دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

مبانی قرآنی لزوم مقابله با براندازان در حکومت اسـلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
جواز اعتراض به حکومت اسلامی، یکی  از اصول پذیرفته‎شده در اسلام و قانون اساسی است.اما اگر اعتراض به براندازی تبدیل شود، حکومت اسلامی باید با آن مقابله و حکم الهی را در باره براندازان اجرا کند. مسأله این پژوهش، بررسی مبانی قرآنی لزوم مقابله با براندازان و فرضیه پژوهش این است که از دیدگاه قرآن کریم با همه براندازانی که در پی براندازی حکومت اسلامی هستند، باید مقابله شود. در این پژوهش به این نتیجه رسیده‎ایم که هر نوع مقابله عملی و عامدانه به قصد ضربه‎زدن به «کیان حکومت اسلامی» و سلب امنیت عمومی، براندازی محسوب می‌شود و در مرحله اول، حاکم اسلامی و در مرحله بعدی، همه مردم وظیفه دارند با براندازان مقابله کنند. مقابله یادشده در مرحله اول باید با نهایت مسالمت باشد، ولی صلح ناعادلانه ـ مبتنى بر مماشات با براندازان ـ مورد تأیید و رضایت الهى نیست. روایاتی که شأن یا سبب نزول آیات را مبارزه امام علی7 با ناکثین، قاسطین، مارقین و دشمنان امام زمان(عجل‎الله تعالی فرجه الشریف) می‎دانند، همگی از باب جری و تطبیق است و با الغای خصوصیت بر براندازان حکومت اسلامی نیز دلالت دارد. نوع مجازات براندازان را قانون مشخص می‌کند.   
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    ابن ‏ابى‎الحدید، عبدالحمید، شرح نهج ‏البلاغه، ج2و4، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی;، بی‌تا.
4.    ابن صباغ مالکی، علی بن محمد، الفصول المهمة فی معرفة الائمة، ج1، قم: دارالحدیث، 1379.
5.    ابن عربی، محمد بن عبدالله، احکام‏ القرآن، ج4، بیروت: داراحیاء التراث العربى، بى‏تا.
6.    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج14، بیروت: دار صادر، 1414ق.
7.    ابن مودود موصلی، عبدالله بن محمود بن مودود، الاختیار لتعلیل المختار، ج4، بیروت: دارالکتب العلمیة، بی‌تا.
8.    انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، ج1، تهران: انتشارات سخن، 1381.
9.    ایزدی‎فرد و حسین‎نژاد، «تأملی در اشتراط قید سلاح و محاربه اینترنتی»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال پنجاهم، ش2، پاییز و زمستان 1396.
10.    بدوی، احمدزکی و دیگران، القاموس القانونی، فرنسی عربی، بیروت: مکتبة لبنان، بی‎تا.
11.    برقی، احمد بن خالد، المحاسن، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1326.
12.    بلاذری، احمد بن یحیى، انساب الاشراف، ج2، بیروت: دارالفکر، 1417ق.
13.    توکلی، احمدرضا، «بررسی ماهیت محاربه و افساد فی الارض و نقد قواعد کیفری مربوطه»، پژوهش‎های فقه و حقوق اسلامی، ش28، تابستان1391.
14.    الجزیرى، عبدالرحمن، الفقه على ‏المذاهب الاربعة، ج5، بیروت: داراحیاء التراث العربى، 1406ق.
15.    جمیلی، خالد رشید، احکام البغاة و المحاربین فی الشریعة و القانون، بغداد: دارالحریة، 1979م.
16.    حاکم حسکانى، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل، ج1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1411 ق.
17.    حائری، محمدحسن؛ قبولی درافشان، محمدتقی و موسوی مشهدی، قدسیه، «نگرشی نو در رابطه جرم سیاسی با مفاهیم محاربه، افساد فی الارض و بغی»، آموزه‎های حقوق کیفری، ش3، بهار و تابستان 1391.
18.    حر عاملى، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، ج27، قم: آل البیت:، 1412ق.
19.    حمیرى، ابوعباس عبدالله، قرب الاسناد، قم: مؤسسة آل البیت: لاحیاءالتراث، 1413ق.
20.    دهخدا، علی‎اکبر، لغت‎نامه دهخدا، زیر نظر جعفر شهیدی و محمد معین، ج2و12، تهران: انتشارات روزنه، 1373.
21.    رازى، ابوالفتوح، روض الجنان و روح الجنان، ج18، مشهد مقدس: آستان قدس رضوى، 1375.
22.    راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار الشامیة، 1412ق.
23.    راوندی، سعید بن هبة الله، فقه القرآن، ج1، قم: انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی، 1405ق.
24.    روحانی، سیدمحمدصادق، فقه الصادق7، ج13، قم: دارالکتب، چ3، 1413ق.
25.    زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس، ج10، بیروت: دار مکتبة الحیاة، 1306ق.
26.    زحیلی، وهبة، الفقه الاسلامی و ادلته، ج7، دمشق: دارالفکر، 1418ق.
27.    سبحانی، جعفر، الطاف‌الرحمن فی فقه‌القرآن، قم: مؤسسة ‌الامام صادق7، 1398.
28.    سهرابی، منصوره و مجیدی، حسن، «بررسی تفسیری رابطه «افساد فی الارض» با «محاربه» با تأکید بر آیه 33 مائده»، مطالعات تفسیری، ش16، 1392.
