Islamic Government

Islamic Government

The Assignment of Obligation to Legal Persons and the Accountability of the Islamic State: A Jurisprudential Approach

Document Type : Original Article

Authors
Sayyed Muhammad Hussein Raþszãdeh 1
seyed Ali rezaeimosavi 2
1 استادیار و عضو هیئت علمی جامعة المصطفی(ص) العالمیة
2 Imam Khomeini Educational and Research Institute
Abstract
Nowadays, the accountability of governments to public opinion is considered self-evident. For this reason, the performance of political systems is under the scrutiny of analysts, experts, and the media. It is a certainty of Shi‘þ jurisprudence that accountability is preceded by or based on the assignment of obligation. Therefore, if a person is not legally obligated, he should not be questioned to be held accountable. The first step in discussing any religious responsibility that rests with the Islamic government is to prove that it is obligated. That is, is a legal entity, such as the state, subject to obligation so that we can prove its accountability through this? In this article, using two methods-descriptive-analytical in examining jurisprudential views and interpretive in examining religious texts-it was concluded that based on three categories of evidence: Qur’anic, narrational, and jurisprudential, although imperative (mandatory) rulings have been directed to the Islamic ruler, the ruler as a natural person is not taken as the criterion, but rather his position is subject to obligation. Therefore, the Islamic state is also obligated and must be accountable based on the ordinance of the Law (hukm-e Shari‘at). That is, if it does not fulfill its divine duty towards the people, not only the right of the people as its supporters, but also the right of God as the source of legitimacy and obligation, is violated, and this right must be compensated.
Keywords
obligation
natural person
legal person
Islamic State
Islamic jurisprudence

         1.     ابن ادریس، محمدبن­منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1410ق.

         2.     ابن منظور، محمدبن­مکرم، لسان العرب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1371ق.

         3.     ابن­زهره حلبی، حمزةبن­علی، غنیة النزوع الی علمی الأصول و الفروع، تصحیح: ابراهیم بهادری، قم: نشر اعتماد زیر نظر مؤسسه امام صادق7، 1410ق.

         4.     اراکی، محسن، التراث الثقافی فی الفقه الإسلامی، قم: مجمع الفکر الإسلامی، 1425ق.

         5.     اراکی، محسن، التراث الثقافی فی الفقه الإسلامی، مجلة فقه أهل البیت:، ش22، 1426ق.

         6.     استادی، رضا و دیگران، الحکومة الإسلامیة فی أحادیث الشیعة الإمامیة، قم: مؤسسة در راه حق، 1388.

         7.     اسماعیل­پور قمشه‌ای، محمدعلی، البراهین الواضحات - دراسات فی القضاء، مصحح: مصطفی عظیمی‌فر، قم: المطبعة العلمیة، 1421ق.

         8.     اصفهانی، محمدحسین، حاشیة کتاب المکاسب، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1418ق.

         9.     امام خامنه‌ای، سیدعلی، أجوبة الاستفتاءات(بالعربیة)، قم: مجمع جهانی اهل بیت:، 1389.

     10.     امام خمینی، سیدروح‌الله، تحریر الوسیلة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1379.

     11.     امام خمینی، سیدروح‌الله، کتاب البیع، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1374.

     12.     امامی‌، سید‌حسن، حقوق مدنی، تهران: اسلامیه، 1373ش.

     13.     انصاری، محمدعلی، الموسوعة الفقهیة المیسرة، قم: مجمع الفکر الإسلامی، 1415ق.

     14.     انصاری، مرتضی، المکاسب، قم: کنگره شیخ انصاری، 1415ق.

     15.     بحرانی، یوسف­بن­احمد، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1405ق.

     16.     تفرشی، محمدعیسی، اصول فقه، تهران: سمت، 1378.

     17.     جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش، 1400.

     18.     حسینی تهرانی، سید محمدحسین، ولایة الفقیه فی حکومة الإسلام، بیروت: دار المحجة البیضاء، 1418ق.

     19.     حسینی حائری، سیدکاظم، فقه العقود، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1423ق.

     20.     حسینی حائری، سیدکاظم، أساس الحکومة الإسلامیة، بیروت: نشر النیل، 1399ق.

