دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

جایگاه مردم‌سالاری دینی در صورت‌بندی اصول جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی از منظر آیة‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق(ع)، پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)
2 گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران
چکیده
یکی از مهم‌ترین نظریات مطرح‌شده در بستر نظام اجتماعی ایران، نظریۀ «مردم‌سالاری دینی» است که در گام نخست، از جانب امام خمینی1 با عنوان «جمهوری اسلامی» مطرح شد و نظام سیاسی ایران پس از انقلاب اسلامی با محوریت این نظریه شکل گرفت. پژوهش‌ها و فعالیت‌های گوناگونی با محوریت تبیین مبانی مردم‌سالاری دینی انجام گرفته‌ و آن را صورت‌بندی نموده‌ است. هدف این پژوهش که با روش تحلیلی ـ توصیفی انجام گرفته است، بررسی تحلیلی مردم‌سالاری دینی، در قرائتی است که آیة‌الله خامنه‌ای از دین ارائه داده‌اند. این قرائت در چارچوب نظام فکری ایشان و در دو لایۀ جهان‌بینی و ایدئولوژی تبیین شده ‌است. بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش آن است که جایگاه مردم‌سالاری دینی در صورت‌بندی اصول جهان‌بینی و ایدئولوژی اسلامی از منظر آیة‌الله خامنه‌ای چیست؟ نگارندگان این مقاله معتقدند که در نظام فکری آیة‌الله خامنه‌ای، مردم‌سالاری دینی به‌منظور تحقق هدف حاکمیت اسلام تبیین شده‌ و در نظام فکری ایشان با محوریت «ولایت» سامان‌ یافته‌ است؛ ولایتی چندجانبه که پیوستگی مردم با یک‌دیگر، پیوستگی امت با امام و در نهایت، پیوستگی امت با حضرت حق را به ارمغان خواهد آورد.   
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    اسماعیل‌زاده بلندی، علی، «مبانی مردم‌سالاری دینی در منظومه فکری مقام معظم رهبری مدظله»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، پردیس‌های منطقه‌ای ـ پردیس بین‌المللی ارس، گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران (ایرانداک)، 1392.
3.    اصلانی، اقبال، «بررسی تطبیقی مردم‌سالاری دینی با دموکراسی لیبرال»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران (ایرانداک)، 1390.
4.    امام خمینی، سیدروح الله، صحیفه امام، ج5، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى;، 1389.
5.    امینی، پرویز، «نظریۀ مردم‌سالاری دینی آیة‌الله خامنه‌ای [رسالۀ دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی]»، گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران (ایرانداک)، 1395.
6.    باباخانی مجتبی، جعفری هرستانی، علی، جوهری، محسن، قائمی‌راد، محمد و موسوی، سیدمصطفی(در دست چاپ)، تحلیل منظومه‌ای؛ روش پژوهش در اندیشۀ رهبران انقلاب اسلامی، تهران: دانشگاه امام صادق7.
7.    حسینی بهشتی، سیدمحمدحسین، ب‍ای‍ده‍ا و ن‍ب‍ایده‍ا، تهران: ت‍ه‍یه‌ و ت‍ن‍ظی‍م‌ بنیاد ن‍ش‍ر آثار و ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ای‌ آیةالله‌ ش‍ه‍ی‍د دک‍ت‍ر ب‍ه‍ش‍ت‍ی‌، 1380.
8.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیان قرآن: تفسیر سوره برائت، تهران: انقلاب اسلامی، 1398.
9.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا7، 6/1/1379(ب).
10.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در جلسه نهم تفسیر سوره بقره، 1/8/1370.
11.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در جمع ۱۱۰ هزار بسیجی در روز عید غدیر، 4/9/1389.
12.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، 18/12/1390.
13.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار دانشجویان و دانش‌آموزان بسیجی طرح ولایت، 13/6/1378.
14.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های استان همدان، 17/4/1383.
15.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار عمومی مردم چالوس و نوشهر، 15/7/1388.
16.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 27/1/1377.
17.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 12/9/1379.
18.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 19/9/1375.
19.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 20/4/1369.
20.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 23/5/1370.
21.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 6/2/1376.
22.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار مسؤولان نظام به مناسبت مبعث حضرت رسول اعظم9، 9/5/1387.
23.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار مسؤولان نظام، 16/4/1393.
24.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در مراسم بیست‌ و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی;، 14/3/1394.
25.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در مراسم بیعت اعضای شورای نگهبان، 21/3/1368.
26.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در مراسم یازدهمین سالگرد رحلت امام خمینی;، 14/3/1379.
27.    خامنه‌ای، سیدعلی، پیام به کنگره جهانی هزاره‌ شیخ مفید، 28/1/1372. 
28.    خامنه‌ای، سیدعلی، روح توحید نفی عبودیت غیر خدا، قم: مؤسسه فرهنگی هنری ایمان جهادی (صهبا)، 1394.
29.    خامنه‌ای، سیدعلی، سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ودومین سالگرد رحلت امام خمینی;، 14/3/1400.
30.    خامنه‌ای، سیدعلی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، قم: مؤسسه فرهنگی هنری ایمان جهادی (صهبا)، 1394(الف).
31.    سعیدی، مهدی، مردم‌سالاری دینی از منظر آیة‌الله خامنه‌ای، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1392.
32.    شهید صدر، سیدمحمدباقر، اسلام، راهبر زندگى؛ مکتب اسلام؛ رسالت ما، قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر، دار الصدر، 1400ق.
33.    مصباح‌یزدی، محمدتقی، نظریۀ حقوقی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1391.
34.    مطهری مرتضی، مجموعه آثار، ج2، تهران: انتشارات صدرا، 1384.
35.    میرباقری، سیدمهدی، «بحثی در باب ضرورت نظام فکری»، پگاه حوزه، ش133، 1383. 

  • تاریخ دریافت 21 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 30 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 30 بهمن 1402