مدیر گروه علمی تربیتی فلسفه و کلام مجتمع عالی فقه جامعه المصطفی العالمیه
چکیده
اصول عدالت اجتماعی، قواعد تحقق بخش عدالت در توزیع مواهب اجتماعی است. اصول متعددی در تعیین جایگاه واقعی هر چیز و هر کس در جامعه مؤثر است که یکی از آن ها «اصل آزادی هدفمند» است. آزادی در قرائت رایج لیبرالیسم به معنای رهایی انسان در تنفیذ خواسته های شخصی، بریده از الزامات انسانی و اخلاقی است که بر مبنای انسان-محوری، ابزاربودن عقل و گسست میان حق و خیر بنا شده است، اما مقتضای آزادی در اسلام بر خلاف لیبرالیسم، فراهمنمودن زمینههای رشد و بالندگی و بروز استعدادهای انسانی و کمالی افراد جامعه است. این معنا بر مبانی یازده گانه ذیل که با تأمل در منابع دین اسلام استنباط شده، مبتنی است: اختیاریبودن ایمان، تفاوت مؤمنان در درجات ایمان، رشد اجتماعی، مشارکت مردم، انفتاح باب اجتهاد، امر به معروف و نهی از منکر، تفاوت سلیقهها، رعات تدریج در هدایت، احکام غیر الزامی دین، وابستگی اجرای قوانین به رضامندی عمومی و قاعده عدم سلطه. تبیین شرایط، لوازم و آثار این مبانی با روش توصیفی و تحلیلی، به تفصیل در این پژوهش آمده است تا زمینه تأملات بیشتر عدالت پژوهان را فراهم نموده و روشنگر مجریان عدالتخواه باشد.
1. قرآن کریم. 2. نهج البلاغه. 3. ابن ابی فراس، ورام، مجموعه ورام، ج2، قم: انتشارات مکتبة الفقیه، بیتا. 4. احسایی، ابن ابیجمهور، محمد بن علی، عوالی اللئالی العزیزیة، ج4، قم: دار سیدالشهداء للنشر، 1405ق. 5. اسماعیلپور نیازی، حسن، «تبیین نیازمندی عقل عملی به عقل نظری در اعتبار و استقلال در ادراک»، فصلنامه آئین حکمت، ش33، زمستان1396. 6. بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، ج4، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بیتا. 7. بشیریه، حسین، تاریخ اندیشههای سیاسی قرن بیستم، لیبرالیسم و محافظه کاری، تهران: نشر نی، چ6، 1384. 8. پترسون، مایکل و دیگران، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: انتشارات طرح نو، چ8، 1393. 9. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج16، قم: مؤسسۀ آل البیت:، 1409ق. 10. حسین زاده، محمد، معرفت دینی، عقلانیت و منابع، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1389. 11. رالز، جان، نظریهای درباره عدالت، ترجمه مرتضی نوری، تهران: نشر مرکز، 1393. 12. شهید صدر، محمد باقر، اقتصادنا، مشهد مقدس: مکتب الاعلام الاسلامی، 1375. 13. شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی، التوحید، قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1398ق. 14. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم، چ5، 1417ق. 15. طبرسی، ابومنصور احمد بن علی، الاحتجاج، مشهد مقدس: نشر مرتضی، 1403ق. 16. فارابی، ابونصر، آراء اهل المدینة الفاضلة، تحقیق دکتر البیر نصری نادر، بیروت: دارالمشرق، چ7، 1996م. 17. فیض کاشانی، محمد بن المرتضی (محسن)، تفسیر الصافی، ج5، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چ2، 1402ق. 18. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1، 4و5، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیة، چ3، 1367. 19. متقی هندی، علاء الدین علی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج1، بیروت: مؤسسة الرساله، 1409ق. 20. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج1، 3، 9و44، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404ق. 21. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمة؛ ج4، قم: دار الحدیث، 1416ق. 22. مسلم، ابن حجاج قشیری نیشابوری، صحیح مسلم، ج5، بیروت: مؤسسه عز الدین للطباعة والنشر، 1407ق. 23. واعظی، احمد، نقد و بررسی نظریههای عدالت، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1388. 24. Hume, David, A Treatise of Human Nature, Oxford university press, 1978.