دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

ماهیت و مبانی فقهی جهـاد کبیر از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 جامعه المصطفی العالمیه
2 دانش آموخته حوزه علمیه و عضو هیأت علمی جامعة المصطفی العالمیه
3 عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
جهاد اکبر و جهاد اصغر در طول تاریخ اسلام مورد توجه فقها و اندیشمندان اسلامی بوده است، ولی جهاد کبیر که یکی از واژه‌های قرآنی است، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. سؤال اصلی تحقیق این است که جهاد کبیر چیست و از چه مبانی پشتیبانی می‌شود؟ پژوهش حاضر برای پاسخ به سؤالات فوق انجام گرفته است. در این تحقیق اطلاعات لازم به شیوة کتابخانه گردآوری و به روش توصیفی ـ تحلیلی پردازش شده است و نتایج ذیل به دست آمده است: جهاد کبیر همان جهاد غیر نظامی و نرم‌افزاری است که با دو ابزار عدم اطاعت از دشمن (وجه سلبی) و انجام مأموریت در تبیین ارزش‌های اسلام و دفع تهاجم شبهات دشمن (وجه ایجابی)، تحقق می‌یابد. جهاد کبیر از مبنایی قرآنی برخوردار است و در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و علمی مطرح است.
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    آلوسى، سیدمحمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج‏10، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
4.    ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین، چ2، 1404ق.
5.    ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج‏19، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
6.    ابن عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، ج‏4، قاهره: بی‌نا، 1419ق.
7.    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج13و14، بیروت: نشر دار الصادر، چ3، 1414ق.
8.    بیضاوى، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلى، ‏بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1418ق.
9.    پوررستمی، حامد و عظیما، ادریس، «تحلیل معنای جهاد کبیر در قرآن کریم»، نشریه علمی مطالعاتی ـ تفسیری، سال یازدهم، ش42، تابستان1399.
10.    ثقفی تهرانى، محمد، تفسیر روان جاوید، ج‏4، تهران: انتشارات برهان‏، 1398.
11.    حسینی شاه‌عبدالعظیمى، حسین بن احمد، تفسیر اثناعشرى‏، ج‏9، تهران: انتشارات میقات، 1363.
12.    حسینى شیرازى، سیدمحمد، تقریب القرآن الی الاذهان، ج4، بیروت: دار العلوم، 1424ق.
13.    خامنه‌ای، سیدعلی، حدیث ولایت، ج19و38، بی‌جا: بی‌نا، 1395.
14.    خامنه‌ای، سیدعلی، حدیث ولایت، ج38، بی‌جا: بی‌نا، 1395.
15.    دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه دهخدا، ج43، تهران: دانشگاه تهران، 1339.
16.    راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: داودی صفوان عدنان، دمشق، بیروت: دارالقلم‏، الدار الشامیة، 1412ق.
17.    رشیدرضا، محمد، تفسیر المنار، جزء 3، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1990م،
18.    زحیلى، وهبة بن مصطفى،‏ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، ج‏19، بیروت دمشق: دارالفکر المعاصر، 1418ق.
19.    زحیلى، وهبة بن مصطفى، تفسیر الوسیط (زحیلى)، ج1، دمشق: دارالفکر، 1422ق.
20.    زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏، ج‏3، بیروت‏: دارالکتاب العربی، 1407ق.
21.    سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله‏، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، ج‏5، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1406ق.
22.    سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج3، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1394ق/1974م،.
23.    سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی، فى ظلال القرآن‏، ج‏5، بیروت ـ قاهره: دارالشرق، 1412ق.
24.    شبر، سیدعبدالله‏، تفسیر القرآن الکریم، ج9، بیروت: دارالبلاغة و النشر، 1412ق.
25.    شکوری، ابوالفضل، فقه سیاسی اسلام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، مرکز انتشارات، چ2، 1377.
26.    شوکانى، محمد بن على، فتح القدیر، ج‏4، دمشق، بیروت: ‏دار ابن کثیر، دارالکلم الطیب، 1414ق.
27.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج5، 11، 12، 14، 15و16، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1417ق.
28.    طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، ج‏3، 5و7، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چ3، 1372.
29.    طبرسى، فضل بن حسن،‏ تفسیر جوامع الجامع‏، ج‏3، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، 1377.
30.    طبرى، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏19، بیروت: ‏دارالمعرفه، 1412ق.
31.    طریحى، فخر الدین‏، مجمع البحرین‏، ج1، تهران: کتابفروشى مرتضوى‏، چ3، 1375.
32.    ‏طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، ‏ج‏7، بیروت‏: دار احیاء التراث العربى، 1360.
33.    طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن‏، ج‏9، تهران: انتشارات اسلام، 1378.
34.    عاملى، ابراهیم،‏ تفسیر عاملى‏، تحقیق: على‌اکبر غفارى، ج6، ‏تهران: انتشارات صدوق، 1360.
35.    فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج‏24، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1420ق.
36.    فیض کاشانى، ملامحسن،‏ الأصفی فی تفسیر القرآن، ج2، ‏قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
37.    فیض کاشانى، ملامحسن،‏ تفسیر الصافى، ج4، ‏تهران: انتشارات صدر، 1415ق.
38.    قرائتى، محسن،‏ ‏‏تفسیر نور، ج‏8، تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، 1383.
39.    کاشانى، محمد بن مرتضى‏، تفسیر المعین‏، ج2، قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى;، 1410ق.
40.    کاشانى، ملافتح‌الله‏، زبدة التفاسیر، ج‏4، قم: بنیاد معارف اسلامی، 1423ق.
41.    مدرسى، سیدمحمدتقى‏، من هدى القرآن، ج‏8، تهران: دار محبى الحسین، 1419ق.
42.    مراغى، احمد بن مصطفى،‏ تفسیر المراغى، ج19، بیروت: داراحیاء التراث العربى، بی‌تا.
43.    مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج17، تهران: صدرا، 1378.
44.    مظهرى، محمد ثناءالله، التفسیر المظهری، تحقیق: غلام نبى تونسى، ‏ج7، پاکستان: مکتبة رشدیة، 1412ق.
45.    مغربى، ‏ابن حیون، نعمان بن محمد، دعائم الإسلام، ج1، ‏قم: مؤسسة آل‌البیت:‏، 1385ق.
46.    مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف‏، ج‏5، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1424ق.
47.    مکارم شیرازی، ناصر، الأمثل فى تفسیر کتاب الله المنزل،‏ ج‏13، قم: مدرسه امام على بن ابى طالب7، 1421ق.
48.    مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج11و‏15، ‏تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1374.
49.    نجفى خمینى، محمدجواد، تفسیر آسان، ج‏14، تهران، انتشارات اسلامیه، 1398ق.
50.    نصیری، علی‌اصغر، «راهبرد جهاد کبیر در اندیشه آیةالله سیدعلی خامنه‌ای(دام‌ظله)»، نشریه پیام، ش121و122، 1395.

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1403