دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سید ابراهیم رئیسی juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juقائم مقام سردبیر محمدعلی لیالی" />

معیارها و عرصه‌های مصلحت ورزی در سیاست خارجی نظام اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

رئیس پژوهشگده نظام های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

مصلحت به مثابه روی‎کردی پیشینی در فقه، ملاک جعل سیاست‎های کلان در سیاست خارجی نظام اسلامی قرار گرفته و به مثابه روی‎کرد پسینی، علاوه بر این‎که کاربست آن درگرو ضوابط عامی چون حفظ نظام در عرصه نظامی و انتظامی، استقلال کشور، نفی سلطه بیگانگان، هم‎گرایی در نظام بین‌الملل و دورماندن از ضرر قرار داده شده است، تدبیر امور، اولویت‎گذاری در سیاست‎ها و حل تزاحمات را عهده‎دار شده و منافع جامعه اسلامی بر محور غایات اسلامی را در عرصه‎های کلانی چون امنیت، اقتصاد و حقوق، مورد بررسی قرار داده است. بلکه با وجود کاربست مصلحت در همه نظام‎ها و مکاتب سیاسی، نظام سیاسی اسلام به‎واسطه ضوابط و ملاک‎های حاکم بر شریعت و اخلاق‎محوری، گونه مصلحت‎ورزی متفاوتی از سایر مکاتب یافته و در عرصه بین‎الملل از مصلحت‎ورزی‎های سایر نظام‎ها متمایز خواهد شد. این تحقیق درصدد است، در راستای تبیین سیاست‎های کلان نظام اسلامی در عرصه بین‎الملل، بر اساس روی‎کرد توصیفی ـ تطبیقی و استنتاجی، معیارها و عرصه‎های مصلحت‎ورزی در سیاست خارجی نظام اسلامی را مورد عنایت و بررسی قرار داده و علاوه بر استناد به مبانی فقه شیعه، امتیاز این‎گونه مصلحت‎ورزی نسبت به نظام‎های دیگر را نشان دهد. براین‎اساس، فقه شیعه قادر است بر اساس قرائت بومی (شیعی) و مبتنی بر منابع و مبانی شیعی از مصلحت و برگرفته از آموزه‎های فقه شیعه در کتاب جهاد، در سیاست خارجی دولت اسلامی، از عنصر مصلحت، به گونه مطلوب استفاده کرده و کارآمدی فقه در نظام اداره جامعه را در عرصه‎های مختلف امنیتی، حقوقی و مالی به اثبات برساند. 

کلیدواژه‌ها


1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آشوری، داریوش، فرهنگ سیاسی، تهران: انتشارات مروارید، چ10، 1364.
4. ابن منظور، محمدبن‎مکرم، لسان العرب، ج3، بیروت: دار صادر، 1997م.
5. اردبیلی، احمد، مجمع الفائدة و البرهان، ج8، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، 1411ق.
6. امام خمینى، سیدروح‌اللّه، الرسائل، قم: مؤسسة مطبوعاتی اسماعیلیان، 1368.
7. امام خمینى، سیدروح‌اللّه، المکاسب المحرمة، ج1، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چ3، 1410ق.
8. امام خمینى، سیدروح‌اللّه، تحریرالوسیلة، ج1و2، نجف اشرف: مطبعة الآداب، چ2، 1390ق.
9. امام خمینى، سیدروح‌اللّه، صحیفه امام، ج12، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى;، 1378.
10. امام خمینى، سیدروح‌اللّه، کتاب البیع، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار خمینی;، 1421ق.
11. انصاری، شیخ مرتضی، المکاسب المحرمة، قم: کنگره بزرگداشت صدمین سالگرد شیخ انصاری، چ2، 1420ق.
12. بجنوردی، محمد حسن، القواعد الفقهیة، ج1، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ4، 1355.
13. بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، ج18، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، 1405ق.
14. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، شرح جمال الدین محمد خوانساری، ج2و6، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1366.
15. حر عاملى، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، ج12، 15و27، قم: مؤسسة آل-البیت: لاحیاء التراث، 1409ق.
16. حلی، ابن ادریس، السرائر، ج2، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، 1410ق.
17. خامنه‌ای، سیدعلی، «مهادنه، ترک مخاصمه و آتش‌بس»، مجله فقه اهل بیت:(فارسی)، ش11و12، پاییز و زمستان 1376.
18. خویی، ابوالقاسم، منهاج الصالحین، ج1، قم: مدینةالعلم، 1410ق.
19. شهید ثانى، محمد بن جمال‌الدین، الروضة البهیة، ج2و3، تهران: چاپ اسلامیه، 1309ق.
20. شهید ثانى، محمد بن جمال‌الدین، مسالک الافهام، ج3، قم: بنیاد معارف اسلامی، 1416ق.
21. صدر، محمدباقر، ما وراء الفقه، ج10، بیروت: دارالاضواء للطباعة و النشر، 1420ق.
22. طباطبایى، سیدعلى، ریاض المسائل فى بیان الاحکام بالدلایل، ج8، قم: مؤسسة آل البیت:، 1404ق.
23. طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، الخلاف، ج2و4، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1417ق.
24. طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، المبسوط فی فقه الامامیة، ج1و2، تهران: مکتبه مرتضویه، 1378ق.
25. طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، النهایة فی مجرد الفقه، بیروت: دار الکتاب العربی، 1390ق.
26. عسکری، ابوهلال، الفروق اللغویة، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، 1412ق.
27. علامه حلّی، حسن بن یوسف، تحریر الأحکام، ج1، قم: مؤسسة امام صادق7، 1420ق.
28. علامه حلّی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، ج9، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق(الف).
29. علامه حلّی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعة، ج3، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، 1414ق(ب).
30. غزالی، ابى‏حامد محمدبن محمد، المستصفى من علم الاصول، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1417ق. 1996م.
31. فیاض، محمد اسحاق، محاضرات فی اصول الفقه، تقریرات المحقق الخوئی، ج4، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1419ق.
32. قزوینی، ملاعلی، صیغ العقود و الإیقاعات، قم: منشورات الشکوری، 1414ق.
33. کاشف الغطاء، شیخ جعفر، کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغرّاء، ج1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، بی‎تا.
34. کاظمى، على اصغر، روابط بین‌الملل در تئورى و عمل، تهران: نشر قومش، 1372.
35. کلانتری، علی اکبر، الجزیة و أحکامها فی الفقه الإسلامی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1416ق.
36. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1، قم: دارالکتب الاسلامیة، 1367.
37. مجلسی، محمدباقر، ملاذالأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، ج6، قم: مکتبة آیةالله مرعشی نجفی، 1406ق.
38. محقق حلّی، نجم‌الدین جعفر بن الحسن، شرائع الاسلام، ج2، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چ2، 1408ق.
39. محقق کرکی، علی بن الحسین‏، جامع المقاصد، ج3، قم: مؤسسه آل البیت:، 1414ق.
40. مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، قم: انتشارات الهادى، 1377.
41. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج6و11، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1374.
42. مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المقنعة، ج14، قم: مؤسسة النشرالاسلامى، 1410ق.
43. مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید، قم: مدرسة الامام علی بن ابیطالب7، 1375(الف).
44. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج22، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1375(ب).
45. نائینی، محمد حسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1422ق.
46. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج15، 21و28، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ3، 1367.
47. نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، ج9، بیروت: مؤسسه آل‌البیت: لاحیاء التراث، 1408ق.