دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

ارزیابی تحلیلی مؤلفه های راهبردی استکبارستیزی در سیره فقیهان شیعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیأت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم
چکیده
مؤلفه‌های راهبردی مبارزه با استکبار، یک فرآیند چندبعدی ای است که انواع مختلفی از راهکارها و روش‌ها را شامل می‌شود و به عنوان یک مفهوم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، عهده دار بیان مبانی و شاخص‎های مواجهه با طاغوتیان می‎باشد.
پژوهش پیش رو با روش توصیفی ـ تحلیلی، شاخص‎های مبارزه با استکبار در سیره فقیهان شیعه، مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این بخش، به اهم آن اشاره می‎شود: عدم پذیرش مناصب حکومتی؛ چراکه با روش و سیاست‌های حکومتی موجود مخالفت داشته‎اند؛ حضور در مناصب سیاسی به‌ منظور تقویت اندیشه سیاسی اسلام؛ مبارزه از طریق صدور فتاوا؛ تبعید و جلای وطن که این امر خود زمینه ایجاد انقلاب فکری در جامعه دینی را فراهم می آورد؛ نظریه‌پردازی اندیشه سیاسی اسلام به منظور ارائه ایده‌ها، مفاهیم و مدل‌های جدید برای تبیین و تفسیر اندیشه سیاسی شیعه؛ پایه‌ریزی تمدن اسلامی با هدف تحقق اهداف عدالت، توسعه و پیشرفت فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه اسلامی و برخی از مؤلفه های دیگر که از اهمیت ویژه‎ای برخوردارند، در خلال مباحث به صورت کوتاه بدان اشاره شده است.   
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة، (بخش یازدهم، نقباء البشر فی القرن الرابع عشر)، ج2، قسم4، مشهد: ۱۴۰۴ق.
4.    ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، المنتخب من تفسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان، محقق: مهدی رجایی و محمود مرعشی، ج1، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیةالله العظمی مرعشی نجفی;، ۱۴۰۹ق.
5.    ابن‌ طاووس، سیدرضی‌الدین علی، کشف المحجة لثمرة المهجة، ترجمه علی نظری منفرد،  قم: جلوه کمال، 1387ق.
6.    ابن طقطقی، محمد بن علی، تاریخ فخری در آداب ملک‎داری و دولت‌های اسلامی، ترجمه محمدوحید گلپایگانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰.
7.    احمد بن عنبه، جمال‌الدین، الفصول الفخریة، به کوشش: سیدجلال الدین محدث أرموی، تهران: نشر علمی و فرهنگی، 1363.
8.    اسناد انقلاب اسلامی، ج1و7، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۴.
9.    اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌ بن ‌علی، تاریخ منتظم ناصری، ج3، تهران: دنیای کتاب، 1367.
10.    اعظام قدسی، حسن، (اعظام الوزاره)، خاطرات من یا روشن‎شدن تاریخ صدساله، ج1، تهران: نشر حیدری، ۱۳۴۲.
11.    افندی، عبدالله بن عیسی‌بیگ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، محقق: احمد حسینی اشکوری و محمود مرعشی، ج5، قم: کتابخانه آیةالله العظمی مرعشی نجفی;، ۱۴۰۱ق.
12.    افندی، میرزاعبدالله، تعلیقه امل الامل، تحقیق: سیداحمد حسینی اشکوری، قم: کتابخانه آیةالله مرعشی، 1410ق.
13.    امام خمینی، سیدروح‎الله، صحیفه نور، ج1، 7، 14و15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ5، 1389.
14.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، ۱۳۹۴.
15.    امین، محسن، اعیان‌الشیعة، تحقیق حسن الامین، ج7و9، بیروت: دارالتعاریف للمطبوعات، 1403ق.
16.    انصاری، مرتضی بن محمدامین، مکاسب، محقق: مجمع الفکر الاسلامی، کمیتة تحقیق تراث شیخ اعظم، ج2، قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری، الأمانة العامة، ۱۴۱۵ق.
17.    بحرانی، یوسف، لؤلوالبحرین، تحقیق: سیدمحمدصادق بحرالعلوم، نجف اشرف: نعمان، 1966م.
18.    بحری، یونس، أسرار 2 مایس 1941 أو الحرب العراقیة الإنکلیزیة، بغداد: مطبعة الحریة، 1968م.
19.    پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیة‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‎ای(مدظله‌العالی).
20.    ترکمان، محمد، رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات... و روزنامه شیخ شهید فضل‎الله نوری، ج1و2، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۶۲.
21.    تنکابنی، میراحمد، قصص العلماء، تهران: انتشارات علمی فرهنگی، ۱۳۸۶.
22.    تیموری، ابراهیم، عصر بی‌خبری یا ۵۰ سال استبداد در ایران: تاریخ امتیازات در ایران، ج1، تهران: نشر اقبال، ۱۳۵۷.
23.    جعفریان، رسول، علل برافتادن صفویان، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۲.
24.    ح‍اجیانی دشتی، ع‍ب‍اس، ع‍ن‍ص‍ر ف‍ض‍ی‍لت و ت‍قوی، ح‍ض‍رت آیة‌الله ال‍ع‍ظمی قمی1، قم: م‍ح‍لاتی، ۱۳۷۲.
25.    حائری، عبدالهادی، تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، تهران: امیر کبیر، ۱۳۶۴.
26.    حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج16، قم: آل البیت:، ۱۴۱۴ق.
27.    حسینی یزدی، محمد؛ علوی، رسول و زمانی‎نژاد، علی‎اکبر، دانشمندان خوانسار، قم: کنگره بزرگداشت محققین خوانساری، ۱۳۷۸.
