Islamic Government

Islamic Government

The Semantics and Scope of the Juristic Rule of “Al-Ta’arrub Ba’d  al-Hijrah” and Its Application to Contemporary International Migrations

Document Type : Original Article

Authors
1 Qom/Institute of Jurisprudence, Faculty Member and Director of the Institute
2 Associate Professor, Islamic Science and Culture Academy
Abstract
Al-taʿarrub baʿd al-Hijrah (returning to the Bedouin life after migration) is an important narrative and juristic topic (concept) mentioned under the major sins. This concept can serve as a juristic principle applicable in various areas such as congregational prayers (salāt jamāʿat), marriage (nikāh), jihad (holy war), the jurisprudence of politics and state, and the jurisprudence of education. It is also influential in determining the rulings on contemporary international migrations. This principle has certain ambiguities in terms of its conceptual and referential meanings. Does this concept pertain to political and legal matters or to educational and formative ones? Does Hijrah refer to physical migration or intellectual and epistemological migration? Does “Ta’arrub” have instances in the present era or not? To answer these questions, we first present the viewpoints in this regard, and to validate them, we interpreted this keyword using relevant narrations and an interpretative juristic method. The result was that “Taʿarrub baʿd al-Hijrah” is a legal-political concept referring to a Muslim’s commitment to the Islamic state, and “any departure from the land of the Islamic state under legitimate divine authority that leads to separation from allegiance and obedience and abstention from supporting and strengthening the Islamic community will be “Al-taʿarrub baʿd al-Hijrah.” Accordingly, international migrations can be divided into two categories: positive and negative.
Keywords

