Islamic Government

Islamic Government

A Jurisprudential Study of the Principle of Social Justice

Document Type : Original Article

Authors
UNIVERSITY QOM
Abstract
Especially in this era, to make inferences from the legal injunctions compounded with problems and difficulties raised by certain new issues, a Muslim jurist, faqih, is in need of a set of rules by which he can make inferences and set them as criteria for determining the extent to which his fatwas are true or false. One of these rules is the rule of social justice. Social justice is the most important index for the development of human life and it is considered as an important goal in Islam to establish it in society. In the Qur’anic texts and numerous traditions, justice is introduced as one of the goals of religion and of the divine Prophets. In this article, the writer deals with the concept and nature of social justice as one jurisprudential rule which is needed by the Muslim jurist in making inferences from legal injunctions (judgements). Discussions of the article will revolve around the fact that a Muslim jurist can make use of this rule as a primary judgement for the confirmation or disconfirmation of an injunction. He can also set it as a criterion and a measurement for verifying his inferences, in which case it will be dominant over other proofs. To establish the rule in question, references will be made to the proofs such as the QurÞÁn, tradition, reason and consensus and instances of its application in the deduction of religious laws in two respects (the source and origin of the deduction of laws and the criterion for the measurement of inferences (deductions) will be mentioned.
Keywords