28.    دهنوی، محمود، مجموعه‎هایی از مکتوبات، سخنرانی‌ها و پیام‌های آیت‌الله کاشانی، ج2، تهران: انتشارات چاپخش، ۱۳۶۱.
29.    دولت آبادی، یحیی، حیات یحیی، ج2و3، تهران: فردوسی، ۱۳۶۲. 
30.    رازی، محمد، آثار الحجة یا تاریخ و دایرة‌المعارف حوزه علمیه قم: ج1، قم: دارالکتاب، چ3، 1365.
31.    رجبی، محمدحسن، زندگینامه سیاسی امام خمینی از آغاز تا تبعید، تهران: نشر مطهر، چ2، 1378.
32.    رستم الحکماء، محمدهاشم، تذکرة الملوک، گردآورنده: جلیل نوذری، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1399.
33.    رهیمی، عبدالحکیم، تاریخ جنبش اسلامی در عراق، مترجم: جعفر دلشاد، اصفهان: چهارباغ، 1380.
34.    سیدمرتضی (علم الهدی)، علی بن الحسین، رسائل الشریف المرتضی، مصحح: مهدی رجایی، احمد حسینی اشکوری، قم: دارالقرآن الکریم، 1405ق.
35.    شروین، محمود، دولت مستعجل، تهران: انتشارات علمی، ۱۳۷۴.
36.    شریف کاشانی، محمدمهدی، واقعات اتفاقیه در روزگار، به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران: تاریخ ایران، ۱۳۶۲.
37.    شهربانی کشور، گزارش‌های محرمانه شهربانی از تاریخ 1326-۱۳۲۴، به کوشش مجید تفرشی و محمود طاهر احمدی، ج1، تهران: سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۱.
38.    شهرستانی، عبدالکریم، الملل و النحل، تصحیح محمد بن فتحالله بدران، قم: انتشارات رضی،  1364.
39.    شوشتری، قاضی نورالله، مجالس المؤمنین، ج2، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، ۱۳۶۵.
40.    شیخ بهایی، بهاءالدین محمد بن حسین، المخلات، بیروت: دارالقاموس، 1317ق.
41.    شیخ بهایی، بهاءالدین محمد بن حسین، کشکول، گردآورنده: محبوبه شادان‎پور و کبری‎سادات دریاباری، ج2، قم: صبح پیروزی، 1388.
42.    صادقی تهرانی، محمد، نگاهی به تاریخ انقلاب اسلامی ۱۹۲۰ عراق و نقش علمای مجاهد اسلام، قم: دارالفکر، ۱۳۵۸.
43.    طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن بن علی، الرسائل العشر، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1۳۶۳.
44.    عاقلی، باقر، روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ج1، تهران: نامک، 1388.
45.    عاملی، احمد عبدالله ابوزید، محمدباقر الصدر: السیرة و المسیرة فی حقائق و وثائق، ج1، بیروت: ۱۴۲۷–۱۴۲۸ق.
46.    علامیان، سعید، برای تاریخ می‌گویم (خاطرات محسن رفیق دوست)، تهران: سوره مهر حوزه هنری، 1396.
47.    فیاض حسینی، هاشم، الامام المجاهد السیدمحسن الحکیم، ج1، لندن: بی‌نا، ۱۹۹۹م.
48.    قلی‎زاده، مصطفی، شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر، ۱۳۷۲.
49.    قمی، عباس، فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الایام، قم: نور مطاف، ۱۳۸۹.
50.    کاتوزیان، محمدعلی، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: انتشارات مرکز،  ۱۳۷۳.
51.    کاتوزیان، محمدعلی، مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۲.
52.    کربلایی (اصفهانی)، حسن، تاریخ دخانیه یا تاریخ وقایع تحریم تنباکو، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1382.
53.    کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۳.
54.    کفایی، عبدالحسین مجید، مرگی در نور (زندگانی آخوند خراسانی)، تهران: زوار، 1359.
55.    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق: معاونت اطلاع‌رسانی مرکز تحقیقات دارالحدیث،  محمدحسین درایتی، ج1، قم: مؤسسه دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر محل، 1387.
56.    گروهی از هواداران نهضت اسلامی ایران و اروپا، روحانیت و اسرار فاش‌نشده از نهضت ملی صنعت نفت، قم: دارالفکر، 1358.
57.    مجلسى، محمدباقر بن محمد تقى، بحار الأنوار (ط ـ بیروت)، ج40، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چ2، 1403ق.
58.    محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، محقق: عبدالحسین محمدعلی بقال، ج2، قم: اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
59.    مدرسی، علی، بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ج1، تهران: بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ۱۳۶۶.
60.    مدنی، جلال‌الدین، ایران اسلامی در برابر صهیونیسم، تهران: انتشارات سروش، 1362.
61.    مرکز اسناد انقلاب اسلامی: www.irdc.ir.
62.    مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، خاطرات شمس قنات‌آبادی: سیری در نهضت ملی‎شدن صنعت، بی‎جا: وزارت اطلاعات، 1396.
63.    مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تصحیح: مؤسسه آل البیت: قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول، 1413ق.
64.    مکی، حسین (مدرس)، قهرمان آزادی، ج2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۵۹.
65.    ملک‎زاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران: علمی، ۱۳۷۳.
66.    ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی، تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: امیر کبیر، ۱۳۸۴.
67.    نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محقق: ابراهیم سلطانی‎نسب، ج21، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲.
68.    نراقی، احمد بن محمدمهدی، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: مرکز انتشارات، ۱۳۷۵.
69.    واحد، سینا، قیام گوهرشاد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ4، 1366.

  • تاریخ دریافت 19 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 19 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1402