     21.     حسینی حائری، سیدکاظم، المرجعیة و القیادة، قم: دار التفسیر، 1383.

     22.     حکیم، محمدتقی، الاصول العامة‌ للفقه‌ المـقارن، بیروت: مؤسسة آل البیت:، چ2، 1979م.

     23.     خرازی،  سیدمحسن، «التشبه بالکفار»، مجلة فقه أهل البیت:، ش25، 1428ق.

     24.     خرازی، سیدمحسن، «تحدید النسل و التعقیم»، مجلة فقه أهل البیت:، ش27، 1429ق.

     25.     خرازی، سیدمحسن، مجلة فقه اهل البیت:، ش35، 1425ق.

     26.     خمینی، سیدمصطفى، ولایة الفقیه، محقق: محمد سجادی اصفهانی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1376.

     27.     خوئی، سیدابوالقاسم، مصباح الفقاهة، مقرر: محمدعلی توحیدی، بیروت: دارالهادی، 1412ق.

     28.     روحانی، سیدمحمدصادق، نظام حکومت در اسلام، قم: مکتبة الإمام الصادق7، 1357.

     29.     سبحانی تبریزی، جعفر، الاعتصام بالکتاب و السنة، قم: المجمع العالمی لأهل البیت:، 1403ق.

     30.     سند البحرانی، محمد، أسس النظام السیاسی عند الإمامیة، قم: مدین، 1384.

     31.     سند البحرانی، محمد، فقه المصارف و النقود، قم: محبین، 1428ق.

     32.     سیستانی، سیدعلی، المسائل المنتخبة العبادات و المعاملات، قم: دفتر آیةالله سیستانی، 1414ق.

           33.         سیستانی، سیدعلی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار(تقریرات)، ترجمه اکبر نایب­زاده، تهران: نشر خرسندی، 1396.

     34.     شاهرودی، سیدمحمود، مقالات فقهیة، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، بی­تا.

     35.     شبیری زنجانی، سیدموسی، المسائل الشرعیة، قم: مؤسسة نشر الفقاهة، 1428ق.

     36.     شیرازی، سیدصادق، المسائل الإسلامیة مع المسائل الحدیثة، قم: انصاریان، 1423ق.

     37.     شیرازی، سیدمحمد، الأسئلة و الأجوبة - اثناعشر رسالة، بیروت: دار العلوم، 1425ق.

     38.     شیرازی، سیدمحمد، الفقه: السلم و السلام، بیروت: دار العلوم، 1422ق.

     39.     شیرازی، سیدمحمد، الفقه: القانون، بیروت: دار العلوم، 1424ق.

     40.     صدر، سیدمحمدباقر، اقتصادنا، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1430ق.

     41.     صدوق، محمدبن­علی، من لا یحضره الفقیه، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1404ق.

     42.     صفار، محمدبن­حسن، بصائر الدرجات، تهران: اعلمی، 1373.

     43.     صفایی، سیدحسین، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: میزان، 1378.

     44.     طباطبائی، سیدمحمدکاظم، تکملة العروة الوثقی، ج1،‌ قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1418ق.

     45.     طوسی، محمدبن­حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة، 1387ق.

     46.     طوسی، محمدبن­حسن، المبسوط، تهران: المکتبة المرتضویة، 1387ق.

     47.     طوسی، محمدبن­حسن، تهذیب الأحکام، تحقیق سیدحسن الموسوی الخرسان، قم: دار الکتب الاسلامیة، 1365.

           48.         طوسی، محمدبن­حسن، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1365.

     49.     عالم، عبدالرحمن، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی، 1373.

     50.     عاملی، محمدبن­علی، نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام، قم: مؤسسة آل البیت:، 1419ق.

     51.     عاملی، حسن­بن­زین الدین، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1419ق.

     52.     عاملی، محمدبن­جمال الدین، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1417ق.

     53.     علامه حلی، حسن­بن­یوسف، تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسة آل البیت:، 1414ق.

     54.     فیاض، محمداسحاق، مجموعة دراسات و بحوث فقهیة إسلامیة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1423ق.

     55.     فیومی، أحمدبن­محمد، المصباح المنیر، قم: دار الهجرة، 1405ق.