1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، ترجمه محمد علی (قمی) انصاری، ج1و2، تهران: مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، 1381.
4. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج11، بیروت: دار صادر، 1376.
5. احمدی، محمد امین، «انتظار از دین از دیدگاه شهید مرتضى مطهرى»، فصلنامه نقد و نظر، ش35و36، 1383.
6. اسلامی، رضا، اصول فقه حکومتی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۷.
7. اصغری، سیدمحمد، «عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی»، فصلنامه حقوق، دوره 39، ش1، 1388.
8. امام خمینی، سیدروح الله، تحریرالوسیله، ج1، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1379.
9. امام خمینی، سیدروح الله، کتاب البیع، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، بی‎تا.
10. انصاری، مرتضی، المکاسب، ج3، بیروت: مؤسسة النعمان للطباعة و النشر و التوزیع، 1410ق/1990م.
11. بهشتی، محمد حسینی، بررسی تحلیلی از جهاد، عدالت، لیبرالیسم، امامت، تهران: نشر حزب جمهوری اسلامی، 1361.
12. جعفری، محمد تقی، کار و ثروت در اسلام، تهران: انتشارات پیام آزادی، 1387.
13. جوادی آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم: اسراء، 1377.
14. حیدری، مرتضی، «مبانی مالکیت معنوی در فقه شیعه»، فصلنامه مطالعات اسلامی، ش73، 1384.
15. خامنه‌ای، سیدعلی، سخنرانی در آغاز درس خارج فقه، 31/6/1379.
16. خرازی، سیدمحسن، بدایة المعارف الإسلامیة، ج1، قم: انتشارات اسلامی، 1418ق.
17. خویی، ابوالقاسم، کتاب الخمس، ج1، قم: مؤسسه احیاء آثار امام خوئی، 1371.
18. درخشان، مسعود، «درآمدی بر مفهوم نظام‎های اقتصادی»، فصلنامه سوره اندیشه، ش46و47، 1389.
19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم، دار الشامیة، 1412ق.
20. شبان نیا، قاسم، «رابطه عدالت و پیشرفت در دولت دینی»، مجله معرفت سیاسی، سال دوم، ش1، 1389.
21. شهید اول، محمد بن جمال الدین، اللمعة الدمشقیة، ج1، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1950م.
22. شهید اول، محمد بن مکی، القواعد و الفوائد، ج1، قم: مکتبة المفید، 1952م.
23. صادق زاده، سید محمود، «درآمدی برتطبیق قاعده عدالت»، فصلنامه مطالعات اسلامی فقه و اصول، ش98، 1393.
24. صدر، السید محمد باقر الصدر، اقتصادنا، ترجمه سیدمهدی برهانی، قم: پژوهشگاه علمی ـ تخصصی شهید صدر، 1393.
25. صدر، سید محمد باقر، الاسلام یقود الحیاة، ج3و5، قم: دارالصدر، 1429ق.
26. صدر، سید محمد باقر، قاعده لاضرر ولاضرار، قم: ثقلین، 1420ق.
27. طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج3، 9، 12و24، تهران: دفتر انتشارات اسلامی، چ5، 1417ق.
28. طرﯾﺤﯽ، ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ، ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺳـﯿﺪ اﺣﻤـﺪ ﺣﺴـﯿﻨﯽ، قم: ﻣﮑﺘـﺐ اﻟﻨﺸـﺮ اﻟﺜﻘـﺎفة اﻹﺳﻼمیة، چ2، 1408ق.
29. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج7، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
30. عابدینی، احمد، «مروری برمعیارهاى جداسازى احکام ثابت از متغیّر»، فصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، ش33و34، 1389.
31. علی اکبریان، حسنعلی، قاعده عدالت در فقه امامیه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی،1386.
32. عیوضلو، حسین، «مروری بر معیارهای عدالت اجتماعی و اقتصادی در تطبیق با چارچوب شریعت اسلام»، دوفصلنامه علمی ـ تخصصی مطالعات اقتصاد اسلامی، سال دوم، ش2، بهار و تابستان1389.
33. عیوضلو، حسین، شاخص‎های عدالت اقتصادی، تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1386.
34. غلامی، الهام، «تاملی بر عدالت اقتصادی در نظام فقهی اسلام»، مجله اقتصادی، ش5و6، 1395.
35. فارابی، اندیشه‌های اهل مدینه فاضله، ترجمه سـیدجعفر سـجادی، تهران: کتابخانه طهوری، چ2، 1361.
36. فراهانی فرد، سعید، «عدالت بین نسلی در بهره‌برداری از منابع طبیعی»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، ش25، سال1386.
37. فراهیدی، خلیل، کتاب العین،ترجمه مهدی مخزومی و ابراعیم سامرایی، قم: مؤسسه دارالحجرة، چ2، 1425ق.
38. معین، محمد، فرهنگ معین، ج2، تهران: امیرکبیر، 1362.
39. فیاض، احمد اسحاق، محاضرات فی اصول الفقه (تقریرات درس آیةالله سیدابوالقاسم خویی)، قم: انصاریان، 1417ق.
40. مجلسی، محمد باقر، ج96، بحارالأنوار، چ2، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق.
41. مراغی، مصطفی، «مقارنة بین العداله التشریعیة فی القوانین الوضعیة و الرأی فی التشریع الاسلامی»، مجلة الازهر، ش15و16، 1374.
42. مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، مأخذشناسی قواعد فقهی، ج1، قم: نشر دفتر تبلیغات اسلامی، 1379.
43. مطهری، مرتضی، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: حکمت، 1403ق.
44. مطهری، مرتضی، بیست گفتار، تهران: صدرا، 1374.
45. مطهری، مرتضی، سیری در سیره ائمه اطهار، تهران: انتشارات صدرا، چ10، 1378.
46. مطهری، مرتضی، عدل الهی، تهران: انتشارات صدرا، چ35، 1389.
47. مطهری، مرتضی، نظام حقوقی زن در اسلام، تهران: صدرا، 1381.
48. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج2، قم: انتشارات اسماعیلیان، 1384.
49. مهریزی، مهدی، «عدالت به مثابه قاعده فقهی»، مجله نقد و نظر، ش10و11، 1376.
50. مؤمنی، عابدین، «اصل عدالت در فقه مذاهب اسلامی»، فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، ش39، سال1394.
51. نبوی، سید عباس، «جایگاه مبانی و راهبردهای عدالت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیة‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)، 1390.
52. نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج23، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1417ق.
53. ﻧﻮری، ﺣﺴﯿﻦ، ﻣﺴﺘﺪرک اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺒﻂ اﻟﻤﺴـﺎﺋﻞ، ج11، قم: مؤسسه آل البیت:، ﻹﺣﯿﺎء اﻟﺘﺮاث، چ2، 1408ق.

  • Receive Date 20 November 2018
  • Revise Date 29 July 2019
  • Accept Date 29 July 2019