دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

واکاوی نقش حاکم جامعه اسلامی در نظام حقـوقی خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ت علمی دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران
2 دکتری فلسفه محض، دانشیار وعضو هیات امنا دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران
چکیده
این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی به واکاوی نقش حاکم جامعه اسلامی در نظام حقوقی خانواده می‎ پردازد؛ به این هدف که گوشه ای از مبانی اسلامی در مورد حکومت و خانواده را تبیین کند. در سیستم قانون گذاری اسلامی، حاکم واضع و جهت دهنده قوانین حکومتی و انسجام‎دهنده نهادها، سازمان‎ها است. از سوی دیگر، حاکم مستلزم نظارت بر نهادهای اجتماعی و سیاسی است. از جمله نهادهایی که حاکم در فقه و حقوق اسلامی اجازه ورود به آن را می‎ یابد، حریم خصوصی خانواده است. اجازه ورود به حریم خانواده تنها درصورت نادیده‎ گرفتن الگوهای حقوقی و اخلاقی توسط مقام حاکم امکان‎ پذیر است.حال این سؤال مطرح است که مبنای ورود حاکم به خانواده بر مبنای موازین فقهی ـ حقوقی چیست؟ در این پژوهش ابتدا مستندات  قاعده «الحاکم ولی الممتنع» که دلالت بر ورود قضایی حاکم به حریم خانواده می‎نماید، مورد واکای قرار گرفته و سپس ابعاد حمایتی حاکم در نظام حقوقی خانواده مورد بررسی و تحلیل قرار می ‎گیرد.   
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    ابن بابویه قمی، محمدبن علی، من لایحضره الفقیه، ج3، بیروت: دار صعب دارالتعارف، 1401ق.
4.    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج1، بیروت: دارالحیاء التراث العربی، 1376ق.
5.    اسماعیلی، محسن، «ولایت حاکم بر ممتنع»، فصلنامه حکومت اسلامی، ش6، 1381.
6.    اصفهانی، محمدعلی، حاشیه مجمع المسائل، قم: بوستان کتاب، 1389.
7.    افتخاری، اصغر، مصلحت و سیاست با رویکردی اسلامی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7، چ2، 1384.
8.    امام خمینی، سیدروح‌الله، تحریرالوسیله، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1369.
9.    امام خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه نور، ج21، تهران: سازمان انتشارات انقلاب اسلامی، چ2، 1376.
10.    امام خمینی، سیدروح‌الله، کتاب البیع، ج2، قم: مؤسسه مطبوعات، بی‌تا.
11.    امام خمینی، سیدروح‌الله، مکاسب محرمه، ج1، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ3، 1410ق.
12.    بهرامی احمدی، حمید، قواعد فقه، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7، 1388.
13.    پیروزمند، علیرضا، نظام معقول، قم: انتشارات کیهان، 1376.
14.    جعفرپیشه فرد، مصطفی، چالش‌های فکری نظریه ولایت فقیه، قم: بوستان کتاب، 1382.
15.    جمعی از نویسندگان، اجتهاد و زمان و مکان (مجموعه مقالات)، ج1، تهران: انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، مؤسسه چاپ و نشر عروج، 1374.
16.    حلی، حسین، بحوث الفقهیه، بیروت: دارالزهراء، الطبعه الثانیه، 1403ق.
17.    الخطراوی، محمدسعید، المدینة فی صدر الاسلام، بیروت: مکتبة التراث العربی، الطبعة الثالثة، 1984م.
18.    دشتی، محمد، ترجمه نهج البلاغه، قم: میراث ماندگار، چ16، 1381.
19.    راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، مترجم غلامرضا خسروی حسینی، ج1، دمشق: دارالقلم، 1412ق.
20.    راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غرایب القرآن، بیروت: دارالمعرفة، الطبعة الثالثة، 1418ق.
21.    رحیمیان، سعید، فقه و زمان، شیراز: نشر نوید، 1379.
22.    ریسونی، احمد، اهداف دین از دیدگاه شاطبی، ترجمه حسین اسلامی و محمدعلی ابهری، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1376.
23.    شاکری گلپایگانی، طوبی، سیاست جنایی اسلام، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1382. 
24.    شهید اول، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة، ج2و3، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1412ق.
25.    شهید ثانی، محمد زین الدین، الروضة البهیة، ج3و6، قم: مکتبة الداوری، 1365.
26.    شیخ انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، ج1، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، الطبعة الثالثة، 1420ق.
27.    شیخ انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، ج1، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، چ2، 1369.
28.    طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج9، قم: منشورات الحرمین، 1363. 
29.    طباطبایی، سیدمحمدحسین، فرازهایی از اسلام، تهران: جهان آرا، چ3، 1382.
30.    طباطبایی، محمدکاظم، العروه الوثقی، ج1و9، تهران: انتشارات العلمیه الاسلامیه، الطبعة الثالثة،  1363.
31.    علاسوند، فریبا، «حیطه حضور حاکمان در عرصه خصوصی خانواده»، کتاب زنان، ش14و15، 1380. 
32.    غروی نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، قم: مؤسسة النشرالاسلامی، الطبعة الرابعة، ج4، 1382.
33.    قوامی، صمصام الدین، «طرح و تأمین مطالبات زنان در حکومت نبوی»، کتاب زنان، ش34، 1385.
34.    کلینی، محمد بن یعقوب، اصول و فروع کافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، ج1و7، تهران: مکتبة الصدوق، 1412ق.
35.    لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط درترمینولوژی حقوق، ج3، تهران: گنج دانش، 1376.
36.    محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ترجمه صادق شیرازی، ج3، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة، الطبعة الثالثة، 1377.
37.    محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، ج3، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چ4، 1374.
38.    مطهری، مرتضی، حکومت اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1368.
39.    میرخانی، عزت السادات، رویکردی نوین در روابط خانواده، تهران: صفیر صبح، 1380.
40.    نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرایع الاسلام، ج19و26، تهران: دارالکتب الاسلامیة، الطبعة الثالثة، 1366.

  • تاریخ دریافت 13 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 11 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 11 اردیبهشت 1403