دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

مبانی قرآنی رابطه امنیت و دیپلماسی در فقه سیاسی با روی کرد به قاعده «امان، تألیف قلوب و الزام»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه علوم و معارف قران کریم

چکیده

فقه شیعه، به عنوان منظومه معرفتیِ برخوردار از پشتوانه‌های وحیانی که بر تمامی جوانب حیات انسانی اشراف داشته و سعادت واقعی وی را در سطوح فردی و اجتماعی دنبال می‌کند، در خصوص راه‌های تأمین و ایجاد امنیت، دیدگاه های راهبردی دارد. فقه سیاسی شیعه با الهام از پیام نورانی وحی و متون حدیثی برای نهادینه سازی دیپلماسی در فراهم سازی زیرساخت‌های تأمین امنیت، راه کارهای مناسب را ارائه نموده است. جستار پیش رو با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی مبانی پیش‎گفته پرداخته است. نخست، آیه: «ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَه» (توبه(9): 6) به عنوان «قاعده‌ امان»؛ براین پایه که هدف از تشریع عقد امان، اعطای مجال به گفت وگو با طرف مقابل خواهد بود و آیه: «وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُم» (توبه(9): 60) به عنوان «قاعده‌ تألیف قلوب» در پیوند با ایجاد بسترهای لازم برای گسترش دیپلماسی و آیه: «فَإنْ جاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ» (مائده(5): 42) به عنوان «قاعده‌ الزام»، فرد مقابل را ملزم به پذیرش قوانین دین و مذهب خودش نماید. این نوشتار با هدف ارزیابی مبانی رابطه امنیت و دیپلماسی در فقه شیعه به تحلیل و بررسی پرداخته است.

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. ابراهیمی، محمد، اسلام و حقوق بین الملل، ج1، تهران: دفتر هم‌کاری حوزه و دانشگاه، 1396.
4. ابن براج، عبدالعزیز، المهذب، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه‌ مدرسین حوزه‌ علمیه قم، 1406ق.
5. ابن حمزه، محمد، الوسیلة الی نیل الفضیلة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی;، 1408ق.
6. بجنوردی، حسن بن آقا بزرگ، القواعد الفقهیة، ج3، قم: نشر الهادی، 1419ق.
7. تهانوی، محمد علی بن علی،کشاف اصطلاحات الفنون، ج5، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون، 1996م.
8. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج22و26، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
9. حلی، شیخ حسین، بحوث فقهیه، بی‌جا: مؤسسة المنار، 1415ق.
10. خویی، سید ابوالقاسم منهاج الصالحین، ج1، قم: نشر مدینة العلم، 1410ق.
11. خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعة، ج17، تهران: مطبعة الاسلامیة، 1398ق.
12. زبیدى، محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، ج5، بیروت: دار الفکر، 1414ق.
13. سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج15، قم: دار التفسیر، بی‌تا.
14. شریعتی، روح الله، قواعد فقه سیاسی، قم: پژوهش‌گاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1394.
15. صدر، سید محمد صادق، ماوراء الفقه، ج10، بیروت: دار الاضواء للطباعة و النشر، 1420ق.
16. طباطبایی یزدی، محمدکاظم، الغایة القصوی، ترجمه شیخ عباس قمی، ج2، تهران: المکتبة الرضویة، بی‌تا.
17. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج3، تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1372.
18. طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، ج4، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه‌ علمیه قم، 1407ق.
19. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، 1387.
20. علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، تذکره الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت:، بی‌تا(الف).
21. علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، منتهی المطلب، ج8، مشهد مقدس: مجمع البحوث الاسلامیة، 1412ق.
22. علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، تحریر الاحکام الشرعیة، قم: مؤسسة آل البیت:، بی‌تا(ب).
23. علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، قواعد الاحکام، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه‌ مدرسین حوزه‌ علمیه قم، 1413ق.
24. عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی (حقوق معاهدات بین المللی و دیپلماسی در اسلام)، تهران: سمت، 1395.
25. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، ج8، قم: مؤسسه دار الهجرة، 1409ق.
26. فرحی، علی، تحقیق القواعد الفقهیة، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسة النشر الإسلامی، 1340ق.
27. فیاض، محمد اسحاق، محاضرات فى اصول الفقه (تقریرات درس آیة اللّه سید ابو القاسم خوئى)، ج1و5، قم: انصاریان، 1417ق.
28. قوام، عبدالعلی، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت، 1348.
29. کاشف الغطاء، شیخ جعفر، کشف الغطاء، ج4، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
30. کال، نیکلاس جی، دیپلماسی عمومی: درس‌هایی از گذشته، در: دیپلماسی عمومی، نوشته‌ نیکلاس جی کال و دیگران، ترجمه‌ پژوهشکده‌ی اطلاعات و امنیت، تهران: دانشکده و پژوهشکده‌ اطلاعات و امنیت، 1387.
31. محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن، المعتبر فی شرح المختصر، ج2، قم: مؤسسه سید الشهداء، 1406ق.
32. محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ج1، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
33. مکارم شیرازی، ناصر، قواعد الفقهیة، ج2، قم: مدرسه امام امیر المؤمنین7، 1411ق.
34. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج21، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
35. هالستی، کی. جی، مبانی تحلیل سیاست بین الملل، ترجمه‌ بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: وزارت امور خارجه، مؤسسه چاپ و انتشارات، 1373.