دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی juهیات تحریریه صادق آملی لاریجانی محسن اراکی سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز سیدابراهیم رئیسی محسن قمی عباس کدخدایی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />

نقش قاعده تعاون بر نیکی در حاکمیت و حکومت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه میبد

2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه آیةالله حائری میبد

3 معاون پژوهش موسسه انوار طاها

چکیده

انسان‏ها برای ادامه حیات و جلوگیری از هرج و مرج در جامعه ناچار به تعاون با یک-دیگر هستند. خداوند متعال در آیه «تَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى‏» (مائده(5): 2)؛ در راه نیکى و پرهیزگارى با هم تعاون کنید، قضیه تعاون در جامعه را از جنبه مثبت و انجام اعمال مفید با واژه‏ «برّ» و از جنبه منفی و پرهیز از اعمال خلاف، با واژه «تقوا» بیان کرده است. حکومت اسلامی به عنوان مصداق بارز «بِرّ» و قانون‏مداری، دموکراسی، مشارکت مردمی و... از مصادیق تقوا محسوب می‏شود که تعاون بر آن‌ها واجب و لازم است. بنابراین، آیه فوق با عنوان قاعده «تعاون بر نیکی و تقوا» قابل طرح است که در تمام لایه‏های جامعه اسلامی کاربرد وسیعی دارد. به همین منظور، فقهای عظام در ابواب عاریه، هبه، امر به معروف، ولایت عدول مؤمنین، لقطه و... از این قاعده بهره جسته‏اند.
مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بیان قاعده تعاون و جایگاه آن در حاکمیت و حکومت اسلامی پرداخته و دریافته است که این قاعده شامل مسائل مختلف جامعه و نظام‏های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی؛ از تشکیل حکومت تا حفظ، بقا و اداره آن و هم‎چنین حفظ نظم و قانون‏مداری می‏شود. 

کلیدواژه‌ها


1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    ابن بابویه، محمد بن على، عیون أخبار الرضا7، مصحح: مهدی لاجوردی، ج2، تهران: نشر جهان، 1378ق.
4.    ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى، ‏دعائم الإسلام‏، مصحح: فیضى آصف‏، ج1، قم: مؤسسة آل البیت:، چ2، 1385ق‏.
5.    اعرافی، علیرضا، درس خارج فقه تربیتی، پایگاه اینترنتی ارتباط شیعی، مدرسه فقاهت، 22/8/1387: www.eshia.ir.
6.    آملى، میرزا هاشم، القواعد الفقهیة و الاجتهاد و التقلید (مجمع الأفکار و مطرح الأنظار)، ج4، قم: المطبعة العلمیة‌، 1395.
7.    حمیرى، نشوان بن سعید، ‌شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم‌، مصحح: حسین بن عبد اللّه العمرى، مطهر بن على الاریانى و یوسف محمد عبد اللّه‌، ج5، بیروت: دار الفکر المعاصر‌، 1420ق.
8.    امام خمینى، سیدروح‌اللّه، کتاب البیع، ج2، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى;، 1421ق.
9.    خویی، سیدابوالقاسم، موسوعة الإمام الخوئی، ج1، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی;، 1418ق.
10.    حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعة، مصحح: مؤسسة آل البیت:، ج17، قم: مؤسسة آل البیت:، 1409ق.
11.    فاضل لنکرانى، محمد، جامع المسائل‌ (فارسی)، ج1، قم: انتشارات امیر قلم‌، چ11، بی‏تا.
12.    فیومى، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، ج2، قم: منشورات دار الرضی، بی‏تا.‏
13.    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
14.    کلینى، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2و8، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ4، 1407ق.
15.    گلپایگانى، سیدمحمدرضا، الدر المنضود فی أحکام الحدود، ج1، قم: دار القرآن الکریم، 1412ق.
16.    مصطفوى، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج8، تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر، 1402ق.
17.    مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح‌، ج6، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب7‌، 1424ق‌.