دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

تحلیل کارکردهای اجتماعی شورای نگهبان در سپهر اندیشه امام و رهبری بر پایه روش تحلیل مضـمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش ‎آموخته حوزه علمیه و دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم
2 دانشگاه باقرالعلوم
چکیده
کارآیی اجتماعی هر نهاد در ساختار سیاسی، با توجه به فاصله آن از گرانیگاه آن نظام، با مانایی و توانایی حکومت سیاسی در ترابط اکید است. لهذا ضروری است درگام نخست، کارکردها که ترسیم‌گر مسیر دست یابی به کارآیی هستند، مورد اهتمام، اصطیاد و اعمال قرار گیرند. امام و رهبر معظم انقلاب از بدو تأسیس نظام دینی با توجه به اهمیت جایگاهی شورای نگهبان، تأکیدی ویژه بر بذل وسع شورا در ساحت کنش اجتماعی علاوه بر رسالت‌های مقرره‌ قانونی داشتند. با توجه به تکثر و تنوع فرمایشات، نیازی جدی به صورت‌بندی تحلیلی از کارکردهای اجتماعی شورای نگهبان برای هموارسازی چشم‌انداز رفتار اجتماعی در راستای معاضدت و نظارت عمومی، امری ضروری قلمداد می‌شد. به این جهت بررسی و تحلیل فرمایشات امامین انقلاب از بدو تأسیس شورا تا تیرماه 1402 به روش تحلیل مضمون مورد مداقه قرار گرفت و منتج به استحصال 4 عنصر به عنوان رسالت‌های اجتماعی شورای نگهبان گردید که عبارتند از: نهادینگی جایگاه شورای نگهبان، حراست از جمهوریت و اسلامیت نظام، تثبیت اقتدار اجتماعی شورای نگهبان و تحکیم اعتماد سیاسی ـ اجتماعی به شورای نگهبان. بالتبع تحقق این وظایف به مثابه دالّ مرکزی تکالیف اجتماعی شورای نگهبان، وظیفه خود شوراست که بایستی سازوکارهای آن تعبیه شده و مأموریت‌های اجتماعی هم‎طراز مأموریت‌های فقهی ـ حقوقی صورت پذیرد.   
کلیدواژه‌ها

1.    قرآن کریم.
2.    آتویت، ویلیام، باتامور، تام، فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی، 1392.
3.    استونز، راب، متفکران بزرگ جامعه‌شناسی، ترجمه مهرداد میردامادی، تهران: مرکز، چ3، 1383.
4.    اسکات، دبلیو.ریچارد، نهادها و سازمان‌ها، ترجمه مینا دده‌بیگی، تهران: سمت، 1387.
5.    آگ برن، ویلیام و نیم کوف، مایر فرانسیس، زمینه جامعه‌شناسی، ترجمه ا.ح.آریان‌پور، تهران: گستره، چ13، 1380.
6.    ایروانی، محمدجواد، درآمدی بر نظریه نهادی، تهران: سیاست، 1380.
7.    بیرو، آلن، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: کیهان، چ4، 1384.
8.    تیلی، چارلز، اعتماد و حکمرانی، ترجمه سیدرضا سیمبر و ارسلان قربانی شیخ‌نشین، تهران: دانشگاه امام صادق7، 1390.
9.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات: www.lewder.ir
10.    خانباشی، محمد و دیگران، «پاسخ‌گویی؛ بستری برای تقویت اعتماد عمومی»، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره چهارم، ش2، 1390.
11.    خنیفر، حسین و مسلمی، ناهید، اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی، تهران: نگاه دانش،  1396.
12.    خورشیدی، عباس و ذوالفقاری، حسین، «بررسی رابطه قانون مناسب و اقتدار اجتماعی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی امنیت‌پژوهی، سال یازدهم، ش39، پاییز 1391.
13.    دارندورف، رالف، «در باره منشاء نابرابری اجتماعی»، ترجمه ح.قاضیان، نامه فرهنگ، سال دوم، ش7، بهار 1371.
14.    داﻧﺎﻳﻲﻓﺮد، حسن و دیگران، «اﺟﺮای ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ ﻋﻤـﻮﻣﻲ: ﺑﺮرﺳـﻲ ﻧﻘـﺶ ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﺪوﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ»، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ پژوﻫﺶﻫﺎی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ در اﻳـﺮان ـ ﻣـﺪرس ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ، دوره چهاردهم، ش4، 1389.
15.    رجبی، محمود، «تبیین جامعه‌شناختی برخی از سنت‌های اجتماعی قرآن»، نشریه قرآن شناخت، سال چهارم، ش1، تابستان 1390.
16.    رحمان‌سرشت، حسین، «مروری بر نظریه نهادینگی ساختار سازمانی سلزنیک»، مدیریت دولتی، ش40، تابستان 1377.
17.    روشه، گی، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران: نشر نی، 1376.
18.    زاهدی، شمس‌السادات و خانباشی، محمد، «از اعتماد عمومی تا اعتماد سیاسی»، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ پژوﻫﺶﻫﺎی ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ در اﻳـﺮان ـ ﻣـﺪرس ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﻲ، دوره پانزدهم، ش4، زمستان 1390.
19.    ساروخانی، باقر، درآمدی بر دایره المعارف علوم اجتماعی، تهران: کیهان، 1370.
20.    شیخ‌زاده، محمد و دیگران، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی، سال پنجم، ش2، پاییز و زمستان 1390.
21.    صدیق سروستانی، رحمت‌الله، «کاربرد تحلیل محتوا در علوم اجتماعی»، نشریه نامه علوم اجتماعی، دوره هشتم، ش8، 1375.
22.    کاویانی، محمد و نظری، مصطفی، «کاربست روش تحلیل مضمون در بررسی و مقایسه جایگاه فکر در روان‌شناسی قرآن‌بنیان»، فصلنامه علمی روش‌شناسی علوم انسانی، سال بیست و هشتم، ش110، بهار 1401.
23.    کوئن، بروس، مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه غلام‌عباس توسلی و رضا فاضل، تهران: سمت، چ23، 1390.
24.    گلشن فومنی، رسول، جامعه‌شناسی سازمان‌ها و توان سازمانی، تهران: دوران، 1379.
25.    مجدی، علی‌اکبر، «پاسخ‌گویی و نقش آن در تقویت اعتماد اجتماعی»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، ش49، 1383.
26.    مصباح‌یزدی، محمدتقی، جامعه ‌و تاریخ در قرآن، قم: مؤسسه امام خمینی;، 1391.
27.    هدایت‌نیا، فرج‌الله و کاویانی، محمدهادی، بررسی فقهی و حقوقی شورای نگهبان، تهران: دانش و اندیشه معاصر، 1381. 

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 16 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 16 دی 1402