*  قرآن کریم.
*  نهج البلاغه.
1.    ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج3، قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، بی‌تا.
2.    ابن داود حلی، حسن، رجال ابن داود، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1383ق.
3.    ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج1و5، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر، چ3، 1414ق.
4.    ابن ‌میثم بحرانی، بن علی، ترجمه ‏شرح ‏نهج‏البلاغه(ابن ‏میثم)، مترجم: قربان‌علی محمدی، ج4، مشهد مقدس: مجمع البحوث الاسلامیة التابعه لآستانة الرضویة المقدسة، 1417ق.
5.    اخوان کاظمی، بهرام، «پدیده مهاجرت نخبگان علمی و متخصصان»، مجموعه مقالات کنفرانس توسعه دانش و فناوری در ایران، 1386.
6.    اراکی، محسن، فقه عمران شهری، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1397.
7.    استادی، رضا، «مدارک و اسانید نهج البلاغه در گفت‌وگو با رضا استادی»، مجله قبسات، ش19، 1380.
8.    امام خمینی، سیدروح‌الله، کتاب البیع، ج2، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، بی‌تا.
9.    انصاری، محمدعلی، الموسوعة الفقهیة المیسرة، ج9، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1415ق.
10.    بحرانى، یوسف، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، ج10، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405ق.
11.    بهایی عاملی، محمد بن حسین، الحبل المتین فی أحکام الدین‌، قم: کتابفروشی بصیرتی، 1390.
12.    پژوهشکده حج و زیارت، دانشنامه حج و حرمین شریفین، قم: انتشارات مشعر، 1392.
13.    حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج8، 12و15، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
14.    حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین، ولایت فقیه در حکومت اسلام، ج3، مشهد مقدس: انتشارات علامه طباطبایی، چ2، 1421ق.
15.    حسینی، عبدالزهراء، مصادر نهج البلاغه و اسانیدها، ج2و3، بیروت: دارالاضواء، 1405ق.
16.    حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة الوثقى، ج7، قم: مؤسسة دار التفسیر‌، 1416ق.
17.    حکیم، سیدمحمدسعید، مرشد المغترب، توجیهات و فتاوى‌، نجف اشرف: دفتر حضرت آیةالله‌، 1422ق‌.
18.     خادم‌پیر، علی، «بررسی توصیف رجالی محمد بن سنان»، پایگاه حدیث نت:
https://hadith.net/post/5400/.
19.    خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه صنعتی امیر کبیر، 22/12/1379.
20.    خامنه‌ای، سیدعلی، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران: مؤسسه فرهنگی ایمان جهادی، مرکز صهبا، 1392.
21.    خویى، سیدابوالقاسم، صراط النجاة، ج2، قم: مکتب نشر المنتخب، 1416ق.
22.    خیاط، علی، «بررسی شیوه‌های استناد‌پذیری نهج البلاغه»، مجله آموزه‌های حدیثی، ش2، پاییز1396.
23.    دستغیب، سیدعبدالحسین، گناهان کبیره، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ18، 1383.
24.    راغب اصفهانى، حسین، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم، 1412ق.
25.    رحیمی، مرتضی، «نقش تربیتی روایات تعرب پس از هجرت»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، ش10، 1398.
26.    زهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، ج2، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
27.    سبزواری، محمدباقر، ذخیرة المعاد، ج2، قم: مؤسسه آل البیت:، 1247ق.
28.    سعدی، گلستان، تهران: انتشارات خوارزمی، 1385.
29.    شب‌زنده‌دار، محمدمهدی، درس خارج امر به معروف و نهی از منکر، 12/3/1395:
https://mfeb.ir/home/256-2
30.    شبیری زنجانى، سیدموسى، کتاب نکاح، ج14، قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز، ‌1419ق.
31.    شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، صبحی صالح، قم: هجرت، 1414ق.
32.    شهید ثانى، زین الدین بن على عاملى، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، ج1، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1413ق.
33.    صدوق، محمّد بن على، معانی الاخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1403ق.
34.    صدوق، محمّد بن على، عیون أخبار الرضا7، ج2، تهران: نشر جهان، 1378ق.
35.    صدوق، محمّد بن على، من لایحضره الفقیه، ج3و4، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1413ق.
36.    صلواتی، بهرام، سالنامه مهاجرتی ایران 1399، تهران: نشر دانش بنیان فناور، 1399.
37.    طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج2، تهران: مرتضوی، چ3، 1375.
38.    طوسى، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج2، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چ3، 1387ق.
39.    طوسى، محمد بن حسن، امالی، قم: دارالثقافة، 1414ق.
40.    علامه حلّى، حسن بن یوسف، منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، ج14، مشهد مقدس: مجمع البحوث الإسلامیة، 1412ق.
41.    علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، نجف اشرف: منشورات المطبعة الحیدریة، چ2، 1381ق.
42.    فیض کاشانى، محمدمحسن، الوافی، ج5، اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على7، 1406ق.
43.    فیض کاشانى، محمدمحسن، تفسیر الصافی، ج1، تهران: مکتبة الصدر، چ2، 1415ق.
44.    فیومى، أحمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، ج2، قم: مؤسسه دار الهجرة، چ2، 1414ق.
45.    کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، ج1، 2و5، تهران: دارالکتب الإسلامیة، چ4، 1407ق.
46.    مبلغی احمد، «سرمقاله فقه هجرت»، مجله کاوشی نو در فقه، ش48، 1385.
47.    مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، ج66و68، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ2، 1403ق.
48.    مجلسى، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج10و13، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ2، 1404ق.
49.    مجلسى، محمدتقى، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج4، 8و14، قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانپور، چ2، 1406ق.
50.    محقق حلّى، جعفر بن حسن، المعتبر فی شرح المختصر، ج2، قم: مؤسسه سید الشهداء7، 1407ق.
51.    محقق حلّى، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج1و2، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چ2، 1408ق.
52.    مصطفوى، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج8و11، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
53.    مکارم شیرازی، ناصر، «نقش نهج البلاغه در فقه اسلامی»، مجله پژوهش‌‌های نهج البلاغه، ش2و3، 1380.
54.    مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج8، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1374.
55.    منقری، نصر بن مزاحم، وقعة الصفین، قم: مکتبة آیةالله المرعشی النجفی، چ2، 1404ق.
56.    نجفى، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج13، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ7، بی‌تا.
57.    هاشمی شاهرودی سیدمحمود و جمعی از نویسندگان، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج2، قم: دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲.

  • Receive Date 19 December 2024
  • Revise Date 06 February 2025
  • Accept Date 06 February 2025