     56.     قاضی ابن براج، ابوالقاسم عبدالعزیز، المهذب، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1406ق.

     57.     کاشف الغطاء، جعفر، الفوائد الجعفریة، نجف: مکتبة کاشف الغطاء، 1421ق.

     58.     کعبی، عباس، «القواعد الشرعیة و القانونیة»، مجلة فقه أهل البیت:، ش20، 1425ق.

     59.     کلینی، محمدبن­یعقوب، اصول الکافی، تهران:‌ دار الأسوة للطباعة والنشر، چ5، 1425ق.

     60.     کرکی، علی­بن­حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسة آل البیت:، 1414ق.

     61.     محسنی قندهاری، محمدآصف، «الفقه و المسائل الطبیة»، مجلة فقه أهل البیت:، ش18، 1424ق.

     62.     محقق حلی، جعفربن­حسن، شرائع الإسلام، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1408ق.

     63.     محقق داماد، مصطفی، کتاب الحج، قم: مرکز نشر علوم اسلامی، 1416ق.

     64.     مرتضوی، سیدضیاء، ماهیت فقهی دولت و ضمان اقدام‌های زیانبار آن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385.

     65.     مشکینی، علی، الفقه المأثور، قم: الهادی، 1420ق.

     66.     مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ در قرآن، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، 1391.

     67.     معرفت، محمدهادی، تعلیق و تحقیق عن أمهات مسائل القضاء، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1420ق.

     68.     معین، محمد، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: امیرکبیر،‌ 1360.

     69.     مغنیه، محمدجواد، فقه الإمام الصادق7، بیروت: دارالجواد،‌ 1421ق.

     70.     مفید، محمدبن­نعمان، المقنعة، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1410ق.

     71.     مکارم شیرازی، ناصر، الفتاوى الجدیدة، قم: مدرسة الإمام علی­بن­أبی­طالب7، 1430ق.

     72.     مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیة، قم: مدرسة الإمام علی­بن­أبی­طالب7، 1425ق.

     73.     مکارم شیرازی، ناصر، أنوار الفقاهة، قم: مدرسة الإمام علی­بن­أبی­طالب7، 1421ق.

     74.     مکارم شیرازی، ناصر، بحوث فقهیة هامة، قم: مدرسة الإمام علی­بن­أبی­طالب7، 1426ق.

     75.     مکارم شیرازی، ناصر، مناسک الحج، قم: مدرسة الإمام علی­بن­أبی­طالب7، 1428ق.

     76.     منتظری، حسینعلی، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة، قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة، 1411ق.

     77.     منتظری، حسینعلی، کتاب الخمس و الأنفال، قم: نشر تفکر، 1415ق.

     78.     منتظری، حسینعلی، کتاب الزکاة، قم: نشر تفکر، 1413ق.

     79.     موسوی خلخالی، محمدمهدی، الحاکمیة فی الإسلام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1420ق.

     80.     موسوی، سیدعلی، «الگوی بازدارندگی دولت اسلامی در سیاست خارجی و تطبیق آن بر جمهوری اسلامی ایران»، پایان نامه دکتری، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی;، 1401.

     81.     مؤمن قمی، محمد، «القوانین الثابتة و المتغیرة»، مجلة فقه أهل البیت:، 1430ق.

     82.     مؤمن قمی، محمد، کلمات سدیدة فی مسائل جدیدة. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1423ق.

     83.     مهدوی زادگان، داود، فقه سیاسی در اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385.

     84.     مهدوی زادگان، داود، فقه سیاسی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1388.

     85.     مؤتمنی طباطبایی، منوچهر، حقوق اساسی، تهران: میزان، 1373.

     86.     نائینی، محمدحسین، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: مؤسسة النشر الإسلامی،‌ 1417ق.

     87.     نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1981م.

     88.     نراقی، ملااحمد، مستند الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت:، 1417ق.

     89.     ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول،  تهران: نی، 1380.

     90.     هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، کتاب الخمس، ج2، قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی، 1422ق.

     91.     همدانی، آقا رضا، مصباح الفقیه، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1416ق.

  • Receive Date 02 September 2025
  • Revise Date 08 November 2025
  • Accept Date 08 November 2025