دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

الزام حکومت اسلامی به نتیجه شورا با تأکید بر دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی و رشیدرضا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته حوزه علمیه و کارشناس ارشد تفسیر تطبیقی جامعة الزهرا
2 گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم و معارف قرآن
چکیده
زندگی اجتماعی بشر، ضرورتی اجتناب ناپذیر است و در این میان، یکی از سازوکارهای زندگی اجتماعی انسان ها، برخورداری از آرا و اندیشه های یکدیگر می باشد. دین اسلام نیز به عنوان دین کاملی که به نیازهای فطری بشر توجه کامل دارد، در راستای تکامل زندگی اجتماعی بشر برای مشورت اهمیت ویژه ای قائل است و از آن جا که در جامعه اسلامی اداره امور جامعه از طریق حکومت اسلامی انجام می شود. در پژوهش حاضر، دیدگاه دو مفسر بزرگ معاصر جهان اسلام در زمینه الزام آوربودن یا نبودن نتیجه شورا برای حکومت تحلیل و بررسی شده است. با توجه به نتایج به دست آمده، رشیدرضا عمل به رأی اکثریت و نتیجه شورا را بر حاکم اسلامی و حکومت لازم می داند، اما در دیدگاه علامه طباطبایی، تبعیت از رأی حاصل از شورا یا رأی اکثریت، الزام آور نیست و تصمیم گیری نهایی، پس از مشورت و بررسی نظرات صاحب نظران بر عهده حاکم اسلامی است و این مسأله از ارزش و اهمیت نقش مشورتی مردم نمی کاهد.
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    نهج‌البلاغه‌.
3.    آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالحکم، ترجمه و شرح خوانساری، ج1، تهران: دانشگاه تهران، بی‌تا. 
4.    ابن فارس، ابوالحسین، معجم مقاییس اللغة، ج2، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
5.    ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، ج7و12، بیروت: دار الاحیاء، 1405ق. 
6.    ابوحیان، محمدبن یوسف، تفسیر بحر المحیط، ج3، بیروت: دارالفکر، 1420ق.
7.    استادی، رضا، شورا در قرآن و حدیث، قم: انتشارات بنیاد فرهنگی امام رضا، 1360.
8.    بابایی، پرویز، فرهنگ اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی، تهران: نگاه، 1391. 
9.    بازرگان، عبدالعلی، شورا و بیعت: حاکمیت خدا در حکومت مردم، بی‌جا: شرکت سهامی انتشار، چ2، 1378.
10.    باقری، عبدالله و همکاران، «تأملی بر مفهوم واژه حکومت در تعامل با حکومت اسلامی»، فصلنامه فقه و تاریخ تمدن، سال پانزدهم، ش57، پاییز 1397.
11.    خان محمدی، یوسف و جعفری، سیدنادر، «جایگاه شورا در حکومت اسلامی»، سیاست متعالیه، سال ششم، ش22، 1397.
12.    خسروشاهی، سیدهادی، بررسی‌های اسلامی، قم: بوستان کتاب، 1389.
13.    جعفری، محمدتقی، شورا و مسؤولیت، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378.
14.    جمال، محمدعبدالمنعم، التفسیرالفرید للقرآن المجید، بیروت: دارالکتاب الجدید، بی‌تا. 
15.    جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء، چ16، 1393.
16.    راغب اصفهانی، حسین ‌بن محمد، مفردات فی الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دمشق، دارالقلم، بیروت: الدارالشامیة، ۱۴۱۶ق.
17.    رشیدرضا، محمد، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، ج4و5، مصر: الهیئۀ المصریۀ العامۀ للکتاب، چ2، 1990م. 
18.    رشیدرضا، محمد، تفسیر المنار، ج4، قاهره: دارالمنار، 1368ق. 
19.    شبان‌نیا، قاسم، «حقوق بشر در پرتو اهداف حکومت اسلامی»، معرفت سیاسی، سال دوم، ش2، پاییز و زمستان 1389.
20.    شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل‌الشیعة، ج8، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1424ق.  
21.    شیخ مفید، محمدبن محمدبن نعمان، مجموعه مصنفات شیخ مفید، الفصول المختاره من العیون و المحاسن، ج2، بی‌جا: کنگره جهانی شیخ مفید، 1413ق.
22.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، ج4، 7و18، تهران: امیرکبیر، چ5، 1378. 
23.    طبرسی، فضل بن حسن، ترجمه تفسیر مجمع البیان، ج9، تهران: فراهانى، بی‌تا.
24.    طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق احمد الحسینی، ج3، تهران: مرتضوی، 1362.
25.    فرهیخته، شمس‌الدین، فرهنگ فرهیخته، تهران: زرین، 1377.
26.    فیرحی، داوود، نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران: سمت، 1382.
27.    قاضی بیضاوی، ناصرالدین ابوالخیر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ3، 1410ق.
28.    قاضی‌زاده، کاظم، «نقش شورا در حکومت اسلامی»، کیهان اندیشه، ش61، مرداد و شهریور 1374. 
29.    قاضی‌زاده، کاظم، جایگاه شورا در حکومت اسلامی، تهران: عروج (وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;)، چ2، 1393. 
30.    قرشی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج4، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ4، 1364. 
31.    قرطبی، ابوعبدالله محمدبن احمد، الجامع لاحکام القرآن، چاپ اول، ناصرخسرو، تهران، 1364ش. 
32.    مصطفی‌پور، محمدرضا، «قلمرو شورا در منابع اسلامی»، پاسدار اسلام، ش305، اردیبهشت 1386.
33.    ورعی، سیدجواد، «مشورت، حق مردم و وظیفه حکومت»، مجله حکومت اسلامی، سال ششم، ش22، زمستان 1380.

  • تاریخ دریافت 28 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403