دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

واکاوی جایگاه حزب و آزادی تحزّب در نظام اسلامی با تأکید بر اندیشه شهید بهشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 معاون آموزشی و عضو گروه حقوق عمومی و بین‌الملل
2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و حقوق عمومی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
چکیده
آزادی تشکیل احزاب سیاسی از آزادی های مقرر در جوامعی است که نظام حقوقی آن، امکان انجام فعالیت های حزبی برای افراد جامعه در قوانین بالادستی آن را دارای اعتبار و رسمیت بداند. پس از تشکیل مجلس خبرگان قانون اساسی، این آزادی در اصل 26 توسط منتخبان ملت تصویب شد. یکی از افرادی که تأثیر فراوانی در روند تصویب این اصل داشته است، شهید بهشتی است. مقاله پیش رو با اتخاذ روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره گیری از آثار ایشان، به دنبال پاسخ به این پرسش است که نقش حزب و آزادی تشکیل احزاب در نگاه شهید بهشتی در حکومت اسلامی به چه نحوی است؟ نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‎دهد که شهید بهشتی حزب را تجمعی از انسان های معتقد به اسلام و انقلاب می داند که برای انجام کارهای جامعه و کمک به رهبری گرد هم آمده و ضرورت تشکیل حزب، ناشی از نیاز نظام اسلامی به کادر اجرایی است. از نگاه ایشان احزاب به سه دسته اسلامی، غیر اسلامی و ضد اسلامی تقسیم شده و احزاب باید از مشخصاتی؛ مانند پیروی از ولی فقیه، مردمی بودن، نگاهبانی ارزش ها و اعلام صریح مواضع برخوردار باشند.   
کلیدواژه‌ها

1.    ابطحی، سیدمصطفی و حیدری، نصرت‌الله، «تحزّب در نظام سیاسی ولایت فقیه»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال نهم، ش24، 1392.
2.    اخوان کاظمی، بهرام، «حزب و تحزّب در اندیشه اسلامی»، فصلنامه مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال چهل و یکم، ش82، 1388.
3.    اردشیری لاجیمی، حسن، گزیده‌ای از دیدگاه‌های شهید بهشتی، قم: نشر بوستان کتاب، چ2، 1390.
4.    انتشارات واحد فرهنگی بنیاد شهید، او به تنهایی یک امت بود، ج3، تهران: انتشارات واحد فرهنگی بنیاد شهید، 1361.
5.    جوان آراسته، حسین و ملک‌افضلی، محسن، حقوق اساسی3، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1399.
6.    حسینی بهشتی، سیدمحمد، حزب جمهوری اسلامی (گفتارها، گفت‌وگوها، نوشتارها)، تهران: نشر روزنه، چ2، 1390(ج).
7.    حسینی بهشتی، سیدمحمد، حزب جمهوری اسلامی (مواضع تفصیلی)، تهران: نشر روزنه، چ2، 1388.
8.    حسینی بهشتی، سیدمحمد، شناخت اسلام، تهران: نشر بقعه، چ2، تهران، 1390(ب).
9.    حسینی بهشتی، سیدمحمد، مبانی نظری قانون اساسی، تهران: نشر بقعه، چ4، 1390(الف).
10.    حسینی بهشتی، سیدمحمد، نظام اقتصادی در اسلام (مباحث نظری)، تهران: نشر روزنه، چ2،  1397.
11.    حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، ج20، بیروت: انتشارات داراحیاء التراث العربی، 1403ق.
12.    شاه‌علی، احمدرضا، «آزادی سیاسی و جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر قانون اساسی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال دهم، ش35، 1392.
13.    شعاع‌حسینی، فرامرز، بهشتی از زبان بهشتی، ج2و3، تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۹۲.
14.    صالحی، جواد، «ضرورت قانون برای جامعه»، ماهنامه کانون، سال پنجاه و سوم، ش117، 1390.
15.    صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،  ج1، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شواری اسلامی، 1364.
16.    فیرحی، داوود، «مبانی آزادی و «حزب» در مذهب شیعه»، فصلنامه علوم سیاسی، سال اول، ش3، چ2، 1390.
17.    قاضی‌شریعت‌پناهی، سیدابوالفضل، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: نشر میزان، چ60، 1399.
18.    کامل‌نواب، مرتضی، جایگاه و کارکرد احزاب در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران با توجه به نظریه ولایت فقیه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: دکتر محسن اسماعیلی، دانشگاه امام صادق7، 1392.
19.    کردی، رضا، زندگی و مبارزات شهید آیةالله بهشتی، تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1385.
20.    کعبی، عباس و فتاحی زفرقندی، علی، «نقش و جایگاه احزاب سیاسی در حکومت اسلامی»، دوفصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال چهارم، ش9، 1394.
21.    کعبی، عباس، فرآیند تربیت نیرو در نظام اسلامی (دولت اقدام)، تهران: انتشارات مرکز پژوهش و اسناد ریاست جمهوری، 1387.
22.    مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج40، تهران: انتشارات مؤسسة الوفاء، 1403ق.
23.    هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی، تهران: انتشارات میزان، 1390.
24.    هیوود، اندرو، کلیدواژه‌ها در سیاست و حقوق عمومی، ترجمه اردشیر امیرارجمند و سیدباسم موالی‎زاده، تهران: انتشارات امیرکبیر، چ2، 1389.

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 04 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 04 دی 1402