دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

جایگاه مقابله به ‌مثل در سیاست خارجی دولت اسلامی از منظر قرآن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی جامعة المصطفی العالمیة

2 دانشجوی دکتری قرآن و علوم سیاسی جامعة المصطفی العالمیة

چکیده

«مقابله به ‌‌مثل» در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی کشورها همواره مورد توجه بوده است. این اصل ریشه قرآنی دارد و در مباحث فقهی، تحت عنوان قاعده فقهی مقابله به‌‌مثل مطرح شده است. این نوشتار به‎دنبال واکاوی شیوه‌های کاربرد آن در روابط بین الملل از منظر قرآن با روش توصیفی ـ تحلیلی توأم با تفسیر است. از دیدگاه قرآن کریم، مقابله به‌ مثل در تمامی امور؛ اعم از مثبت و منفی به‎ویژه در عرصه جنگ و صلح در حوزه سیاست خارجی کاربرد دارد و این کتاب آسمانی، راهبردهای به کارگیری آن را فراروی دولت اسلامی قرار داده است تا بر‌اساس مصالح و اولویت‌های موجود آن را در تعامل و روابط با دیگران به کار گیرد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، توصیه قرآن نسبت به مقابله به مثل با دیگران در امور نیک و مثبت جبران احسن آن‎ها است، اما در امور منفی و در برابر کشوری که روابط خصمانه با دولت اسلامی دارد، توسل به اقدام متناسب متقابل است. در این باره اجتناب از زیاده‌روی به‎ویژه نسبت به غیر نظامیان و نیز استفاده از روش‌های غیر انسانی توصیه شده است. 

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، ج2و25، بیروت: مؤسسه تاریخ، بی‌تا.
3. ابن عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، ج1، قاهرة: ناشر، حسن عباس زکى‏، 1419ق.
4. ابن‌کثیر، اسماعیل بن‌عمر، تفسیر القرآن العظیم، ج‏1، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.
5. بحرانى، هاشم بن سلیمان‏، البرهان فى تفسیر القرآن‏، ج1، تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.
6. بروجردى، سید محمد ابراهیم‏، تفسیر جامع، ج1، تهران: انتشارات صدر، چ6، 1366.
7. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غُررالحِکم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1366.
8. ثعلبى نیشابورى، ابو اسحاق احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏، ج2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، 1422ق.
9. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج9، قم: مرکز نشر اسراء، چ2، 1387.
10. حسینى همدانى، سید محمد، انوار درخشان، ج2، تهران: کتاب فروشی لطفی، 1404ق.
11. خویى، سید ابوالقاسم، بیان در علوم و مسائل کلى قرآن‏، ترجمه محمد صادق نجمى و هاشم هاشم‎زاده هریسى،‏ تهران: وزارت ارشاد، بی‌تا.
12. سایس، محمد على‏، تفسیر آیات الاحکام‏، بیروت: المکتبة العصریة، بی‌تا.
13. سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله‏، ارشاد الأذهان الى تفسیر القرآن‏، ج1، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات‏، 1419ق.
14. سعدی شیرازی، مصلح‌الدین بن عبدالله، کلیات سعدی، به کوشش کاظم عابدینی مطلق، تهران: ذهن‌آویز، چ3، 1390.
15. سمرقندى، نصر بن محمد بن احمد، بحر العلوم، ج2‏، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
16. شیت خطاب، محمود، شیوه فرماندهی پیامبر، ترجمه عبدالحسین بینش، تهران: مرکز تحقیقات سپاه، 1378.
17. طباطبایى، سید محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم، سید محمدباقر موسوى همدانى‏، ج2، قم: جامعه مدرسین، چ5، 1374.
18. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن‏، ج2، قم: جامعه مدرسین، چ5، 1417ق.
19. طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه مجمع البیان فى تفسیر القرآن، جمعی از مترجمین، ج2، تهران: فراهانی، 1360.
20. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج6، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چ3، 1372.
21. طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن‏، ج10، بیروت: دارالمعرفة، 1412ق.
22. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج3، تهران: مرکز فرهنگی درس‎هایی از قرآن، چ11، 1383.
23. قرشى، سید على اکبر، قاموس قرآن، ج5و6، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ6، 1371.
24. قوام، عبدالعلی، اصول سیاست خارجی و سیاست بین الملل، تهران: سمت، چ9، 1382.
25. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار:، ج72، تهران: بی‎نا، بی‌تا.
26. مصطفوی، حسن، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، ج9، بیروت: دارالکتب العلمیة، چ3، 1430ق.
27. مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، ترجمه موسی دانش، ج2، قم: بوستان کتاب، 1378.
28. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج2، 4، 7و27، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1374.