، نگاهی دوباره»، فصلنامه حکومت اسلامی، ش۱۶، 1379.
20.    حسینی عاملی، جواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، ج6، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1419ق.
21.    حمیدالله، محمد، سلوک بین المللی دولت اسلامی، ترجمه سیدمصطفی محقق داماد، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1386 .
22.    خامنه‌ای، سیدعلی، مجموعه سخنرانی‌ها، 1398.
23.    خلاف، عبدالوهاب، السیاسة الشرعیة، قاهرة: المطبعة السلفیة، 1350ق.
24.    دانش‌پژوه، مصطفی، دانش‌نامه جهان اسلام، ج16، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، بی-تا.
25.    زحیلی، وهبی، الحرب فی فقه الاسلامی، ترجمه عبدالحسین بینش، تهران: پژوهشکده اسلامی امام صادق7، ۱۳۹۰.
26.    ستوده، محمد و همکاران، موانع و فرصت‌های همگرایی در جهان اسلام، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1392.
27.    سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، ج10، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.
28.    سمرقندی، محمد بن احمد، تحفة الفقهاء، ج1، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1414ق.
29.    سیف‌زاده، سیدحسین، ماهیت سیاست‌گذاری خارجی، تهران: نشر قومس، 1374.
30.    شریعتمدار جزایری، سیدنورالدین، «فقه روابط بین الملل»، فصلنامه علوم سیاسی، ش۳۶، ۱۳۸۵.
31.    شوکانی، محمد، السیل الجرار، ج4، بیروت: دار ابن حزم، 1421ق.
32.    شیبانی سرخسی، محمد بن حسن، شرح السیر الکبیر، ج۳، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1417ق.
33.    شیخ طوسی، محمد بن الحسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، 1387ق.
34.    شیخ طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الأحکام، ج2، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1364.
35.    شیخ مفید، اوائل المقالات، قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، 1372.
36.    طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج2، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی، 1372.
37.    عاملی، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، ج3، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، 1417ق.
38.    علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج2و9، تهران: مکتبة المرتضویة، 1388ق.
39.    علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج1، قم: مؤسسه نشر الاسلامی، 1413ق.
40.    عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج3، تهران: امیرکبیر، 1377.
41.    فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج8، بی‌جا: دار و مکتبة الهلال، 1409ق.
42.    فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، ج2، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
43.    فیض کاشانی، ملامحسن، مفاتیح الشرائع، بیروت: مؤسسه لاعلمی، بی‌تا.
44.    کاسانی الحنفی، ابوبکر ابن مسعود، بدائع الصنائع فی الترتیب الشرائع، ج7، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1406ق.
45.    گرجی، علی‌اکبر، در تکاپوی حقوق اساسی، تهران: انتشارات جنگل، 1388.
46.    لطیفی پاکده، لطفعلی، اسلام و روابط بین الملل، قم: انتشارات زمزم، ۱۳۸۸.
47.    محمد بن مکرم، ابن منظور، لسان العرب، ج4و12، بیروت: دار صار، 1412ق.
48.    مدرسی، سیدمحمدتقی، الفقه الاسلامی احکام جهاد، قم: محبان الحسین، 1380.
49.    مرادی، مجید، «تقریر گفتمان سید قطب»، فصلنامه علوم سیاسی، سال ششم، ش211، 1382.
50.    مصباح، محمدتقی، «اختیارات ولی فقیه خارج از مرزها»، فصلنامه حکومت اسلامی، ش1، 1375.
51.    منتظری، حسینعلی، حکومت دینی و حقوق انسان، تهران: نشر گواهان، 1388.
52.    منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایة الققیه، ج1، قم: المرکز العالمی لدراسات الاسلامیة، 1408ق.
53.    نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج38و40، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1362.
54.    نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعة، ج10، قم: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث، 1415ق.
55.    نقیب‌زاده، احمد، تاریخ دیپلماسی و روابط بین‌الملل از وستفالی تا امروز، تهران: نشر قومس، 1382.
56.    نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج5، بیروت: دار ابن حزم، 1419ق.
57.    یزدی، محمد، دارالاسلام و دارالحرب، قم: اعتماد، 1430ق.

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 14 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 14 خرداد 1403