29.    شکورى، ابوالفضل، فقه سیاسى اسلام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، 1372.
30.    شهید ثانی، زین‏الدین العاملی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج2، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، بی‏تا.
31.    شوکانی، محمد بن علی، نیل الأوطار، ج7، مصر: انتشارات دار الحدیث، 1413ق.
32.    شیخ صدوق، محمد بن على، عیون اخبار الرضا7، ج2، تهران: نشر جهان، 1378ق.
33.    شیخ مفید، محمد بن محمد، الإرشاد، ج1، قم: انتشارات کنگره جهانى شیخ مفید قم، 1413ق.
34.    ضیائی‎فر، سعید، «بررسی فقهی شاخص‎های بغی و براندازی»، مجله علوم سیاسی، ش95، مهر1400.
35.    طباطبایى، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج18، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390ق.
36.    طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان، ج2، 3، 5و9، بیروت: دارالمعرفة، 1406ق.
37.    طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج2، 25و26، بیروت: دار المعرفة، 1412ق.
38.    طریحى، فخرالدین، مجمع البحرین، ج1، تهران: مرتضوى، 1375.
39.    طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى ‏تفسیرالقرآن، ج3، بیروت: دار احیاء التراث‏العربى، بى‏تا.
40.    طوسى، محمد بن حسن، الخلاف، ج5، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1416ق. 
41.    طوسى، محمد بن حسن، امالی، قم: دارالثقافة، 1414ق.
42.    طوسى، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج4، بیروت: دارالتعارف، 1412ق.
43.    عروسى حویزى، عبد علی بن ‏جمعة، تفسیر نورالثقلین، ج1و5، قم: اسماعیلیان، 1373.
44.    علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام،‌ قم: نشر الاسلامی، 1413ق.
45.    عیاشى، محمد بن ‏مسعود، تفسیر العیاشى، ج1، تهران: المکتبة العلمیة الاسلامیة، بى‏تا.
46.    فاروقی، سلیمان، المعجم القانونی، بیروت: مکتبةلبنان، 1410ق.
47.    فاضل هندی، محمد بن حسن، کشف اللثام، قم: مؤسسة النشرالإسلامی، 1420ق.
48.    فرات کوفى، ابوالقاسم، تفسیر فرات الکوفى، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1374.
49.    فرح‌زادی، علی‎اکبر و فتح‎اللهی، سیدکامران، «مقایسه محاربه با مفاهیم مشابه»، فقه مقارن، ش2، 1392.
50.    فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، ج6، منتشر شده در : https://wiki.apll.ir/word/index.php
51.    فیض کاشانى، ملّامحمدمحسن، تفسیر الصافى، به کوشش حسین اعلمى، ج2، بیروت: مؤسسه اعلمى، چ2، 1402ق.
52.    قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده ۱۳۷۵.
53.    قرطبى، ابوعبدالله، الجامع لاحکام القرآن، ج16، بیروت: دارالکتب العلمیة، چ5، 1417ق.
54.    کاظمى، جواد، مسالک الافهام الى آیات الاحکام، ج2، تهران: مرتضوى، 1365.
55.    کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج5و8، تهران: انتشارات اسلامیه، 1362.
56.    مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج29و36، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق.
57.    مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، قم: مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، 1393.
58.    مصباح یزدى، محمدتقى، معارف قرآن، قم: در راه حق، 1373.
59.    مقداد سیورى، جمال الدین، کنزالعرفان‏ فى فقه القرآن، ج1، تهران: انتشارات مرتضوى، 1373.
60.    مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة والبرهان، ج7، قم: انتشارات اسلامی، 1416ق.
61.    مکارم شیرازى، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، ج4، 7و22، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1374. 
62.    منتظرى، حسینعلى، دراسات فى ولایة الفقیه، ج3، قم: المرکز العالمى للدراسات الاسلامیة، 1409ق.
63.    موسوی مشهدی، سیده قدسیه؛ قبولی درافشان، سیدمحمدتقی و حائری، محمدحسن، «بازخوانی ماهیت و مصادیق محاربه در جرایم علیه نظم عمومی»، فقه و اصول (دانشگاه فردوسی مشهد)، ش96، 1393.
64.    مؤمنى، على‎اکبر، فرهنگ قرآن از نگاه قرآن پژوهان، قم: بوستان کتاب، چ2، 1386.
65.    میبدی، رشیدالدین، احمد بن ابی سعد، کشف الاسرار و عدة الأبرار، ج9، تهران: امیر کبیر، چ5، 1371.
66.    نجفى، محمدحسن، جواهرالکلام، ج21، بیروت: داراحیاء التراث العربى، بى‏تا.
67.    نورى، حسین، مستدرک الوسائل، ج11، بیروت: مؤسسه آل‏البیت لاحیاءالتراث، 1408ق.
68.    وطن‎دوست، رضا، «سیاست داخلی اسلام در مبارزه با اهل بغی»، نشریه اندیشه حوزه، ش76، 1388.
69.    یاقوتی، محمدمهدی و فتحی، یونس، «اعتراض مدنی حدود و قلمرو آن از منظر قوانین»،  فصلنامه مطالعات فرهنگی پلیس، ش8، 1400.  

  • تاریخ دریافت 29 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 19 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1402