دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

نظریه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیةالله سیدعلی طباطبایی معروف به «صاحب ریاض»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

عضوهیات علمی دانشگاه آیت الله بروجردی

چکیده

 
هدف پژوهش حاضر، واکاوی نظریه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی «آیةالله سید علی طباطبایی» است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و به طور عمده بر مستندات دو کتاب «ریاض المسائل» و «شرح مختصر النافع» استوار است. نظریه ولایت فقیه، حاکمیت فقیه، حوزه اختیارات فقیه، حکومت مطلوب و حکومت نامطلوب در اندیشه سیاسی «صاحب ریاض»، موضوعات کلیدی مورد بحث در این پژوهش هستند. نتایج نشان می دهد که در اندیشه سیاسی صاحب ریاض مسأله حکومت از ضروریات است و بر دو نوع حکومت عادل و جائر می‌باشد. حکومت عادل، همان حکومت مطلوب است که ریاست آن را پیامبر و امامان معصوم: برعهده دارند. در مقابل، حکومت جائر قرار دارد که هم‎کاری با آن جایز نیست. طبق نظر صاحب ریاض، در عصر غیبت، حکومت برعهده فقیه جامع ‌الشرائط بوده و رابطه دین و حکومت از ضروریات است و اجرای احکام منوط به حکومت فقیه می‌باشد. بر این اساس، صاحب ریاض واگذاری امور جامعه را به حکومت جائر نپذیرفته و تکلیف جامعه را در دوران غیبت امام تعطیل‌پذیر هم نمی‌داند. لذا از دیدگاه صاحب ریاض، حوزه اختیارات ولی فقیه بسیار گسترده است و محدوده ‌اختیارات فقیه را همان اختیارات معصوم می‌داند.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج‌البلاغه.
3. آل طعمه، سلمان هادی، تراث کربلا، نجف: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1383ق.
4. ابن ادریس حلی، محمدبن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج2و3، تهران: نشر الاسلامی، 1417ق.
5. ابن مسکویه، ابوعلی، تهذیب الاخلاق، قم: نشر بیدار، 1412ق.
6. ابن مسکویه، علی بن محمد؛ احمد بن محمد، الهوامل والشوامل، به کوشش احمد امین و سید احمد صنفر، قاهره: مطبعة لجنة التألیف والترجمة والنشر، 1370ق.
7. ابوالحمد، عبدالحمید، مبانی علم سیاست، تهران: طوس، 1378.
8. بهبهانی، محمدباقر، حاشیة مجمع الفائدة و البرهان، قم: نشر علامه وحید بهبهانی، 1417ق.
9. بهبهانی، محمدباقر، مصابیح الظلام فی شرح مفاتیح الشرایع، ج2، قم: نشر علامه وحید بهبهانی، 1424ق.
10. تبریزی، جواد، ارشاد الطالب الی تعلیق علی المکاسب، ج1، قم: مطبعة مهر، 1399ق.
11. جوادی آملی، عبدالله، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء، 1378.
12. خالقی، علی، «تحلیلی بر تفکر سیاسی فقهای شیعه در عصر ایل‌خانان»، سیاست متعالیه، ش3، 1393.
13. رجبی، محمدحسن، رسائل و فتاوای جهادی، ج1، تهران: وزارت ارشاد، 1378.
14. سروش محلاتی، محمد، دین و دولت در اندیشه اسلامی، قم: بوستان کتاب، 1378.
15. سید مرتضی، علی بن حسین موسوی، لانتصار فی انفرادات الامامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: 1415ق.
16. طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج1، 2، 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 13و14، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1436ق.
17. طباطبایی، سیدعلی، شرح مختصرالنافع، تحقیق سیدمهدی رجایی، ج1، 2و4، قم: مکتبة آیة‌الله مرعشی نجفی، 1439ق.
18. طوسی، محمدبن حسن، المقنعة، ج2و14، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1379ق.
19. عالم، عبدالرحمان، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی، چ8، 1380.
20. عاملی محسن، اعیان الشیعة، ج8، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1406ق.
21. علیخانی، علی اکبر، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، ج7و9، تهران: پژوهش‌گاه مطالعات فرهنگی اجتماعی، 1390.
22. علی‌محمدی، حجت الله، سیر تحول اندیشه‌ ولایت فقیه در فقه سیاسی شیعه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1387.
23. قادری، حاتم، اندیشه سیاسی در اسلام و ایران، تهران: سمت، 1378.
24. کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطا عن مبهمات الشریعة الغراء، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه، 1422ق.
25. مطهری، مرتضی، ولاءها و ولایت‌ها، قم: صدرا، 1379.
26. مفید، علی بن نعمان، المقنعة، ج1، 2و14، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1410ق.
27. مقدس اردبیلی، احمدبن محمد، زبدة البیان فی احکام القرآن، تهران: مکتبة المرتضوی، بی‌تا.
28. موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج5، قم: نشر اسماعیلیان، 1383ق.
29. میراحمدی، منصور، اندیشه سیاسی آخوند خراسانی، قم: پژوهش‌گاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1390.
30. میراحمدی، منصور، فقه سیاسی، تهران: سمت، 1395.
31. میرزای قمی، ابوالقاسم، جامع الشتات، ج1، تهران: کیهان، 1371.
32. میرزای قمی، ابوالقاسم، غنائم الایام، ج4، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه، 1378.
33. نائینی، محمدحسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة، قم: بوستان کتاب، 1382.
34. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج22و40، بیروت: دار احیاءالتراث العربی، بی‌تا.
35. نراقی، احمد، عوائد الایام، تهران: نشر وزارت ارشاد اسلامی، 1365.
36. نوروزی، محمدجواد، نظام سیاسی اسلام، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1379.